علیرضا پورصباغ:
در «کیفر»، حسن فتحی شخصیتی با نام «ابی بن‌بست» یک شبه‌مافیا را خلق کرده بود که در نقد آن فیلم به تفصیل بدان شخصیت پرداختیم. اما همین شخصیت در سریال «در مسیر زاینده‌رود» با شکل و شمایلی متفاوت و در موقعیتی دیگر ظاهر شده که نامش «سهیل گرکانی» است. واقعیت این است گرکانی‌های بسیاری در عالم مطبوعات و سینما با همان شمایل مافیایی حضور دارند که از شدت تنگ‌نظری، مطرح شدن نام «فتحی» خوشایندشان نیست. هر اثری که او می‌سازد و در سیما یا سینما به نمایش درمی‌آید با نقدهای یکطرفه‌ای مواجه می‌شود. در زمان پخش «میوه ممنوعه» بسیاری تشویق به چند‌همسری در آثار فتحی را دستمایه حمله به او قرار دادند، وی در ایام پخش سریال «مدار صفر درجه» از این هجمه‌های یکجانبه در امان نماند، «اشک‌ها و لبخندها» نیز پرحاشیه‌تر از همیشه بود. اما زمانی که «کیفر» در بیست و هشتمین جشنواره فیلم فجر نمایش داده شد و بسیاری از منتقدان فیلم را اثری ستایش‌آمیز توصیف کردند، این بار اهالی مافیایی سینما به گود توطئه وارد شدند. چندی پس از جشنواره تقریبا اواسط اسفندماه سال گذشته که فیلم برای انجمن منتقدان نمایش داده شد، فتحی در گفت‌وگویی غیررسمی با نگارنده اعلام کرد تاریخ نمایش فیلم معلوم نیست؛ شاید یک‌سال و اندی بعد فیلم اکران شود. به ناگاه به فاصله چند روز قبل از جام جهانی فوتبال فیلم به نمایش درآمد و کارگردان معترض فیلم محترمانه سکوت کرد، چون اگر سکوت نمی‌کرد مجبور می‌شد مواردی را بازگو کند که خوشایند همین مافیای اکران نبود. حتی نایب رئیس انجمن منتقدان، کیوان کثیریان طی اظهاراتی چند‌باره «کیفر» را قربانی همین مافیای اکران خواند. زمانی که پخش سراسری «در مسیر زاینده‌رود» آغاز شد این بار همان مافیایی که در جهت تخریب فتحی هزینه می‌کنند، هجمه‌ای توفانی‌تر با دستمایه قرار دادن لهجه اصفهانی این سریال خلق کردند. «در مسیر زاینده‌رود» به اعتقاد بسیاری سریالي خوش‌ساخت و طراح مباحثی تازه از حیث جامعه‌شناختی بود. این هیاهوی غیرقابل توجیه درباره لهجه در روند استقبال مردم کاملا بی‌تاثیر بود چرا که لهجه اصفهانی- با همان ادا، اصلا فرض می‌کنیم کاملا غلط - یکی از محبوب‌ترین لهجه‌ها در میان ایرانیان است که حتی تکرار همان ادای غلط نیز برایمان دلچسب است. یادمان باشد بازیگران بزرگی همچون آنتونیو باندراس، عمر شریف و حتی آنتونی کوئین فقید، سال‌ها با لهجه‌های نامناسب نقش یک آمریکایی را ایفا می‌کردند. گرفتاری و مشکل اساسی مدیوم سیما و سینما در قالب سریال و فیلم، طرح روایت‌های تازه و همسو با بحران‌های فردی و اجتماعی جاری در جامعه امروز است، سینمای ما نیز چندین سال است که گرفتار آن است. اصولا سینمای قصه‌گو تحت‌تاثیر سینمای روشنفکری و تجربی قرار گرفته و روایت قصه‌های ساده و گیرا نیز به مراتب دشوارتر شده است. فتحی داستان‌هایی را انتخاب و تعریف می‌کند که طرح موضوعات و روایت‌هایش منطبق با پدیده‌های در حال شکل‌گیری در جامعه است. سال گذشته در یکی از مجلات می‌خواندم که 67 درصد از قتل‌های خیابانی حاصل مشاجره‌های لفظی و آنی است و معمولا قاتل، مقتول را نمی‌شناخته و آشنایی قبلی با وی نداشته است. آمار ارائه شده سبب می‌شود روی این موضوع کمی تامل و تعمق کنیم. با توجه به اینکه «در مسیر زاینده‌رود» نیمه تاریک زندگی اجتماعی امروز را نشان می‌دهد باز هم غلظت لهجه حائز اهمیت نیست. به قول کارگردان محترمی، می‌گفت: «لهجه را رها کن درامو بچسب». از منظر دیگر باز هم «در مسیر زاینده‌رود» در تبیین گستره قوانین قضایی کشورمان با دقت نظری دوچندان عمل کرده که بسیار دلچسب و خوشایند است. سریال ضمن تبیین گستره قضا به نوعی فرهنگ بخشش و نوع احکام جاری در قوه عدالت را نشان می‌دهد. اگر قصاص هست عفو و بخشش نیز به موازی آن وجود دارد، حتی یک قاتل نیز می‌تواند به آغوش جامعه باز‌گردد، مسیری قضایی که حتی در خود آمریکا- با قوانین ماسونی حقوق بشر- نیز امکان آن وجود ندارد. وانگهی، «در مسیر زاینده‌رود» شاهکاری بود از ترکیب یک ایده‌پرداز و نویسنده قهار– علیرضا نادری– و کارگردانی که خلاقیتش ته‌نشین نمی‌شود به نام حسن فتحی. جادوی فتحی این‌بار در بازی‌های خلاقانه و متفاوت بازیگرانش حلول کرد و صد البته باید بازیگری همچون دکتر مهدی سلطانی را نکوهش کرد چرا که همچون کاراکتر «بهزاد مسیب» کنار گود مدیوم تصویر ایستاده و او را کمتر در سینما و تلویزیون می‌بینم و حسرت می‌بریم که در این بازار مکاره تصویر که خلاصه به «چشم چشم دو ابرو» می‌شود جای او کاملا خالی است. وی در کنار آن حسین محجوب نشان داد می‌توان در یک سریال تلویزیونی از الگوی تیپ‌سازی‌های اغراق‌آمیز گریخت و کاراکتر خلق کرد. اگر کمی به نوع رفتار و کنش‌های بدنی 2 بازیگر ممتاز این سریال، حسین محجوب و استاد سلطانی توجه کنید، متوجه خواهید شد که تفکیک رفتاری در عناصر حسی و بدن یک امر مهم در بازیگری تلقی می‌شود و در پایان باید گفت فتحی این روزها با عکس و تصویر برای نسل امروز خوب نقالی می‌کند.