درگیری و برخوردهای وهابیون و شیعیان در پاکستان روز دوشنبه منجر به کشته شدن یکی از رهبران شیعه در کویته شد. برای بررسی علل این دست رخدادها در پاکستان 2 بعد را باید در نظر گرفت؛ اول بعد خارجی که بيشتر به عربستان سعودی بازمي‌گردد و دوم بعد داخلی که درگیری‌ها میان لشکر جنگوی و سازمان سپاه صحابه و در طرف دیگر نهضت اسلامی که شیعه‌مذهب هستند را دربر می‌گیرد.
یعنی درگیری این 2 گروه در داخل پاکستان و دخالت‌هاي آل‌سعود و حمايت‌هايش از وهابيون، عامل اصلی فرقه‌گرایی در پاکستان است.
در گذشته پاکستان هیچ‌گونه درگیری خاص فرقه‌ای وجود نداشته است. در هندوستان درگیری فرقه‌ای میان مسلمانان و هندوها وجود داشت ولی پس از نفوذ عربستان سعودی در داخل پاکستان این درگیری‌ها آغاز شد. شکل‌گیری سپاه صحابه و لشکر جنگوی و برخی از گروه‌ها که با سازمان القاعده ارتباط مستقیم دارند نیز از همین زمان آغاز شد که متقابلا ایران را به حمایت از گروه‌های شیعه واداشت. تمام این مسائل تا هنگام عملیات 11 سپتامبر که مشرف تحت فشار آمریکا حضور این گروه‌ها را غیرقانونی اعلام کرد ادامه یافت ولی در واقع این گروه‌ها مجددا خود را تحت عناوین دیگری بازسازی کرده‌اند. مثلا گروه شیعیان به نهضت اسلامی و لشکر جنگوی و سپاه صحابه نیز به نام‌های دیگر تغییر نام داده و آغاز به کار کرده‌اند. تمرکز کار این گروه‌ها بیشتر در 2 شهر کویته و سرحد است که موجب می‌شود تا گاه و ناگاه درگیری‌هایی میان وهابیون و شیعیان در‌گیرد، حتی کار به جایی کشیده که درگیری‌ها جنبه قومیتی یافته‌اند.
دولت پاکستان نیز نمی‌تواند برای کنترل این درگیری‌ها اقدامات چندان مفیدی انجام دهد، زیرا دولت جدید هنوز انسجام لازم را به دست نیاورده است و نمی‌تواند از یک طرف حمایت کرده و از گروه دیگر حمایت نکند. دولت نمی‌خواهد که جنگ فرقه‌ای به دلیل خطرناک بودنش در پاکستان وجود داشته باشد ولی یک جنگ قومی دیگر هم در بلوچستان پاکستان وجود دارد که بین دولت مرکزی و ارتش آزادی‌بخش خلق در جریان است و اوضاع را وخیم‌تر می‌کند. با توجه به اینکه جنگ قومی در پاکستان وجود دارد دولت چندان متمایل نیست تا جنگ مذهبی نیز به این آشوب‌ها اضافه شود. نکته دیگری که در این میان قابل توجه است اینکه حزب مردم تقریباً سکولار است و مصلحت و نفعش در این نیست که از هیچ‌کدام از طرفین منازعه جانبداری کند. البته دولت در تلاش است تا فرقه‌گرایی را کاهش دهد اما به همان دلایلی که ذکر شد امکان مهار کامل این منازعات وجود ندارد.
البته روی دیگر سکه این است که پس از استعفای مشرف، نیروهای امنیتی و ارتش به‌خوبی از دولت جدید حمایت و با آن همکاری نمی‌کنند، در نتیجه دولت جدید بسیار ضعیف‌تر از دولت مشرف شده است. از آنجایی که مشرف ژنرال بود حمایت ارتش را در پشت خود داشت و از لحاظ سیاسی نیز احزاب نواز، مردم و... نیز با او همکاری می‌کردند، اما الان حداقل بخش نظامی این همکاری را با زرداری ندارند. حزب مردم که هم‌اکنون حاکم است، هم با ارتش و نیروهای امنیتی مشکل دارد هم با احزاب مسلم لیگ شاخه نواز و گروه‌هایی که با مشرف همکاری می‌کنند. بنابراین حزب مردم اساساً در موقعیتی نیست که بتواند حمایت جدی از یک گروه یا فرقه انجام دهد. در این‌باره پاکستان 2 راه حل را پیش رو دارد؛ یا می‌تواند خودش مناطق قبایلی را از طریق مذاکره با سران و رهبران قبایل آرام کند و مرزهای پاکستان و افغانستان را کنترل کند تا طالبان و القاعده نتوانند نفوذ کنند و نیروهای آمریکایی نیز به این بهانه با آنها درگیر نشوند یا اینکه ارتش آمریکا وارد خاک پاکستان می‌شود و آینده این کشور را با ابهام روبه‌رو می‌کند چرا که اگر ارتش پاکستان مقابل تجاوز آمریکا مقاومت کند (که عملا نمی‌تواند این کار را انجام دهد) یک وضعیت فوق‌العاده پیش می‌آید و اگر مقاومت نکند، به هر حال مسؤولیت اصلی هر ارتشی در دنیا این است که از كيان کشورش در مقابل حمله و تجاوزات دفاع کند، بنابراین پاکستانی‌ها در موقعیت بسیار سختی قرار دارند زیرا در محاصره دولت‌های هند، افغانستان، آمریکا و نیروهای ناتو قرار گرفته‌اند. بنابراین قدرت مانور چندانی ندارند. حتی بعضی‌ها معتقدند که اگر آمریکا در پاکستان دخالت کند منجر به تجزیه این کشور می‌شود.
علاوه بر مشکلات بالا، تنش دولت پاکستان با هند نیز اوضاع این کشور را پیچیده‌تر کرده است. با این وجود الان موقعیت پاکستان بسیار ضعیف‌تر از هندوستان است و این کشور از مساله بمبئی استفاده می‌کند تا پاکستان را تحت فشار قرار دهد. به هر میزان که آمریکایی‌ها به طرف هند متمایل شوند، پاکستانی‌ها چاره‌ای ندارند جز اینکه به طرف چین بروند. سفر آینده زرداری به چین نیز در همین راستاست و حداقل امیدوار است تا از طریق چین توازن استراتژیک قدرت را برقرار کند. در همین راستا نزدیک‌ترین قدرتی که با پاکستان همکاری جدی اقتصادی، نظامی، سیاسی و تسليحاتی دارد، چین است. چین در گذشته بر سر 90 هزار کیلومتر مربع اختلاف ارضی که با هندوستان داشته رابطه خوبی با این کشور ندارد. آنها نیز از رابطه با پاکستان سود می‌برند و سعی کرده‌اند رفتار هند را اصلاح کنند. البته به نظر اوضاع کمی متفاوت از گذشته است و چینی‌ها دیگر مایل نیستند تا با آمریکایی‌ها تقابل داشته باشند و بنابراین در مناسبات با پاکستان كمي با احتیاط عمل خواهند کرد، ولی در زمینه هسته‌ای کاملا با پاکستان همکاری خواهند داشت و در صنایع نظامی، تولید تانک‌ها و جنگنده‌های مشترک همکاری بسیار نزدیکی دارند.
*کارشناس مسائل شبه قاره