گروه فرهنگی:
بررسي تاريخي واكنش‌هاي سينماگران ايراني به مديريت سينما در سال‌هاي 76 تا 84، ثابت مي‌كند اعتراض‌ها به سيف‌الله داد فقط محدود به «مجيدي» نبوده است.
سيف‌الله داد، كارگردان سينماي ايران، روز شنبه جوابيه‌اي در واكنش به اظهارات مجيدي منتشر كرد كه در اين واكنش از اظهارات اخير مجيدي بشدت انتقاد كرده بود. مجيدي در سخناني كه هفته گذشته منتشر شد، گفته بود: «يكي ازگله‌هاي من به آقاي خاتمي هم همين مساله بود، چرا كه با وجود علاقه‌اي كه به شخصيت ايشان دارم، بايد بگويم كه در دوره ايشان هم با وجود فضاي آزادي كه وجود داشت چيزي جز ابتذال نصيب سينمای ما نشد».
بر اساس گزارشی که خبرگزاری فارس، روز گذشته بر خروجی‌اش قرار داد، «سيف‌الله داد» در حالي اين واكنش را در قبال اظهار‌نظر مجيدي ابراز كرد كه در زمان مديريت خود در معاونت سينمايي و پس از استعفا با انتقاداتي از سوي كارگردانان همفكر خود مواجه شده بود ولي او در مقاطع مختلف هيچگاه در‌صدد جواب دادن به اين انتقادات و دفاع از خود برنيامد. فيلمسازاني چون حاتمي‌كيا و راعي انتقاداتي بشدت تندتر و صريح‌تر از انتقادات فعلي «مجيد مجيدي» از دوران مديريت «داد» در زمان سيدمحمدخاتمي مطرح كرده بودند كه آقاي داد هيچگاه پاسخ آنها را نداد.
بهروز افخمي؛ چوب مماشات
بهروز افخمي فيلمسازي كه هم‌اكنون سيف‌الله داد تدوين آخرين فيلم او «فرزند صبح» را انجام داده از نخستين افرادي بود كه پس از استعفاي او، بشدت از داد انتقاد كرد. افخمي زماني كه نماينده مجلس ششم بود در بيست و چهارم تيرماه سال هشتاد، يك روز پس از استعفاي داد گفت: آقاي داد در به هم ريختن نظام فعلي سوءاستفاده از يارانه‌ها و امتيازات دولتي به اندازه كافي قاطعيت نداشت و چوب مماشات خود را خورد. اين كارگردان سينما همچنين ادامه داده بود: سينماي ايران در دو، سه سال اول رياست‌جمهوري خاتمي رشد و رونق نسبي داشت اما بعد از هر دوره رشد يك دوره ركود به‌طور طبيعي پيش مي‌آيد. وي يادآور شده بود: آقاي داد روي برداشته‌شدن يا كم‌شدن سانسور و فشار و نتايج مفيد آن بيش از حد حساب كرده بود در حالي كه اين تنها مشكل سينماي ايران نيست و اصلا سانسور نمي‌تواند به‌طور كلي حذف شود.
او ادامه داده بود: تساهل و تسامحي كه در اين زمينه اعمال شد بايد با سياست‌گذاري در زمينه‌هاي اقتصادي و فراهم‌كردن تسهيلات در صنعت سينما همراه مي‌شد و به دليل انجام نشدن اين همراهي، سينماي ايران كه ظاهرا از آزادي بيشتري برخوردار شده بود، تحت فشار و تنگناي اقتصادي و فرسودگي زيرساخت صنعتي بيش از پيش گرفتار و محدود شده بود.
مجتبي راعي؛ آفرينش فرهنگ از دل ابتذال
«مجتبي راعي» كارگردان ديگري بود كه همزمان با مديريت «سيف‌الله داد» در سال 80 به انتقاد از مديريت او پرداخته بود. وي در گفت‌وگويي با انتقاد از وضع موجود سينما با صراحت از سيف‌الله داد نام برد و عنوان کرد: آقاي داد منتظر نشسته است كه اين ابتذال از خودش فرهنگ بيافريند و من معتقدم كه اين هيچ وقت صورت نمي‌گيرد؛ از اين سينماي مبتذل سينماي فرهنگي به وجود نمي‌آيد.
راعي در ادامه اين گفت‌وگو ادامه مي‌دهد: اين بحث ساده‌انگارانه است كه بالاخره مردم زماني از دست ابتذال خسته مي‌شوند و مي‌خواهند فيلم فرهنگي ببينند و خواهش مي‌كنند فيلم فرهنگي ساخته شود و عرضه و تقاضا باعث مي‌شود كه فيلم فرهنگي ساخته شود؟! وي در آن مصاحبه تاكيد مي‌كند: ما كشور افراط و تفريط هستيم؛ يك زمان دولت بشدت سينما را كنترل مي‌كند و يك زمان مثل الان آقاي سيف‌الله داد چنان سينما را رها مي‌كند كه مثل گرسنه‌ها و قحطي‌زده‌ها همه به جان هم مي‌افتند؛ وقتي در سينما همه چيز رها شود يك دسته از زير ميز با همديگر سعي مي‌كنند سينما را كنترل كنند و يك باند بازي بسيار جدي در سينماي ايران چون امروز به‌وجود مي‌آورند.
حاتمي‌كيا: داد هديه‌اي جز ابتذال نداشت
«ابراهيم حاتمي‌كيا» نيز در جلسه بررسي فيلم «موج مرده» در دانشگاه فردوسي مشهد كه در بيستم تيرماه سال هشتاد برگزار شد با اشاره به عملكرد ضعيف آقاي «سيف‌الله داد» عنوان مي‌كند: آقاي داد با حذف سيستم نظارتي از سينما عملا آن را در اختيار سرمايه قرار دادند و اين موجب سوق دادن سينما به سمت ابتذال شد. عملكرد آقاي داد سينماي ايران را به 2 بخش داخلي و خارجي تقسيم کرد كه در بخش خارجي عده‌اي مانند جاسوسك فقط براي جشنواره‌هاي خارجي فيلم مي‌سازند و بالا بردن پرچم ايران در آن جا به افتخار ملي تبديل شده است؛ حتي اگر به قيمت خراب كردن وجهه ايران تمام شود و در بخش داخلي نيز عنان سينما در كف سرمايه‌داران قرار گرفته است و فيلم‌ها به سمت مسائل سطحي و ابتذال جامعه پيش مي‌رود؛ حتي در اين فيلم‌ها، تحليلي نيز درباره مسائل مطرح شده صورت نمي‌پذيرد.
وي همچنين با اظهار تاسف از عملكرد آقاي داد، ادامه مي‌دهد: با آمدن آقاي داد ما منتظر دوران طلايي سينما بوديم ولي با عملكرد ايشان به بدترين دوران تبديل شد و اي كاش ايشان به ساخت فيلم‌هاي زيباي خود ادامه مي‌دادند؛ دوران چهار ساله آقاي داد جز ابتذال چيزي به سينماي ايران هديه نداد و رشد ابتذال را سريع‌تر كرد.
درويش، گيتار و صيغه
احمدرضا درويش كارگردان سينما از جمله كارگرداناني است كه در سال 79 در حاشيه جلسه نقد و بررسي فيلم متولد ماه مهر در دانشگاه گيلان در مصاحبه‌اي با خبرنگاران با انتقاد از وضعيت آن‌زمان سينما مي‌گويد: وقتي مي‌گویيم دموكراسي و آزادي در عرصه فرهنگ، پس تعاريف متنوعي نيز پيدا مي‌شود. قطعا معناي آزادي مشروع در چارچوب قانون اساسي، معنايش گيتار نيست، معنايش بحث صيغه نيست كه الان در اكثر فيلم‌ها باب شده است. وي كه در مورد انحراف يا عدم انحراف سينماي كنوني ايران سخن مي‌گفت، ادامه مي‌دهد: قطعا پيام دوم خرداد اين چيزي‌هاي كليشه‌اي نيست. بلكه اينها هزينه‌هاي دوم‌خرداد است ما بايد بپذيريم كه براي فعاليت در عرصه فرهنگي بعد از دوم‌خرداد بايد هزينه بدهيم، بايد بپذيريم كه خطا وجود دارد. اما قطعا نفع بسياري در آن است.
شمقدري، طالبي و سيف‌الله داد
البته فيلمسازاني چون جواد شمقدري و ابوالقاسم طالبي با لحن تندتري از مديريت داد انتقاد كردند.
شمقدري در دوره بعد از استعفاي داد، در گفت‌وگويي مي‌گويد: داد به جاي مديريت دلسوزانه و متعهدانه و پيگيري اوضاع سينما بيشتر در پي سلطنت بود، در حقيقت ايشان مديريت نكرد بلكه سلطنت كرد.
وي ادامه مي‌دهد: روزي كه سيف‌الله داد به عنوان معاونت سينمايي انتخاب شد، با توجه به اينكه ايشان خودش سينماگر بود، انتظار مي‌رفت اتفاق مثبت و موثري در صحنه سينما بيفتد، اما متاسفانه اين‌بار چاقو دسته خودش را بريد. ابوالقاسم طالبي نيز در گفت‌وگويي مي‌گويد: عمده‌ترين مشكل مديريتي سيف‌الله داد اين بود كه وي حكومت مردمي و مردم‌سالاري را با دادن اختيارات به عده‌اي محدود اشتباه گرفت و نبض كار را به دست اين عده داد؛ با اين فرض كه كار را به دست مردم سپرده است. وي ادامه مي‌دهد: سيف‌الله داد به قول خودش تدبير انديشيد و كار علمي صورت داد ولي از نظر من كار او فاقد علم و تدبير بود؛ مثلا اگر كسي بخواهد فيلم بسازد، بايد اتحاديه و يا كانون كارگردانان او را تاييد كند و اگر كسي به آنجا مراجعه نمي‌كرد، مشكلات زيادي پيش‌رو داشت.
مهرجويي، كيارستمي و...
علاوه بر این فيلمسازانی چون مهرجويي و كيارستمي هم در آن سال‌ها در اظهاراتي به انتقاد شديد از فضاي آن زمان سينما پرداخته بودند.