صفاصهری: سازمان بهداشت جهانی، معلولیت را ایجاد اختلال در رابطه میان فرد و محیط تعریف کرده است.بنا بر آمار این سازمان، هر جامعهای بهطور متوسط 10 درصد معلول دارد.
با وجود پیشرفت علم و تکنولوژی، همچنان از هر 10 کودک در دنیا، یکی با اختلال و معلولیت به دنیا میآید. بهطور کلی 80 درصد معلولان جهان در کشورهای جهان سوم هستند و در مجموع 600 میلیون معلول جسمی و روانی در دنیا وجود دارد.
در ایران، آمار انجمن دفاع از حقوق معلولان از حضور سه میلیون معلول در کشور حکایت میکند که با در نظر گرفتن معلولیتهای خفیف، این رقم به 10 میلیون نیز میرسد. این آمار علاوه بر معلولیتهای مادرزادی و اختلالات ژنتیکی، شامل افرادی که در اثر بروز حوادث یا نبود رسیدگی بهداشتی بموقع دچار معلولیت شدهاند نیز میشود. در کشورمان هموار نبودن شرایط مختلف از مناسبسازی نکردن خیابانها و ورودی ساختمانها گرفته تا ایجاد فرصتهای شغلی و فراهم کردن شرایط ازدواج، همگی از دغدغهها و کاستیهایی است که جامعه معلولان و مسؤولان در این حوزه با آن دست به گریبان هستند، در حالی که در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، امکانات مختلف موجب شده معلولیت برای افراد، موجب خانهنشینی و انزوای آنها نشود. از جمله امکانات ویژهای که به معلولان در برخی کشورها اختصاص یافته، کارت ویژهای به نام«کارت همراه» است.
معلولانی که نیاز به همراهی و مراقبت شخص دیگری دارند، میتوانند از پرداخت هزینههای مربوط به همراه خود با ارائه این کارت معاف شوند.
بهطور کلی برای معلولان در بسیاری از کشورها تخفیفهای ویژهای در نظر گرفته میشود. بهعنوان مثال در فرانسه بلیت بازدید از برج ایفل معلولان بهای کمتری دارد، در ضمن آسانسور مخصوص هم برای بالا بردن این افراد تعبیه شده است. در بسیاری از پارکینگها نیز علاوه بر اختصاص چندین جای پارک به طور ثابت برای معلولان، به این افراد تخفیف هم داده میشود. بهعنوان مثال در پارکینگ مولتی استوری 25 جای پارک از 300 پارکینگ ماشین، مختص معلولان و پارک ماشین برای آنها تا
2 ساعت نیز رایگان است.
البته در بسیاری موارد ارائه خدمات ویژه به این افراد هم با پرداخت هزینههای بیشتر همراه است. از جمله در فرودگاه منچستر که ارائه خدمات ویژه به معلولان را از وظایف خود میدانند، تعداد زیادی از کارکنان زبان اشاره را به خوبی یاد گرفتهاند تا قادر به برقراری ارتباط با افراد ناشنوا و گنگ باشند. همچنین تلفنهای ویژهای برای ویلچریها در ساختمان فرودگاه در نظر گرفته شده و سرویسهای ویژهای هم برای رفت و آمد از فرودگاه تا شهر ارائه میشود. اما معلولان در صورت نیاز به استفاده از خدمات ویژه این فرودگاه، باید هنگام رزرو بلیت ضمن اعلام به شرکت هواپیمایی، هزینه مضاعفی بپردازند.
در انگلستان اتوبوسهای معروف «روت مستر» با فاصله کم از سطح خیابان طراحی شدهاند و فضایی مخصوص ویلچریها دارند که علاوه بر تکیه دادن ویلچر به دیواره اتوبوس، دارای نرده محافظ هم هستند. تاکسیهای سیاه لندنی هم با داشتن فضای خالی زیادی در جلوی صندلی، این امکان را به معلولان میدهند که برای عبور و مرور از آنها استفاده کنند. البته کرایه گزاف این تاکسیها آنها را به سرویس ویژه ثروتمندان نیز تبدیل کرده است.
در اروپا بسیاری از فروشگاههای بزرگ، علاوه بر داشتن ورودی مناسب و دستشویی مخصوص، برای معلولان سبد خریدهای ویژهای هم دارند. این سبدها بهگونهای طراحی شده که چرخهای آن و ویلچر در کنار هم به راحتی حرکت کند و برداشتن محصولات مختلف برای معلولان راحت باشد.
طرح اجرای شهرهای بدون مانع هم برای معلولان در بسیاری از کشورهای دنیا از جمله در چین اجرا شده است. پنج درصد جمعیت چین یعنی حدود 60 میلیون نفر، معلول هستند، به همین دلیل ساخت تاسیسات بدون مانع در راههای شهر و ساختمانهای عمومی برای زندگی معلولان حائز اهمیت فراوان است.
در مراسم پارالمپیک سال 2008 که در شهر یجبین بر پا شد، برای افراد ناشنوا امکانات ویژهای تعبیه شده بود که بهطور همزمان با ارائه تصاویر سهبعدی، صداها را به زبان اشاره برمیگرداند. همچنین برای کسانی که از ضعف بینایی شدید رنج میبردند، جایگاههایی در نظر گرفته شده بود که تمام مسابقات ورزشی به صورت رادیویی برای آنها گزارش میشد و کامپیوترهایی هم که مجهز به خط بریل بود در محل مسابقات وجود داشت.
یکی دیگر از مواردی که بهعنوان طرحی جهانی برای حمایت از معلولان در کشورهای مختلف پیگیری میشود، طرح آموزش مشترک دانشآموزان معلول و غیرمعلول است که در فنلاند از موفقیت چشمگیری برخوردار بوده است. این طرح در ایتالیا، پرتغال، قبرس، انگلستان، سوئد، نروژ و لیتوانی هم اجرا میشود.