۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۳:۱۹
به بهانه اکران فیلم آتش سبز

آتشی که می‌سوزاند

 

امروز سینمای جهان برای برخی از کشورها یک صنعت سود‌آور و البته تصور آن برای سینمای ما سخت و دور از دسترس است.

بعضی کشورها نیز صرفا مصرف‌کننده تولیدات سینمایی هستند. در این میان کشور ما به دلایل متعدد جزو کشورهای تولید‌کننده است. از جمله‌ اینکه فرهنگ ما محصولات مبتذل سینمای غرب را نمی‌پسندد (بگذریم که خودمان نیز در دام نوعی دیگر از ابتذال در تولیداتمان افتاده‌ایم) اما این به هیچ‌وجه نباید اهل سینما را مغرور کند، چرا که می‌بینیم در همین کشور با اینکه بلیت سینما در مقایسه با کشورهای دیگر ارزان است و تازه 2 روز در هفته هم نیم‌بهاست(!) سینما رفتن رونق چندانی ندارد و متاسفانه در بیشتر موارد با سینماهای خالی از تماشاچی مواجه هستیم. حقیقت این است که در کشور ما فقط قشر خاصی «سینمارو» هستند و بقیه‌ مردم ترجیح می‌دهند این فیلم‌ها را با اندکی تاخیر در شبکه خانگی ببینند. در این میان گاهی بعضی از فیلم‌ها نیز به معضل خالی بودن سالن‌های سینما دامن می‌زنند؛ نمونه‌ آن فیلم «آتش سبز» محمدرضا اصلانی است.

چندی قبل که برای دیدن این فیلم به سینما رفتم، قبل از هر چیز تعداد اندک تماشاگران برایم عجیب بود. تیتراژ فیلم که شروع شد، نام بازیگران به ما نوید داد که احتمالا به دیدن فیلم خوبی آمده‌ایم: عزت‌الله انتظامی که معمولا در هر فیلمی ظاهر نمی‌شود، مهتاب کرامتی، پگاه آهنگرانی و . . . خیلی زود متوجه شدم به دیدن فیلمی خاص آمده‌ام؛ خاص‌تر از آنکه حتی تصورش را بکنم. خاص از هر جهت؛ از شخصیت کارگردان گرفته تا شخصیت‌های فیلم و نحوه روایت، فضا، مکان داستان و… و متاسفانه در فرهنگ ما خاص بودن به خودی خود کفایت می‌کند و چگونگی خاص بودن تفاوت چندانی ندارد.

قاسم قلی‌پور، تهیه‌کننده‌ این فیلم، در یکی از مصاحبه‌هایش گفته بود در آینده به این فیلم افتخار خواهد شد. کسانی که در فضای هنری ایران نفس می‌کشند، نظیر این گفته‌ها را پیش‌تر نیز در ادبیات و هنر شنیده‌اند. گویندگان این سخنان غافل‌اند از اینکه ویژگی اصلی همه‌ آثار هنری ماندگار، «همه زمانی» و «همه مکانی» بودن آن است. آقای اصلانی که اتفاقا شیفته مولانا هم هست، خوب می‌داند که آثار بزرگی نظیر شاهنامه فردوسی و مثنوی مولانا قبل از هر چیز یک ویژگی مهم داشته‌اند و آن جذابیت است. اگر کسی به دنبال این است که طرز فکر خاص یا نگاه و حرفی را بزند، می‌تواند کتاب بنویسد، سخنرانی کند یا فیلم مستند بسازد. ساختن اثر هنری با هر اید‌ئولوژی غیر از اید‌ئولوژی هنر، محکوم به شکست است. محمد‌رضا اصلانی بویژه در این فیلم نشان داده‌ که با ادبیات فارسی آشنایی کامل دارد ولی متاسفانه به‌طور بایسته‌ای از معلوماتش استفاده نکرده ‌است.

در برهه‌ای خاص، ممکن است برخی ایدئولوژی‌ها طرفدار داشته باشد و مردم از آثار هنری دارای آن جهان‌بینی استقبال کنند ولی ناگفته پیداست که حتی آن آثار نیز تاریخ مصرف دارند و عمرشان زود تمام می‌شود. فیلم، روایت افسانه‌ سنگ صبور است و داستان دختری که به او گفته می‌شود قرار است با یک مرده ازدواج کند و برای زنده شدن او باید هفت داستان بخواند و مراحلی را پشت سر بگذارد.

این داستان‌ها نیز از داستان حماسی- اسطوره‌ای «کرم هفتواد» آغاز می‌شود و فیلم به نحوی گذرا تاریخ ایران را در گذر از مراحل مختلف تاریخی روایت می‌کند و به تاریخ معاصر و روابط نسل امروز با سنت ختم می‌شود. نویسنده‌ فیلم خواسته یا ناخواسته به گفتمان مطرح محافل روشنفکری امروز پیوسته است و درباره سنت و مدرنیته حرف‌هایی دارد، غافل از اینکه هر اثر هنری - که فیلم سینمایی نیز جزو آن است- قبل از هر چیز باید جذاب باشد و از طریق این جذابیت حرف‌هایش را منتقل کند، اما این فیلم نه‌تنها جذاب نیست بلکه کسل‌کننده است.

«آتش سبز» روایت منسجم و مورد انتظار از یک فیلم سینمایی ندارد و عامدانه یک فیلم خاص است. خاص بودن فیلم در شرایط امروز سینمای ما، تنها یک معنا می‌تواند داشته باشد و آن چیزی جز شکست تجاری نیست. حضور بازیگران مطرح و بهره‌گیری از یکی از مطرح‌ترین خوانندگان نیز نتوانسته‌ این فیلم را جذاب کند، چرا که فیلم در ساختار روایتش بیننده را سردرگم می‌کند، به طوری که کششی در خود احساس نمی‌کند تا فیلم به سرانجام برسد، اگرچه گفت‌و‌گوهای نسبتا کار شده فیلم و طراحی‌های صحنه و لباس، کمی از ملالت فیلم می‌کاهد. موسیقی حماسی فیلم نیز با فضای کلی داستان همخوانی دارد، ولی همه‌ اینها در کنار هم نیز نتوانسته‌اند کمک چندانی به این اثر بکنند. سازندگان فیلم می‌توانند ادعا کنند که برایشان گیشه مهم نیست اما به‌راستی برای یک هنرمند سینما چه چیزی غیر از استقبال مردم می‌تواند مهم باشد؟

با کمی تساهل، نظیر چنین کارهایی را در آثار امثال احمدرضا معتمدی دیده‌ایم. او نیز با کارهایی مثل «هبوط» و «زشت و زیبا» دغدغه این را داشت که در سینما حرف بزند، اما خیلی زود فهمید که سینما جای حرف و نظر نیست بلکه بیننده پرمشغله‌ امروز تنها زمانی حرف‌ها را گوش می‌کند که فیلم برایش جذاب باشد و پس از آن بود که سراغ فیلم‌هایی رفت که جذاب هم بودند؛ نظیر«دیوانه‌ای از قفس پرید» و «قاعده‌ بازی».

ارسال نظر
captcha
پربیننده