سر و صدا یکی از معضلات اساسی دنیای امروز ما محسوب میشود که تعداد زیادی از افراد جامعه در معرض آزارهای ناشی از آن قرار دارند. ضمن اینکه زندگی ماشینی سبب شده انسانها زندگی در محیطی پراسترس با منابع صدا و ارتعاش توأم با ناراحتی را تحمل کنند. این در حالی است که به گفته کارشناسان، مهمترین منبع آلودگی صدا افزایش بار ترافیکی به دلیل گرایش رانندگان به بوق زدن و سرعت بالای وسایط نقلیه است و آلودگی صدا بر سلامت جسمی و روانی، آسایش، آرامش و دیگر استانداردهای زندگی جامعه، بویژه ساکنان اطراف بزرگراهها تاثیر سوء گذاشته است و انجام اقدامهای لازم در زمینه کاهش آلودگی صدا در این مناطق ضروری به نظر میرسد. از اینرو به دلیل کاهش چنین آسیبهایی، شهرداری درصدد است تا دیوارهای صوتی در مناطقی از پایتخت که آلودگی صوتی بالایی دارند بسازد.
سابقه ساخت این دیوار به طرحی پژوهشی میرسد که سال گذشته از سوی شرکت کنترل کیفیت هوای شهر تهران بررسی آن آغاز شد و همزمان با دومین جشنواره انتخاب برترینهای نوآوری و پژوهش در حوزه مدیریت شهری به عنوان یکی از پژوهشها و کارهای مطالعاتی جدید در سطح شهر تهران به اجرا درآمده است. در این زمینه مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نسبت به بالا بودن آلودگی صدا در بیشتر خیابانهای اصلی پایتخت هشدار میدهد. یوسف رشیدی با اشاره به استقرار ایستگاههای سنجش آلودگی صدا در نقاط مرکزی شهر تهران گفت: در حال حاضر شش ایستگاه سنجش آلودگی صدا در نقاط شلوغ و پرازدحام شهر نصب شده است که تا پایان سال تعداد این ایستگاهها به 22 ایستگاه میرسد. وی با تاکید بر اینکه آلودگی صدا در بیشتر خیابانهای اصلی پایتخت بالاتر از حد مجاز است، افزود: متاسفانه این وضعیت در نزدیکی مراکز آموزشی، درمانی و... بیشتر مشاهده میشود. رشیدی منطقه 6 را به عنوان یکی از مناطق مرکزی شهر تهران که بالاترین آلودگی صدا را دارد، برشمرد و تصریح کرد: ما فقط وظیفه داریم در این زمینه اطلاعرسانی کنیم و برای مقابله با تشدید این معضل راهکار ارائه دهیم اما اقدامات اجرایی در این حوزه باید از طریق وزارت صنایع و سازمان حفاظت محیط زیست پیگیری شود.
ابراهیم حاجقاسمی رئیس مرکز بهداشت شهرداری تهران نیز با بیان اینکه دیوار صوتی، عایقی در برابر ارتعاشات صداهای ناهنجار است، به «وطنامروز» گفت: برخی از مناطق مسکونی به دلیل ساختاری که دارند در نزدیکی بزرگراهها، اتوبانها و خیابانها قرار دارند. به همین دلیل برای کاهش تاثیرات سوء صدا برای ساکنان آن از دیوار صوتی استفاده میشود تا میزان ارتعاشات و شدت صدا کاهش یابد. وی ادامه داد: طول مدت تماس و میزان شدت صوت در درازمدت تاثیرهای منفی روی سلامتی افراد میگذارد. حاجقاسمی، عمدهترین وسیله آلودگی صوتی در تهران را وسایط نقلیه دانست و خاطرنشان کرد: صدای دستگاه جوش، آژیر آمبولانس و خودروی پلیس و همچنین صداهایی چون بوقهای ناهنجار که در بعضی از ماشینها نصب شده است، آلودگی صوتی را شدت میدهند.
وی به فرهنگ عمومی اشاره کرد و افزود: شهروندانی که سوار خودروی شخصی میشوند نباید بیدلیل از بوق ماشینهایشان استفاده کنند تا بدینوسیله آلودگی صوتی کاهش یابد. وی به شهروندانی که منزلشان در کنار بزرگراهها، خیابانها و اتوبانها قرار دارد توصیه کرد که از پنجره دوجداره در ساختمانشان استفاده کنند تا انتقال صدا به حداقل برسد. حاج قاسمی با بیان اینکه برای کاهش آلودگی صوتی باید زمینههای آن در میان شهروندان و رانندگان ایجاد شود، اظهار کرد: رانندگان نباید از بوقها و آژیرهای عجیب و غریب استفاده کنند.
وی یادآور شد: برای کاهش آلودگی صوتی در شهرهای بزرگی مانند تهران باید این آلودگی در تکتک مناطق بررسی و ارزیابی شود تا با توجه به شدت صوت و میزان صدا، از دیوار صوتی استفاده شود. وی با بیان اینکه امکان استفاده از دیوار صوتی در بعضی از مکانها وجود ندارد، اظهار داشت: در صورتی که در مکان هایی مانند خیابان انقلاب که روزانه محل تردد مردم و منطقهای تجاری است از دیوار صوتی استفاده شود، این منطقه فلج میشود. به همین دلیل معمولاً روش دیوار صوتی برای مناطق مسکونی توصیه میشود.
حاجقاسمی با بیان اینکه آلودگی قابل لمس نیست، ابراز کرد: اختلال و افت شنوایی از تاثیرات منفی و تدریجی برای افرادی است که روزانه در معرض صداهای ناهنجار قرار دارند. آمارها نشان میدهد بیش از 540 نقطه تهران با مشکل آلودگی صوتی شدید مواجه هستند و پنج منطقه 6، 7، 9، 11 و 12 خارج از استاندارد هستند. میدانهای توحید، انقلاب و آزادی در میان دیگر میدانهای شهر از این نظر رکورد دارند و مناطق مرکزی و جنوبی تهران بیشترین میزان آلودگی صوتی را به خود اختصاص دادهاند.
هومن فرهمنداعرابی، کارشناس مسائل شهری در این رابطه به «وطن امروز» گفت: استفاده از دیوار صوتی، روشی است که کشورهای آمریکایی و اروپایی آن را کنار گذاشتهاند. وی ادامه داد: مطالعات جدید نشان میدهد که به هر صدایی نمیتوان برچسب آزاردهنده زد بلکه ناهنجاری صدا بستگی به شرایط و موقعیتهایی دارد که افراد در آن قرار میگیرند. اعرابی با بیان اینکه برای ساخت دیوار صوتی باید به فواصل و حریمهای موجود در بزرگراهها، اتوبانها و خیابانها توجه کرد، اظهار کرد: هیچ بزرگراهی در تهران نداریم که دارای فواصل و حریمهای استاندارد شدهای باشد. وی با بیان اینکه ایجاد صداهای ناهنجار به معنی تجاوز به حقوق افراد است، تصریح کرد: دیوارهای صوتی در بزرگراهها باید به حالت قارچیشکل ایجاد شود. به گفته این کارشناس شهری دیوار صوتی موجب مخدوش شدن منظر شهری میشود ضمن اینکه طرح هزینهبری است.
به نظر میرسد مقابله با آلودگی صوتی و کاهش عوارض آن در محیطهای شهری پیش از هر اقدامی نیازمند توجه جدی و ایجاد انگیزههای عملی است. از این رو نهادهای اجرایی بالادستی و متولیان شهری باید با آسیبهای این نوع آلودگی زیستمحیطی و هزینههای سنگین و اجتنابناپذیر آن آشنا شوند و ضرورت مقابله با آن را بپذیرند. این در حالی است که رفع آلودگیهای صوتی هزینهای گزاف دارد و بیشتر با مشکلات حقوقی، فرهنگی، فنی، اجتماعی و حتی سیاسی همراه است که مانع عزم همگانی و برنامهریزی جامع و منسجم برای آن میشود. در کشور ما تا به حال چندین بار استانداردهای آلودگی صوتی تعریف شده و جنبه قانونی و حقوقی نیز یافته است اما عملی نمیشود. در اینباره به نظر میرسد معضل آلودگی صوتی در میان انبوه مشکلات و نارساییهای شهری و اجتماعی که در کانون تبلیغات رسانهای قرار دارند، پنهان شده و به قول معروف، آنقدر صنم داریم که یاسمن در آن گم شده است.