بسیاری از روانشناسان، بازیها را جزو قوانین پویایی کودک میدانند و معتقدند که این پویایی تنها جنبه تفننی نداشته بلکه در کشمکشهای عاطفی، همانندسازی، رشد و استقلال شخصیت کودک نقش اساسی دارد. بازیهای نمادین دومین مرحله بازیهای کودکان است که از 3-2 سالگی تا 6 سالگی را در برمیگیرد. بازیهای نمادین بدون تردید، نقطه اوج بازیهای کودکان است. کودکان در این سنین همواره ناگزیر هستند خود را با دنیای بزرگترها که رغبتها، قانون و قاعدههای آنها برایشان درونی نشده و نیزجهان مادی پیرامون آنها که آن را به خوبی درک نمیکنند، سازگار کنند. اما این سازگاری نمیتواند نیازهای عاطفی و فکری آنها را برآورده سازد. در این سنین که قدم اول تربیت کودکان از طریق باید و نبایدهای پدر و مادر پایهگذاری میشود و کودک همواره در کشمکش این باید و نبایدها با پدر و مادر و (من) خود درگیر است، برای رهایی از فشارهایی که بر او وارد میشود به بازی نمادین و نقش روی میآورد. در بازیهای نمادی به طور کلی نقشها (اطاعت و تحکیم) وارونه میشوند. مثلا کودکی که از طرف والدین خود درباره خوردن چیزی مواخذه شده، در بازی با عروسکش همان صحنه را تکرار میکند و سعی دارد آخر بازی را به صورت دلخواه و خوشایند به پایان برساند یا کودکی که از سگ بزرگی ترسیده باشد، در بازی نمادی کوشش خواهد کرد یا سگها را بدجنس نشان ندهد یا کودک را بیباک جلوه دهد. از این رو بازیهای نمادی به تصفیه کشمکشها و جبران نیازهای ارضا نشده کودکان کمک میکند و در استقلال و رشد شخصیت آنها نقش اساسی دارد. کودکان در این سنین، اغلب با پدر و مادرها در زمینه نکات تربیتی اعمال شده از سوی آنها مشکل دارند و شاید بسیاری از پدر و مادرها رفتار بچهها را در این سنین ناسازگار و لجباز توصیف کنند اما باید در نظر داشت هرچه سن کودک کمتر باشد، سازگاری کمتری خواهد داشت و چون فشارهای تحمیلی برای انجام دادن یا ندادن فعالیتی که دوست ندارد، تعادل عاطفی و فکری او را به هم میزند و اقدام به فعالیتهایی میکند که انگیزه آن سازگار با واقعیتها نیست؛ بلکه واقعیتها را با (من) خود وفق داده و آنها را تغییر میدهد و همسان نیازهای خود میکند. این همسانسازیها به شکلهای مختلفی در خدمت فعالیتهای عاطفی کودک است. کودکی که دوست ندارد دارو بخورد به هنگام بازی با عروسکش، همانند مادری مهربان از او پرستاری میکند و به عروسک (مثلا بیمارش) داروهای خوشمزه به همراه خوراکیهای مضر( مورد علاقه خودش) که به شدت از جانب پدر و مادر پرهیز شده است، میخوراند.
بازی نقش
به طور کلی در بازیهای نمادی، کودکان نقش بزرگترها را بر عهده میگیرند و سعی میکنند از هر وسیلهای برای بازی استفاده کنند. ماشینبازی، خالهبازی(خانهبازی)، دکتر بازی، پلیسبازی و... بازیهای نقش کودکانه است. کودکان در این بازیها انرژی زیادی مصرف میکنند. این بازیها، تمرینی مقدماتی برای فعالیت آینده آنها است و موجب پویایی آنها میشود. بازیهای نمادی، علاوه بر نیاز به تغذیه رغبتها و علایق کودکان، از کشمکشهای ناخودآگاه آنها نیز ناشی میشود. این بازیها، نوعی دفاع کودکان در برابر ترس، دلهره، پرخاشگری و... است. در بازیهای نمادی، خلاقیت کودکان نقش ویژهای دارد که با توجه به اهمیت آن میتوان برای رشد و پرورش خلاقیت کودکان و ارضای نیازهای عاطفی و حل مشکلات آنها از طریق بازیدرمانی به کودکان کمک کرد.
* روانشناس بالینی و پژوهشگر
پژوهشگران معتقدند
اتاق کودک تلویزیون نمیخواهد
مينا كريمي:
شب از نیمه گذشته ولی چراغ اتاقش هنوز روشن است. مادر به آرامی در را باز میکند. کودک 10سالهاش پای تلویزیون روی دفتر مشقش خوابش برده و مسألههای ریاضی ، حل نشده باقیمانده است.مادر تلویزیون را خاموش میکند و به این فکر میکند که خرید تلویزیون برای اتاق کودکش کار اشتباهی بوده است. این مسأله نه تنها ذهن این مادر را مشغول کرده بلکه انگیزهای برای تحقیقات گروهی از پژوهشگران شده است؛تحقیقاتی که نتیجه آن همسو با فکر این مادر بوده است. این پژوهشگران دریافتند دانشآموزانی که در اتاق خود تلویزیون یا رایانه دارند در طول سال تحصیلی کمتر میخوابند که این امر به سلامت و بازده تحصیلی آنها آسیب وارد میکند. پژوهشگران آمریکایی بر این عقیدهاند که وجود تلویزیون باعث کاهش رژیم غذایی و تحرکات بدنی نوجوانان میشود که این عوامل، افت تحصیلی دانشآموزان را نیز بهدنبال دارد. این تحقیق در ماههای اخیر روی 781 نوجوان انجام شده است که حدود 62 درصد آنها تلویزیون در اتاق خواب خود داشتهاند. این رقم نگرانکننده است.اغلب این کودکان بیشتر زمان خود را به تماشای تلویزیون اختصاص میدادند، بنابراین از وقت ورزش، صرف غذا، همراهی با خانواده و انجام تکالیف آنها به شدت کاسته میشد.پیشنهاد این پژوهشگران این است که والدین نباید اجازه دهند کودکانشان در اتاق خود تلویزیون داشته باشند و اتاقخواب، تنها برای یک خواب راحت مورد استفاده قرار گیرد زیرا کمخوابی به تنهایی میتواند سلامت کودک یا نوجوان را به خطر بیندازد.
شایان بابایی، روانشناس، در گفتوگو با «وطنامروز» در اینباره میگوید: وجود تلویزیون یا کامپیوتر میتواند برای کودکان و نوجوانان خطرساز باشد اما اگر بتوانیم از همان سنین کودکی راه استفاده مناسب از این وسایل را به کودکان آموزش دهیم و به نوعی فرهنگسازی کنیم، میتواند نتیجه عکس نیز داشته باشد.