پس از اینکه اختلافات میان مسؤولان و اساتید اقتصاد دانشگاه‌های معتبر در زمینه ارائه آمار بیکاری جوانان به جایی نرسید و همچنین با تفاوتی 16 میلیون نفری میان زمین و آسمان معلق ماند، مساله 2 برابر شدن بیکاری تحصیلکرده‌ها نسبت به بیکاری عمومی جامعه، تا اندازه زیادی در صدر اولویت‌ها قرار گرفت.نسبت 2 به یک بیکاران تحصیلکرده در حالی مطرح شده که وزیر علوم روز گذشته با بیان اینکه در حال حاضر در دانشگاه پیام نور بیش از 100 هزار ظرفیت خالی وجود دارد، اظهار داشته است: «در حال حاضر در دانشگاه‌های غیرانتفاعی بیش از 50 هزار ظرفیت خالی وجود دارد و در دانشگاه آزاد تا دلتان بخواهد ظرفیت خالی داریم.» کنار هم قرار دادن این 2 خبر به همراه وعده و وعیدهای رنگارنگ مسؤولان دانشگاه‌ها مبنی بر اینکه از سال آینده برای هر متقاضی یک صندلی خالی وجود دارد، نتیجه‌ای جز غیرتخصصی شدن رشته‌ها، استفاده از اساتید غیرمجرب، گسترش میل به مدرک‌گرایی و بالا رفتن آمار بیکاری را به همراه نخواهد داشت. درست است که افزایش ظرفیت دانشگاه‌ها، به ظاهر مساله‌ای خوشایند است و رضایت کوتاه‌مدت افراد جامعه را به همراه دارد اما وقتی پای نبودن تناسب میان دانشجویان دانشگاه‌ها با میزان تقاضای کار در جامعه به میان می‌آید، در طولانی‌مدت چندان هم مطلوب به نظر نمی‌رسد. دختران و پسرانی که پیش از گرفتن لقب کارشناس یا کاردان حاضر به پذیرفتن شغل‌هايي در سطح پايين هم مي‌‌شدند، حالا با مدرک‌هایی که دانسته‌هایشان را به رخ جامعه می‌کشاند، به کاری کمتر از نشستن پشت میز و حقوق‌های سطح بالا راضی نمی‌شوند. همین امر روز به روز به افزایش تقاضا و کاهش بازار کار می‌انجامد. حسن خالقی، معاون آموزشی وزارت علوم در این‌باره می‌گوید: ظرفیت پذیرش دانشجو برای دانشگاه‌های دولتی وابسته به وزارت بهداشت، شبانه، پیام نور، غیردولتی و غیرانتفاعی در سال گذشته در مجموع حدود 220 هزار نفر بوده است. اگر تعداد دانشجویان پذیرفته‌شده در دانشگاه جامع علمی-کاربردی و آموزشکده‌های
فنی- حرفه‌ای را هم به این تعداد اضافه کنیم چیزی حدود 370 هزار دانشجو داریم. خالقی می‌افزاید: این میزان در کنار دوره‌های کاردانی و کارشناسی دانشگاه آزاد، ما را با آماری معادل 650 هزار نفر دانشجو روبه‌رو می‌سازد.
وی افزایش 30 درصدی پذیرش دانشجو در سال‌جاری را بسیار نگران‌کننده می‌داند و معتقد است: افزایش بی‌رویه تعداد دانشجویان، جامعه را هرچه بیشتر با معضل فارغ‌التحصیلان بیکار یا جذب‌شدگان به شغل‌های کاذب مواجه می‌کند.
کیفیت، پشت نوبت کمیت
در کنار مسائل مطرح‌شده، محمدمهدی زاهدی، وزیر علوم معتقد است که ظرفیت دانشگاه‌های ما از میزان داوطلبان هم بالاتر رفته است. در دانشگاه‌های کشور به قدری ظرفیت ایجاد شده است که برای این ظرفیت‌ها داوطلب نداریم. زاهدی می‌افزاید: «حالا دیگر موقع آن است که به دنبال کیفی‌سازی در دانشگاه‌ها باشیم!»
رابطه معکوس کمیت و کیفیت، مساله تازه و دور از فکری نیست اما زمانی که این رابطه به درس و دانشگاه و تحصیل جوانان این مرز و بوم کشیده می‌شود، حساسیت بیشتری پیدا می‌کند. آیا می‌شود کمیت را افزایش داد و تازه به دنبال رسیدگی به کیفیت‌ها بود؟ علی عباسپور تهرانی، رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی، در این‌باره می‌گوید: ما با توسعه تحصیلات تکمیلی مخالف نیستیم. توسعه در دانشگاه‌هایی مانند تهران و شریف که از نظر دارا بودن اساتید برجسته در حالت ایده‌آلی قرار دارند، مشکلی به وجود نمی‌آورد، اما همین امر زمانی که به دانشگاه‌های فاقد اینگونه امکانات تسری داده می‌شود، خطرات جدی در پیش خواهد داشت.
مدرک‌هایی که به جایی نمی‌رسند
ایجاد زمینه برای ورود همه افراد به دانشگاه، آن هم به‌طور غیرحضوری، نیمه‌حضوری، پولی و بدون کنکور، نتیجه‌ای جز تلمبار شدن مدرک‌هایی که به هیچ‌جایی نمی‌رسند، نخواهد داشت. بر اساس آمار اعلام‌شده، دانشگاه‌های غیرحضوری و نیمه‌حضوری، سال گذشته چیزی حدود 60 درصد داوطلبان را تحت پوشش قرار داده‌اند. دانشگاه‌هایی که نه به حضور اساتید نیاز دارند و نه خود را ملزم به تشکیل کلاس می‌کنند، چگونه می‌توانند بهره علمی مناسبی داشته باشند؟ ناصر قاسم‌زاده، دبیر انجمن حمایت از سلامت و بهداشت روان جامعه در این‌باره می‌گوید: «سیستم آموزشی ما بیشتر از اینکه در مسیر رشد و تکامل کیفی قدم بردارد، قائل به سیاست‌گذاری در زمینه کمیت‌هاست.» او معتقد است در جامعه‌ای که متخصصان بدون کار و درآمد کافی رها شده‌اند و مجبورند برای تامین هزینه‌های زندگی به فعالیت‌هایی خارج از حوزه کاری تن بدهند، نیاز به صدور مدرک بدون هیچ پشتوانه علمی، کار چندان مناسبی به نظر نمی‌رسد. روز به روز بر تعداد دانشگاه‌هایی که با عناوین مختلف حضوری، نیمه‌حضوری، کاربردی و غیرکاربردی، مثل قارچ تکثیر می‌شوند و از گوشه و کنار شهرهای بزرگ و کوچک سر درمی‌آورند، اضافه می‌شود. این در حالی است که تعداد اساتید برجسته در طول سال‌های مختلف تغییر چندانی ندارد و برای آنهایی هم که تخصص خاصی پیدا می‌کنند، زمینه‌ای برای تدریس پیدا نمی‌شود. آیا با این اوصاف هنوز هم گسترش ظرفیت دانشگاه‌ها و پرورش دانشجویان بدون تخصص که هیچ نیازی بیرون از دانشگاه برای دانسته‌هایشان وجود ندارد، ضروری به نظر می‌رسد؟