یک
اوژن یونسکو متولد 29 نوامبر (9 آذر) 1909، نمایشنامه‌نویس و نویسنده فرانسوی که او را بارزترین نماینده تئاتر پوچی می‌نامند. از نمایشنامه‌های او می‌توان صندلی‌ها، کرگدن‌ها، شاه می‌میرد، مکبث و.. را نام برد که مشهورترین نمایشنامه یونسکو، کرگدن یا کرگدن‌ها نام دارد. اوژن یونسکو در 28 مارس 1994 درگذشت. یونسکو می‌گوید: «تئاتر بنای متحرک و زنده‌ای است که واقعیتی وحشتناک و بی‌نظیر در آن مسکن دارد. واقعیتی که آرام‌آرام از حالتی به حالت دیگر می‌گراید تا در پایان نمایش، ناگهان خشن و بی‌پروا نمود کند. تئاتر کشف واقعیتی پنهان است، مرحله‌ای از غافلگیر شدن». گاهی این واقعیت پنهان از شکل، رنگ، بو و هویت اصلی خویش و آنچه که برآیند محیط پیرامون است دور شده و به واقعیتی قراردادی و نمادی در جهان نمایش و تئاتر بدل می‌شود. در این حالت است که همه چیز با رمز و رازی خاص و پیچیده به زبان نشانه تبدیل شده و تنها با تحلیل جامع و دقیق این نشانه و چگونگی بیان آنکه همانند کلید رمز عمل می‌کند به ریشه و اساس و واقعیت درونی اثر می‌توان پی برد.
دو
قدرت و گرایش و میل باطنی بشر به سمت آن و میزان منطبق شدن این 2 با استفاده از تمثیل «کرگدن»، حیوانی پوست‌کلفت و زشت اما قدرتمند، بحث‌هایی هستند که در متن بیرونی اثر رخ می‌نمایند. تکامل تدریجی ذهنی و جسمی انسان به جای اینکه به سمت موجودی کامل‌تر رود، سیر تکوینی به سوی مفهومی از سقوط را پیش می‌گیرد، به سوی موجودی زشت و به غایت حیوان با تمام خصایص حیوانی اما این موجود از لحاظ جسمانی بسیار قوی است و می‌تواند موجودات دیگر را زیر پاهای خود له کند. در متن اثر جسم و ذهن در کنار یکدیگر قرار می‌گیرد و سر آخر جسم، با بدل شدن اکثریت افراد جامعه به کرگدن به بیانی دیگر عامل قدرت و سلطه بر ذهن پیروز می‌شود و «برانژه» در این متن یک استثناست به مثابه باقی‌مانده‌ای از نسل انسان و تفکر انسانی که شاید امیدی باشد به تولد دوباره نسل انسان اما این امید با یک زن شکل می‌گیرد و در نتیجه باید به فراموشی سپرده شود، چرا که یک امید واهی است و شاید این امر از طرف نویسنده اثر عمدی باشد، زیرا که اگر می‌خواست نسل انسان پابرجا بماند به ناچار باید «دیزی» را به عنوان یک زوج برای «برانژه» از خطر کرگدن شدن می‌رهانید. در نمایش«کرگدن» آدم‌ها از لحاظ ذهنی به کمترین حد خود رسیده‌اند و یونسکو گاهی با قرینه‌سازی‌های دو نفره برای شخصیت‌ها، نشان می‌دهد که هر دوی آنها یک نفر به نظر می‌‌رسند و تازه این یک نفر هم دارای عارضه‌مندی است. تماشاچی هم به این نتیجه می‌رسد که تغییری در درون آنها رخ داده که همانند بیماری «کرگدن شدن» بسیار وحشتناک و از حد تصور هم فراتر است.
سه
طراحی صحنه و لباس «کرگدن» به خوبی انجام شده است. در صحنه اول دکور کاربری نمایشی بسیار زیبا و خوبی دارد، چون زمینه را برای جمع شدن و جای‌گیری آدم‌ها در فضای شهر و نیز شلوغی و سر و صدای لازم را که یکی از الزامات نمایش کرگدن محسوب می‌شود، فراهم می‌کند. صحنه دوم که محیط اداره را نشان می‌دهد، آمیزه‌ای از معماری دادگاه و کلیسا است. با این تفاوت که نشانه‌های این دو 2 حذف شده و نهایتاً هر 2 با هم ترکیب شده‌اند و البته نشانه دادگاه بودن آن بیشتر است. بخش سوم دکور که در آن«ژان» و «برانژه» با هم روبه‌رو می‌شوند کاربردی نمایشی به خود گرفته و به همان اندازه در پایان نمایش از کاربری خاصی در راستای نمایش برخوردار است. بازی بازیگران بسیار خوب و تاثیرگذار است و به تناسب نقش‌ها و فیزیک بدنی در جای خود به بهترین وجه رخ می‌نمایند. میزانسن‌ها نیز در جای جای صحنه‌ها مناسب با موقعیت‌ها و اتفاقات گوناگون نمایش، هماهنگی دارد. آدم‌ها در این اجرا قبل از استحاله شدن به«کرگدن» تا حدی کم و کوچک شده‌اند، در حالی که هدف اوژن یونسکو کم‌شدن ذهنی، درونی و ناتوانی روحی و روانی آنها بوده، نه ظاهرشان. گرچه استفاده از شاخصه‌های بیرونی مخصوصا در نمایش، می‌تواند بیانگر داده‌های درونی نیز باشد، اما در این نمایش خاص اگر ناتوانی ذهنی آدم‌ها را به کم‌شدگی فیزیکی و جسمی‌شان نسبت دهیم، آن وقت جنبه فلسفی اثر کمرنگ شده یا از بین می‌رود. در عوض جنبه‌های فانتزیک برجستگی بیشتری پیدا می‌کند و همین اتفاق غیرضروری در نمایش رخ داده است. تمامی اینها حاکی از این است که فرهاد آيیش در مقام کارگردان برخی قراردادها و انگاره‌های ذهنی خود را بر ذهنیت اوژن یونسکو تحمیل کرده و همین امر به اضافه ترفندهایی دیگر موجب شده روند کرگدن شدن آدم‌ها در ذهن و باور تماشاچی آنطور که باید و شاید به بار ننشیند.