رأس ساعت 10، وارد خیابان پانزدهم شدیم و از در ساختمان شماره 25، که به ظاهر در ردیف دیگر ساختمانها آرام و ساکن مینمود، وارد راهروی دبیرخانه شدیم. بالا رفتن از چند پله و ورود به طبقه اول کافی بود تا با جنب و جوش بسیار پرسنل روابط عمومی، از صحت نشانی خود مطمئن شویم. پوسترهای منقش به ماهیان آرام گرفته در قاب دستانی هنرمند، بیشترین مساحت سنگفرش و دیوارهای واحد روابط عمومی را اشغال کرده بود و زنگ گاهگاه تلفن، مؤید حجم فعالیتها در نخستین ساعات روز بود. با راهنمایی خانم محمدی که هماهنگی این دیدار را برعهده داشت به طبقه دوم، دفتر دبیر جشنواره راهنمایی شدیم. طبقه دوم که تنها چند پوستر با فاصله از هم بر دیوارهایش «سومین جشنواره فيلم پلیس» را یادآوری میکرد، درظاهر بسیار آرامتر از طبقه اول مینمود اما اندکی انتظار ضمن صرف چای برای ورود به دفتر دبیر، نوعی دیگر از جنبوجوش در واپسین روزهای برگزاری یک جشنواره را برایمان عیان کرد؛ بحث و نظر (البته با صدایی بلند!) مجریان و مسؤولان اصلیتر جشنواره بر سر کیفیت انطباق کامل با برنامهها و البته هماهنگی برای رسیدن به ایدهآلها. «این بحثوجدلها، همه برای این بود که انشاءالله بتوانیم نتایج داوریها را هرچه زودتر نهایی کنیم و بر مبنای آن کاتالوگها را برای جشن تقدیر از برگزیدگان آماده کنیم.» این نخستین توضیحات علیرضا سجادپور در مواجهه با احوالپرسی پرسشگرانه ما بود که البته بلافاصله و احتمالا براساس شناخت قبلی از کنجکاوی خبرنگارانه ما، به آن افزود: «البته این اسامی جزو اطلاعات محرمانهای است که تا روز جشن اعلام نمیشود و تنها میتوانیم اسامی کاندیداهای هر بخش را اعلام کنیم».
باقیمانده هماهنگیهای مسؤولان اجرایی با دبیر، حین آمادهشدن ما برای مصاحبه، انجام شد و پس از عکاسی، مجال گفتوگو با دبیر سومین دوره از جشنواره فیلم پلیس فراهم آمد؛ «تصور من این است که جشنواره پلیس در سومین دوره خود دیگر از دوران آغاز و تثبیت گذشته است و به طور جدی میتواند روی ارتقای کیفیت فکر کند تا تبدیل به مهمترین جشنواره موضوعی کشور شود.» این جملات جمعبندی و به تعبیری پایانبندی توضیحات مبسوطی بود که سجادپور در تشریح کیفیت برگزاری سومین دوره ارائه کرد و به آن افزود: «همه ما قبول داریم که مهمترین جشنواره سینمایی کشور جشنواره فیلم فجر است و همه باید در جهت گسترش و ارتقای آن تلاش کنیم، اما از جشنواره فجر که بگذریم تمام تلاش ما این است که جشنواره پلیس را به مهمترین جشنواره موضوعی کشور تبدیل کنیم چراکه معتقدیم این به رونق کلیت سینمای کشور هم کمک میکند.» صحت این نتیجهگیری، اصلیترین محور سوال و جوابهای بعد از این ما بود. با حداقل حافظه در پیگیری اخبار و حواشی سینمای ایران به راحتی میتوان در میان نام مخالفان سرسخت تعدد جشنوارهها در کشور، نام سیدعلیرضا سجادپور را رصد کرد، پاسخ او به این انتقادات در جایگاه دبیری یک جشنواره موضوعی جالب توجه است؛ «من خودم از منتقدان تعدد بیدلیل جشنوارهها بوده و هستم اما اینکه امروز دبیری یک جشنواره را پذیرفتهام را نمیتوان در تناقض با این موضوع تعبیر کرد». وی در تشریح موضع خود میافزاید: «کشور ما کشوری سینماخیز است و بالقوه توان بالایی برای گسترش صنعت سینما دارد. در چنین فضایی اما بسیاری آثار تولید شده هستند که اصلا فرصت اکران و دیده شدن نمییابند و باید پذیرفت که یکی از مهمترین فرصتها و ویترینها برای این آثار که غالبا هم متعلق به هنرمندان جوان کشور هستند، همین جشنوارههای موضوعی هستند. از این دیدگاه برگزاری جشنوارههای موضوعی البته با نگاهی هدفمند و استراتژیک حرکتی بسیار مفید و قابل تأیید است».
نه فقط در این گفتوگو که سجادپور در بیشتر مواضعی که تاکنون درباره سومین جشنواره پلیس داشته بارها براین ویژگی تأکید کرده است که «جشنواره سوم، نگاهی استراتژیک دارد و درپی جریانسازی در گونه سینمای اجتماعی است» اما این تأکید برآمده از چه تمهیداتیاست؛«درباره جریانسازی باید توجه داشت که برای تحقق این مهم نباید دغدغه نیروی انتظامی بهعنوان متولی اصلی برگزاری جشنواره به افزایش صرفا کمی آثار محدود شود؛ این اصلا مهم نیست، بلکه مهم این است که پس از برگزاری هر جشنواره، تولیداتی که در طول سال بعد ساخته میشوند، نگاهی دقیقتر به معضل آسیبهای اجتماعی پیدا کنند و به تعبیری موجب رونق سینمای اجتماعی شوند، آنهم از منظری کاملا کارشناسانه و محققانه». سجادپور البته درباره ملزومات رسیدن به این نقطه تأکید دارد«نیازی به دبیرخانه دائمی نیست» و میافزاید:«چیزی بهعنوان دبیرخانه دائمی در مورد جشنواره فیلم پلیس وجود ندارد، چراکه «مرکز سینمایی ناجا» خود بهعنوان دبیرخانه دائمی همواره سعی دارد تا اهداف کلان جشنواره را پیگیری کند و تیم جشنواره هر 2 سال یکبار تنها در عرض چندماه، فعالیتهای مرتبط با برگزاری و اجرائیات جشنواره را پیگیری میکند. لازم نیست تا 2 سال بعد و جشنوارهای دیگر، بیدلیل نیرو و هزینه صرف شود».
«تهیهکنندهها همیشه وقتشناس و منظمند، قبل از بقیه هم میرسند.» این جمله خارج از سوال و جواب ما و برای استقبال از «محسن علیاکبری» گفته شد؛ یکی از 9 داوری که برای انتخاب آثار برگزیده بخش سینمایی جشنواره فیلم پلیس، در دبیرخانه گردهم میآمدند. ساعت نزدیک 11 شده بود و کمکم زمان مفید برای طرح سوالات به حداقل میرسید. سجادپور بحث خود درباره کیفیت جریانسازی در جشنواره پلیس را تکمیل کرد و گفت: «اگر نیروی انتظامی بتواند تعامل خوبی با هنرمندان ایجاد کند و برمبنای آن نشانههای هر بحران اجتماعی را از نگاهی کارشناسانه به آنها منتقل کند و هنرمندان هم با نگاه ظریف و خلاقیت هنریشان در قالبی پیشگیرانه مردم را نسبت به این بحرانها هشدار بدهند، این بهترین دستاورد برای جشنواره پلیس محسوب میشود؛ در چنین وضعیتی قطعا برد با ما خواهد بود». درباره چنین تعاملی اما یک نگرانی وجود دارد و آن اینکه نتیجه آن به غلبه «نگاه انتظامی» بر «نگاه هنرمندانه» در مواجهه با مشکلات اجتماعی بینجامد. سجادپور در پاسخ به این نگرانی میگوید: «تأکید ما بر نگاه «کارشناسانه» است. مثالی میزنم؛ اگر من بهعنوان یک سینماگر بخواهم اثری در ارتباط با جرائم رایانهای بسازم، به کدام مرکز بهتر از نیروی انتظامی میتوانم رجوع کنم تا اطلاعاتی کامل و کارشناسانه در اختیارم بگذارد.» و با همین مثال تأیید میکند که «نتیجه این تعامل باید تأمین سینماگر باشد نه هدایت و جهتدهی». وی میافزاید: «اصلا اگر سینماگر نخواهد و دلش با موضوعی نباشد، به سمت آن نخواهد رفت. هنرمندان ما آدمهایی ظریف، دقیق و حساس هستند و من فکر میکنم اگر قلاب نهادهای مرتبط به دلشان انداخته شود، آنها تا انتهای مسیر همراهی میکنند، اما اگر این قلاب به دلشان ننشیند، نه جیب پرپول و نه هیچ تلاش ظاهری دیگری برای همسو کردنشان وافی نخواهد بود».
یکی از پرسشهای اصلی که سجادپور در نشستهای خبری جشنواره هم بارها با آن مواجه شد، بحث ممیزی و خطوط قرمز سینمای ایران است که بالطبع بیشترین قربانی را در سینمای موسوم به اجتماعی داشته است. دبیر جشنواره سوم پلیس، که رویکرد خود را در حمایت از «سینمای اجتماعی» تبیین کرده در این زمینه معتقد است:«هنرمند ما اگر مواد اطلاعاتی خوب در اختیارش قرار بگیرد خودش به خوبی بلد است و میتواند با این مواد آشپزی کند، اما اگر ما بخواهیم در کنار تزریق این اطلاعات، در چگونگی آشپزی و حتی میزان نمک و فلفل آن برایشان تعیین تکلیف کنیم نتیجه همان تداخل نامطلوبی میشود که حاصلش دیگر یک اثر هنری نخواهد بود». ادامه بحث که با تذکر مسؤول دفتر سجادپور، مبنیبر آمادگی داوران بخش سینمایی برای شروع نشست بررسی آثار، سرعت گرفته بود، کمکم به سمت کلیت سینما سوق یافت و اینکه «اصلا تا چه حد میتوان از سینمایی که برخی از سینماگران آنرا «مرده» میدانند، انتظار اثرگذاری آنهم در عرصهای به گستردگی «اجتماع» را داشت؟»
بنابر آماری که اخیرا ارائه شده است به طور میانگین، هر ایرانی هر هفت سال یکبار به سینما میرود و هر کارگردان هر هشت سال یک فیلم سینمایی تولید میکند. در چنین شرایطی آیا میتوان امیدوار به چنان تأثیرگذاریای بود که به گفته سجادپور«95 تا 97 درصد از کل زندانیان کشور، که بنابر آمار، تنها به دلیل اشتباه و غفلت به زندان افتادهاند را در نقطه بروز خطا و لغزش، آگاه کرد و جامعه را به سمت آرامش و راحتی سوق داد؟»
سجادپور که اندکی دلنگران تأخیر در نشست هم شده بود، با طرح این موضوع بار دیگر به جریان مصاحبه بازگشت و با تأکید بر اینکه «این سوال را در جایگاه یک سینماگر پاسخ میدهم نه دبیر جشنواره فیلم پلیس گفت: «به نظر من وضعیت فعلی سینمای ایران اصلا خوب نیست و حتی میتوانم بگویم کاملا نگرانکننده شده است اما در نگرانی من یک خوشبینی هم وجود دارد». وی درباره این «خوشبینی» میگوید: «من برخلاف برخی دوستان بر این باور نیستم که سینما مرده است، بلکه معتقدم سینمای ما جوانی برومند و قوی است که در اثر حادثهای، در کما فرورفته است؛ شاید امروز و در ظاهر با مرده تفاوتی نداشته باشد اما اگر بتوانیم آنرا از کما خارج کنیم و نجات دهیم، آنوقت خواهیم دید که چه جوان برومندی است و چه توانایی قابل توجهی در تأثیرگذاری بر جامعه خواهد داشت».
سجادپور درباره دلایل بروز چنین شرایطی در سینما تأکید میکند: «زمانی که آقای احمدینژاد دولت را در دست میگرفتند تأکید کردند که هنر و سینمای ما رهاست و من معتقدم هنوز هم هنر و سینمای ما رهاست. در این عرصه هنوز هم سیاستگذاریهای صحیح صورت نمیگیرد».
وی در ادامه، دامنه تحلیل خود را کمی گستردهتر میکند و میگوید:«من تأکید دارم که در دنیای امروز یا شما استراتژی از خود دارید، یا در استراتژی دیگران به سر میبرید، حالت سومی هم ندارد. پس وقتی میگوییم سینما رهاست به این معنا نیست که هیچکس به آن کاری ندارد، بلکه دیگران به آن خط میدهند».
سجادپور در بیان استدلال میافزاید: «اینکه ما میبینیم در یکسال ناگهان تمامی فیلمها به سمت یک موضوع خاص گرایش پیدا میکند، برای همین است؛ این اصلا تصادفی نیست. جریانات حساب شدهای تحت لوای مدیریت در سایه، آرامآرام و گروهگروه فیلمسازان و هنرمندان را به سمت موضوعی خاص سوق میدهند و مدیران سینمایی ما تنها غافلگیر چنین اتفاقی میشوند». وی با تأکید بر نظر سابق خود مبنی بر اینکه «برای اصلاح سینما مشکل قانون نداریم بلکه مشکلات در اجرای قوانین است» گفت: معتقدم این خلأ اگرچه از جنس استراتژیک است اما در عرصه اجرا باید اصلاح شود. البته متناسب با گذشت زمان نیاز به برخی تغییرات در قانون هم وجود دارد اما این به معنای تکمیل قانون است، نه تغییر کلی آن».
عضو هیأت اسلامی هنرمندان که بسیاری او را در طیف فکری مشاوران فرهنگی و سینمایی دولت نهم طبقهبندی میکنند در ادامه امیدوارانه تأکید میکند: «دولت نهم در بسیاری عرصهها تحول ایجاد کرده و جرأت ایجاد فرهنگ و ادبیات تازه را داشته است اما در عرصه فرهنگ چون مدیران مناسبی انتخاب نشدند، این تحول رخ نداد. ولی من امید به دور دوم این دولت دارم و فکر میکنم در آن مقطع این تحول هم رخ دهد».
ترجیح میدهم باردیگر سجادپور را به جایگاه دبیری سوق دهم و برای همین، کیفیت جهتدهی در زمینه آسیبهای اجتماعی، آنهم از سوی جشنواره پلیس را مطرح کردم، سجادپور گفت:«این وظیفه مدیران سینمایی است، نه یک جشنواره موضوعی اما در عین حال معتقدم همین حرکت، با پشتیبانی نیروی انتظامی، میتواند بخشی از نقصهای موجود را برطرف کند».
دبیر سومین جشنواره فیلم پلیس ابراز امیدواری میکند: «ای کاش مدیریت سینمایی این توان و قدرت را داشته باشد که این جریان را ادامه دهد و حتی در شاخههای دیگر هم بتواند سیاستهای منظمتری را اعمال کند».
سجادپور در آخرین جملاتی که پس از دعوت از داوران به صورت ایستاده میگفت، تأکید کرد: «سینمای ما برای کمک گرفتن فکری از ارکان نظام آماده است و هنرمندان ما طالب شکلگیری این تعامل هستند.» و پس از آن بود که در میان استقبال از داوران، وعده گفتوگویی مفصل پیرامون مشکلات سینما را گرفتم و همراهان با ورود سیروس الوند، علیرضا رئیسیان، محسن علیاکبری، رویا تیموریان و جمال شورجه، دفتر سجادپور را ترک کردیم. شتاب فعالیتهای طبقه اول کمکم به طبقه دوم هم سرایت کرده بود و تمامی پرسنل در آمد و شد و تکاپو برای هماهنگیهای لازم در روزهای پایانی پیش از برگزاری جشنواره بودند. از مسؤول روابط عمومی اطلاعات لازم درباره نشست و داوری آثار را گرفتم. ساعت حوالی 30/ 11 دقیقه بود که از ساختمان شماره 25 به خیابان پانزدهم وارد شدم؛ نزدیک ظهر بود، اما ساختمانهای مجاور دبیرخانه جشنواره پلیس، آرام و هنوز خیابان و بلوارهای شهرک، مملو از سکوت معمول(!) صبحگاهی بود.