چندی پیش مطالبی درباره مسابقات معماری نوشته بودید که به نظرم رسید باید در جهت ساماندهی آن فکری کرد. بویژه اینکه ما معماران و البته معماران جوان هستیم که در آتش این چالش می‌سوزیم و به نظر می‌رسد خودمان باید دست به کار اصلاح آن شویم.
در یکی ـ دو سال اخیر شاهد برگزاری بزرگ‌ترین و کوچک‌ترین مسابقات در حوزه معماری و ساخت‌و‌ساز ایران بودیم؛ از رقابت‌های محدود به ارائه ایده طراحی تا مسابقاتی که با دعوت از فعالان حرفه‌ای، با پرداخت دستمزدهایی جالب توجه از طرف برگزارکننده به شرکت‌کنندگان برگزار شد. باید پذیرفت که در حال حاضر روند برگزاری مسابقات نسبت به سال‌های گذشته نه تنها حرفه‌ای‌تر شده بلکه با اعمال راهکارهایی در برنامه‌های توسعه ملی، در حال تبدیل به روندی جاافتاده در عرصه تولید معماری و شهرسازی و حائز ارزش و ماندگار است.
مع‌الاسف آنچه در نگاهی کلی به روند متداول در مسابقات معماری و شهرسازی کشور دیده می‌شود را می‌توان در گستره‌ای وسیع و بعضا نه‌چندان مثبت تعقیب کرد، مواردی همچون: عدم بازتاب مناسب و گسترده مسابقات مهم و تاثیرگذار با توجه به اهمیت مساله در جامعه معماری کشور، بی‌برنامگی‌ها در روند برگزاری، عدم زمانبندی یا عدم رعایت زمانبندی رسمی اعلام شده از طرف برگزار کننده و تغییر پیاپی آن، عدم اعلام و نیز وفاداری به ترکیب داوران و عدم تعهد داوران به حضور در جلسات داوری به طور منظم، عدم بهره‌گیری از روش‌های تعاملی اطلاع‌رسانی همچون اینترنت و ایجاد انجمن‌های گفت‌وگو برای بررسی بازخوردها و اعمال نظرات اهل فن، عدم علاقه به معرفی آثار حائز رتبه به صورتی جامع و برگزاری نمایشگاه‌های تحلیلی/تخصصی، عدم تعهد کارفرما و برگزارکننده به ساخت آثار برگزیده شده و تبدیل مسابقه به عرصه‌ای نمایشی بدون ضمانت ساخت، عدم وجود رغبت به حضور جوانان و انتخاب شرکت کنندگان از میان تعداد معدودی از گروه‌های شناخته شده و... و بسیاری نقاط ضعف دیگر که امر رقابت را از ظرفیت‌های ایده‌آل آن دور کرده‌است.نکته قابل توجه این است که هر چند طی سال‌های گذشته نبود قانونی برای برگزاری مسابقات معماری، یکی از معضلات اصلی مسابقات برگزار شده در ایران بوده است ولی این مشکل را با اقدام شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه 513 مورخ 20 اسفند 81 در تصویب آیین نامه جامع برگزاری مسابقات طراحی معماری و شهرسازی به پیشنهاد فرهنگستان هنر، می‌توان حل شده تلقی کرد؛ این مصوبه اگرچه از سوی فعالان عرصه معماری و ساخت و ساز شناخته شده نبوده و به تبع این موضوع، رعایت نیز نمی‌شود(!) ولی نهایتا وجود آن، مساله خلأ قانونی را در این عرصه منتفی می‌کند. با مقدمه فوق می‌توان نتیجه گرفت که مشکلات حال حاضر در روند مسابقات معماری و شهرسازی چونان اکثر مشکلات اجرایی کشور نه مشکل قانونی بلکه مشکل فرهنگی بوده و در نتیجه راه حل‌های فرهنگی را می‌طلبد؛ ارائه پیشنهاداتی برای اصلاح این روند ضروری به نظر می‌رسد:
* بسترسازی فرهنگی و آگاه‌سازی کارفرمایان از فواید مسابقات معماری در جهت همه‌گیر شدن این نوع برخورد با روند تولید معماری به عنوان راهکار اساسی ساخت آثار با ارزش معماری.
* توجیه معماران و مشاوران ساختمانی در جهت علاقه‌مند ساختن آنها به شرکت در رقابت‌های معماری.
* اجازه حضور جوانان در رقابت‌ها و تبدیل یک مسابقه معماری به عرصه رشد و شکوفایی و توسعه استعداد‌ها و اندیشه‌های نو.
* چند مرحله‌ای کردن روند رقابت‌های معماری و شهرسازی در جهت انحصارشکنی و بهره‌برداری از تجارب گذشته در عین رویکرد به آینده.
* موظف کردن کارفرمایان دولتی به برگزاری مسابقات در پروژه‌های حائز شرایط.
* اعمال سیاست‌های تشویقی برای کارفرمایان بخش خصوصی برای ایجاد ترجیح جهت برگزاری رقابت در روند طراحی پروژه‌های شخصی در پروژه‌های دارای حد نصابی خاص در هزینه.
* تعریف گروه‌ها و شرکت‌هایی خاص به عنوان مشاوران زمینه برگزاری رقابت‌های معماری و شهرسازی برای تبدیل روند برگزاری مسابقه به موضوعی تخصصی و تعهدآور.
* تدوین منشور راهبردی مسابقات معماری و شهرسازی و دبیرخانه‌ای دائمی برای آن، در جهت ارائه راهکار‌های اجرایی نظارتی و شناساندن قوانین موجود بویژه آیین‌نامه جامع برگزاری مسابقات طراحی معماری و شهرسازی به دست‌اندرکاران حوزه ساخت و ساز.
در انتها بار دیگر باید یادآوری کرد که توسعه مسابقات معماری و شهرسازی و در کل فرهنگ رقابت در این عرصه، نه تنها زمینه‌ای مترقی و پذیرفته شده در حوزه تولید معماری ارزشی در جهان است، بلکه راهی میانبر در جهت ارتقای معماری ملی و بومی هر کشور محسوب می‌شود.
* استاد دانشگاه و کارشناس ارشد معماری