«مناسک جمع نسک است. از ریشه نسک چه معانی‌ای سر می‌زند؟ پرستش، پارسایی، ریاضت، خشوع در برابر خدا و آنچه آدمی را به او نزدیک می‌کند، آنچه آدمی برای او می‌کند، شستن و پاک کردن جامه، رسیدن به خانه، بر راه درست و روش زیبا رفتن و به رفتن ادامه دادن، هر حقی که از آن خداوند است، خون و خون‌بها...» اینها را علی شریعتی، مرد «مناسک حج» درست در جایی می‌نویسد که قرار است توصیفی باشد از مرور جایگاه مقدسی که میعادگاه ابراهیم است و خدا؛ انگار قرار است علی شریعتی با مرور لحظه‌ها حج قیاسی بر اعمال خودش و رفتارهای خلیل خدا داشته باشد برای اندازه به بلندای «ابراهیم» و دور از انتظار نیست که اگر کسی در مسیر دوستی با خدا بخواهد قدم بزند اینچنین بی‌غل و غش از خون به خدا برسد، می‌نویسد: «... سنت اسلامی که مسلمان خود باید مردم را برای دیدارش دعوت کند، 2 مورد است؛ یکی، حج و دیگری، مرگ!/ برای اندیشیدن به مرگ! مرگ که زمان ندارد، مرگ، قربانی خود را خبر نمی‌کند، اما قربانی مرگ، تو را خبر می‌کند، هشدار!/ وقت! وقت! حج در میان همه احکام و اعمال دیگر مذهبی یا غیرمذهبی، ممتاز است... به گفته ویکتور هوگو؛ قرار گرفتن یک بی‌نهایت کوچک، در برابر یک بی‌نهایت بزرگ. این یک بی‌نهایت ثابت و مشخص است، البته در درجات متفاوت. / جهاد یک جنگ عقیدتی است، البته درجه فهم آن به عمق اندیشه مجاهد بستگی دارد و این چنین است روزه، زکات ..../ و اما حج؛ / «که» می‌تواند آن را در یک عبارت مشخص تعریف کند؟ / حج چیست؟/ ... حج – به هر معنایی که فهمیده شود – حرکتی است از «خود» به «خدا»، همگام با «خلق». حج یک حکم «متشابه» است همچون آیه «متشابه»!....» و اینگونه به قول شریعتی غنی‌ترین و اساسی‌ترین معانی، در ظروف متشابهات پنهان می‌شود. البته که سخنان شریعتی همچنان ادامه دارد در باب توصیف حج؛ اما نه تنها اگر شریعتی باز هم می‌گفت که گفت و حس خود را شمرده و عطرآگین میان جملات گنجاند، اما از دست و زبان همه عالم نیز در وصف «حج» تمام و کمال برنمی‌آید.