تاریخ 3 هزار ساله ایران‌‌زمین از حوادث گوناگونی تشکیل شده است که قسمت اعظم این حوادث را نبردهای نظامی شکل می‌دهد. یکی از طولانی‌ترین جنگ‌های این تاریخ پر‌فراز و نشیب، نبردی است که از آن به 8 سال دفاع مقدس یاد می‌شود. هر چند به ظاهر یک طرف این نبرد کشور عراق قرار داشت ولی در حقیقت تمام توان کشورهای متخاصم در نوک پیکان حمله همسایه غربی جمع شده بود تا اثری از ایران اسلامی باقی نماند. شهریور سال 1359 اوضاع نظامی ایران چندان مساعد نیست، سپاه تازه تاسیس یافته پاسداران با تمام توان موجودش سرگرم برقراری امنیت داخلی و همراه ارتش مشغول مبارزه با ضد‌انقلاب در استان‌های شمال غربی کشور است، تنها سازمان منسجمی که می‌تواند تا حدودی در مقابل تهاجم دشمن ایستادگی کند ارتش است که با فهرست بسیار طولانی از ضایعات و آسیب‌های اجتناب‌ناپذیر حوادث انقلاب روبه‌رو است.
در این وضع نه‌چندان بسامان نظامی، وضع سیاسی کشور نیز مطلوب نیست. رئیس‌جمهور بنی‌صدر مسیر خاص خودش را طی می‌کند و اوضاع داخلی را بشدت متشنج کرده است. سرانجام 31 شهریور 1359 با حمله سراسری هوایی و زمینی دشمن، جنگ 8 ساله آغاز می‌شود. نیروی زمینی ارتش بارها وقوع حمله قریب‌الوقوع را از طرف دشمن اعلام کرده بود ولی یک اراده قوی برای انجام اقدامات سیاسی یا اعزام نیرو به مناطق مرزی وجود نداشت و تنها به تقویت ساده یگان‌های سرزمینی اکتفا شد. در حالتی بین هوشیاری و غافلگیری جنگ بر ایران تحمیل شد و واحدهای زرهی دشمن که از مدت‌ها قبل درگیری‌های پراکنده زمینی را شروع کرده بودند از خطوط مرزی گذشتند و وارد خاک جمهوری اسلامی شدند. دشمن در همان روز اول جنگ فهمید که گام در ورطه هلاکت گذاشته است و نیروهای حمله‌کننده به هیچ‌وجه فکر نمی‌کردند در گام اول اینچنین متوقف شوند. یگان‌های عمده مستقر در مرز، در منطقه جنوب، لشکر 92 زرهی اهواز و در غرب لشکر 81 زرهی کرمانشاه با کمک یگان‌های مامور، سپاه پاسداران، بسیج و مردم مقاومت نابرابر خود را مقابل عراق به گونه‌ای شکل دادند که در کمتر از یک هفته پس از شروع جنگ نخستین اطلاعیه صدام برای آتشبس و درخواست‌های بین‌المللی برای توقف جنگ صادر شد. راستی! چه اتفاقی افتاده بود که از طرف حمله‌کننده درخواست آتشبس می‌شد، آیا صدام حتی به یکی از اهداف ترسیم شده جنگ دست یافته بود؟ نیروهای عراقی هنوز نتوانسته بودند به اروند نزدیک شوند و حداکثر پیشروی در منطقه فکه تا کرخه بود که عمدتا از سرزمینی عبور کرده بود که نمی‌توانست فایده سوق‌الجیشی خاصی داشته باشد. در تداوم نبردهای اولیه جنگ نهایتا پس از 34 روز نیمی از خرمشهر در اختیار صدام قرار گرفت و عمده قوای دشمن در مواضعی نامناسب مجبور به اتخاذ خطوط پدافندی شدند. نقش نیروی زمینی ارتش روی زمین و نیروی هوایی در فضای ایران و عراق و نیروی دریایی در خلیج فارس برای ناکام گذاشتن دشمن بسیار تعیین‌کننده بود، به‌طور مثال اگر در منطقه کرخه دشمن می‌توانست با عبور از کرخه خود را به جاده اهواز - اندیمشک رسانده و خطوط پدافندی را در جنوب یا حتی شمال شهر اندیمشک تشکیل دهد، قاعدتا ما باید برای رسیدن به کرخه ده‌ها عملیات انجام می‌دادیم و این مساوی بود با تحمیل هزینه‌های بسیار بالا و صرف زمان بیشتر اما رزمندگان نیروی زمینی ارتش نه‌تنها اجازه چنین فرصتی را به دشمن ندادند بلکه حتی در غرب رودخانه کرخه جای پای مهمی را حفظ کردند که کمک بسیار زیادی برای انجام عملیات فتح‌المبین و راندن دشمن تا خطوط مرزی در فروردین سال 60 ایفا کرد. پس از تثبیت دشمن که با موفقیت کامل انجام شد از همان روزهای اول اندیشه طراحی عملیات علیه دشمن شکل گرفت. انجام 170 عملیات کوچک و بزرگ در سال اول جنگ که حدود 160عملیات آن آفندی و حمله ما علیه دشمن بوده است به نحوی نشان از اراده مستحکمی می‌دهد که حضور دشمن را در خاک ایران تحمل نمی‌کند. سال اول جنگ سال موفقیت، پیروزی و تحمیل اراده ملی به دشمن بوده است.
... هر چند سرزمین‌های زیادی در این سال آزاد نشد ولی متوقف کردن دشمن در مواضع نامناسب پدافندی و بازداشتن او از رسیدن به اهدافی که برای خودش ترسیم کرده بود بزرگ‌ترین موفقیت به شمار می‌رفت، ضمن اینکه همین اقدامات زمینه انجام عملیات‌های بزرگ سال دوم جنگ را فراهم کرد و در حقیقت بدون انجام اقدامات سال اول جنگ قطعا اقدامات سال دوم نیز قابل انجام نبود. سال اول جنگ سال میدانداری هوانیروز در سقف پروازی کوتاه و یکه‌تازی نیروی هوایی ارتش در سقف پروازی بالا و عمق خاک دشمن و سیادت بی‌چون و چرای نیروی دریایی در آب‌های خلیج فارس و حاکمیت نیروی زمینی بر میدان جنگ بود.
نیروی زمینی ارتش با پذیرش پدافند در 1300کیلومتر خطوط مقدم نبرد راه را برای هرگونه نفوذ مجدد دشمن بست و با آماده شدن یگان‌های سپاه پاسداران و انجام عملیات ثامن‌الائمه(ع) مقدمات بیرون‌راندن دشمن فراهم شد به گونه‌ای که در کمتر از یک سال قسمت عمده سرزمین‌های اشغالی ایران آزاد شد و دشمن در خطوط مرزی استقرار یافت.
در تداوم نبرد و در مراحل ورود به خاک عراق جهت تنبیه متجاوز و ایجاد شرایط مناسب برای مذاکرات احتمالی سیاسی، نیروی زمینی گسترده‌ترین حضور را از نظر زمانی و مکانی در دفاع مقدس داشته که به تحقیق می‌توان ادعا کرد با توجه به حضور هوانیروز و یگان‌های توپخانه در تمام صحنه‌های نبرد، این نیرو در تمام عملیات‌های انجام شده حضور فعال و موثری داشته است. از دیگر نکات برجسته نقش نیروی زمینی ارتش در 8 سال دفاع مقدس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1- حضور هوانیروز به شکل بسیار گسترده و موثر و فعال در ضربه زدن به دشمن در تمام عملیات‌ها که ضمن انجام عملیات‌های تاکتیکی، پشتیبانی‌های متعددی را در زمینه حمل رزمندگان، مهمات، آذوقه و تجهیزات و تخلیه شهدا و مجروحان انجام داده است.
2- حمایت بسیار گسترده یگان‌های توپخانه در اجرای آتش پشتیبانی در اکثر قریب به اتفاق عملیات‌ها فرصت هرگونه تحرک را از دشمن سلب کرده و پیشروی رزمندگان را تسهیل می‌کرد.
3- حضور یگان‌های زرهی بویژه در نبردهای منطقه جنوب و حمایت این یگان‌ها در نبردهایی مانند نصر، طریق‌القدس و رمضان نشان از توان فوق‌العاده تانک و نفربر در صحنه جنگ بوده است.
4- احداث جاده، ایجاد موانع در مقابل مواضع خودی و بازکردن میادین مین دشمن در شب‌های عملیات، ساخت پل‌های ارتباطی، ایجاد استحکامات، سنگرسازی و ده‌ها اقدام دیگر در این زمینه که نقش یگان‌های مهندسی نیروی زمینی را بسیار موثر و پررنگ نشان می‌دهد.
5- انجام پشتیبانی‌های مختلف جبهه و جنگ مانند تهیه و توزیع مهمات، جنگ‌افزارها، سوخت، ترابری، تعمیرات خودروها و ادوات جنگی و مایحتاج روزانه صدها هزار سرباز نظیر آب، نان، غذا، لباس بویژه رساندن روزانه صدها تن یخ به خطوط مقدم نبرد در گرمای طاقت‌فرسای 50 درجه منطقه جنوب، تخلیه مجروحان و شهدا و مداوای بیماران در منطقه و ایجاد منطقه بهداشتی برای پیشگیری از شیوع بیماری‌ها از اقدامات ناگفته جنگ است که یگان‌های پشتیبانی نیروی زمینی در سطحی بسیار وسیع و حجم فوق‌العاده‌ای به بهترین شکل ممکن
انجام داده‌اند.
6- مسؤولیت پذیرش، کنترل و نگهداری حدود 60 هزار اسیر عراقی با یگان‌های دژبانی ارتش و یگان‌های مامور نیروی زمینی در این رابطه بوده با تشکیل ده‌ها اردوگاه و امداد رسانی به این اسرا و انجام اقدامات فرهنگی از دیگر اقدامات بوده است.
مجموعه اقدامات فوق و ده‌ها اقدام دیگر که این نوشتار مجال پرداختن به آن را ندارد، عملکرد درخشان نیروی زمینی ارتش در 8 سال دفاع مقدس را نشان می‌دهد که حاصل از جان گذشتگی 46هزار شهید از 48 هزار شهید ارتش و حدود 150هزار جانباز و 26 هزار آزاده قهرمان است که با حدود 2میلیون رزمنده وظیفه و پایور توانستند جنگ و نبرد را اداره کرده و پیروزی تاریخی و ماندگاری برای این سرزمین رقم بزنند.
* رئیس سازمان ایثارگران نزاجا