همان‌گونه که در بخش نخست این یادداشت بیان شد، خانواده اصلی‌ترین رکن جامعه و نخستین مرحله از آموزش‌های رفتاری فرزندان است. صداقت، رویه تشکر، مهروزی، خودداری از مقایسه، گذشت و احترام متقابل، بخشی از مهارت‌های زندگی بوده و همراه با این کنش‌های مطلوب و شادی و آرامش‌زا باید رفتارهای دیگری را نیز به کار گرفت مثل:
الف- دوری از تبعیض:
قائل شدن امتیازات خاص برای نزدیکان خود از سوی یکی از زوج‌ها یا تبعیض میان فرزندان به بهانه‌های غیرقابل قبول و دور از منطق مثل «ته‌تغاری»، «بچه اول» و «دختر یا پسر» بودن. اعطای هر نوع امتیازی موجب می‌شود فرزندان دیگر با روحیه حقارت، وارد جامعه شده و همواره خود را موجودی اضافه بدانند. افت تحصیلی، ترک تحصیل، افسردگی و پرخاشگری از واضح‌ترین ناهنجاری‌های رفتاری این گروه از فرزندان است.
ب- پرهیز از سوگند:
بعضی اوقات ملاحظه می‌شود زن یا شوهر برای بیان یک مطلب ساده یا یک واقعه روزمره، انواع مختلف سوگندها را به کار می‌برند. سوگند علاوه بر اینکه از نظر الهی کاری زشت و گناه است، از نظر رفتاری نیز موجب رواج آن در خانه و جامعه شده و ضمن توهین به جایگاه ارزشمند و متعالی موضوعات مورد سوگند، موجب کمرنگ شدن اعتماد متقابل شده و فرزندان این خانواده‌ها دیگر بدون سوگند ساده‌ترین قول‌ها و حرف‌ها را نپذیرفته و خود نیز در روابط اجتماعی از این ابزار غیراخلاقی بهره می‌جویند.
ج- مشاوره:
مشورت یعنی بهره‌گیری رایگان از عقل، تجربه و علم دیگران. متاسفانه بعضی اشخاص به غلط تصور می‌کنند با مشورت و مشاوره با دیگران جایگاه علمی یا عقلی آنها تضعیف خواهد شد. نظرخواهی از زن یا شوهر هنگام خرید لباس یا اثاثیه منزل و حتی چیدمان و دکوراسیون خانه و شرکت دادن فرزندان در اینگونه نشست‌ها موجب می‌شود آنها احساس شخصیت کرده و در جهت شکوفایی و به کار بردن ذوق و استعدادشان حرکت کنند. خودرایی، استبداد گفتاری یا رفتاری بعضی از نوجوانان و جوانان و بی‌اعتنایی آنها به نظریات و پیشنهادات دیگران، از عوارض بی‌توجهی خانواده به امر بسیار مهم و سازنده مشورت است.
د- حریم تنهایی:
در پاره‌ای از مواقع، زن یا شوهر و حتی فرزندان نیاز به تنهایی دارند تا در حریم خصوصی خویش لحظاتی آرام گرفته و بیندیشند. ورود به حریم افراد و برهم زدن لحظات تفکر و تنهایی آنها و پاره‌ای از مواقع علت‌جویی این کار و بیان نظراتی آزاردهنده درباره آن، موجب مي‌شود شخص دیگر خانه یا اتاق خود را امن ندانسته و به گوشه‌های پارک‌ها و مکان‌های دیگر پناه ببرد. احترام به خلوت اعضای خانواده و رعایت شرایط روحی و عاطفی آنها موجب تداوم روابط عاطفی و احساس امنیت در خانه می‌شود. در صورت نگرانی یا دیگر احساسات، بعد از اینگونه اوقات تنها در جایگاه دلسوزی، نه بازجویی می‌توان به علت یا علل آن، در صورتی که وجود داشته باشند، پی برد.
ح- ساده‌زیستی:
خانواده آموزشگاه رفتارهای فردی و اجتماعی و عرصه تمرین این فرآیندهای انسانی است.به کار بردن اصول ساده‌زیستی و قناعت به‌وسیله والدین، در انتخاب و خرید پوشاک تا برگزاری میهمانی‌ها و امور مشابه، موجب راحتی خیال و طولانی شدن عمر و دوام خانواده می‌شود. یکی از دلایل گرفتاری فکری و دچار شدن به استرس و دیگر بیماری‌های روحی و عصبی، سخت‌گیری در امور روزمره زندگی است. البته این به معنی بی‌توجهی و کم‌اعتنایی به آداب و رسوم و باورهای فرهنگی و اجتماعی نیست.فرزندان رشدیافته در اینگونه خانواده‌ها غالبا افرادی حسود و گرفتار در چشم و هم‌چشمی‌ها بوده و همواره خود را با اقوام و دوستان در یک رقابت منفی و آزاردهنده قرار می‌دهند و چه بسا افرادی که برای اشباع روحیه مصرف‌زدگی همسر یا خانواده خود و با رقابت‌های بیمارگونه آنها، از مسیر اخلاق انسانی خارج شده و برای کسب درآمدهای بیشتر دست به کارهایی می‌زنند که در نهایت موجب شرمساری یا خجلت همگی آنها می‌شود.
و- وسواس:
وسواس، گونه‌ای از ناهنجاری رفتاری است که در 2 محور فکری و فیزیکی در جامعه مشاهده می‌شود. نظافت، پاکی، دقت یا دغدغه درباره همسر یا فرزندان، رفتارهایی بسیار زیبا و پسندیده بوده و موجب استحکام مهر و علاقه در خانه می‌شود. همین امتیازات ویژه در صورت تداوم و تشدید، تبدیل به رفتاری آزاردهنده و حتی تنفرانگیز می‌شود. بعضی از خانم‌‌ها یا آقایان به محض چند دقیقه تاخیر فرزندان، بلافاصله افکار خود را به نقاط منفی متمرکز کرده و با اضطراب و هراس از تصادف و پزشکی قانونی وکلانتری سخن به میان می‌آورند. البته مطرح کردن این مراکز در صورت طولانی شدن غیبت، امری درست و معقول است اما نه برای چند دقیقه و چند لحظه. شست‌وشوی چندین باره ظروف یا دست و صورت و حتی اثاثیه منزل و بازداشتن فرزندان از لمس اینگونه اقلام و تکرار در تداوم اینگونه حرکات، حکایت از وسواس فیزیکی داشته که حتما باید به روانپزشک مراجعه شود. رعایت اعتدال در تمام ابعاد و رفتارهای فردی و اجتماعی، بسیار مطلوب و منطقی بوده و موجب سلامت رواني و دوام عاطفی خانواده خواهد شد و خروج از حد میانه، موجب گرفتاری در آسیب‌های فکری و جسمی می‌شود. مبتلا شدن اعضای خانواده به استرس و دیگر ناهنجاری‌های روانی، تمسخر و بحث‌های شدید کلامی میان افراد خانه و پریشانی روحی و فیزیکی همسر یا فرزندان از عواقب اولیه وسواس است و فرد مورد نظر باید به دور از تمسخر یا انزوا به یک مشاور و متخصص مراجعه کند.
* متخصص علوم رفتاری و آسیب‌شناسی اجتماعی