«حج معانی کن، نه حج مناسک» و معنی از نیت و باطن سرچشمه می‌گیرد که «در حج اگر نیت نباشد، هیچ است، هیچ. مجموعه حرکاتی که هیچ سودی ندارد. چه، این مناسک همه اشاره است، نشانه است، رمز است. کسی که نداند سجود چیست، فقط پیشانی‌اش را خاکی کرده است» و قربانی کردن درست پس فهمیدن رفتن‌ها و آمدن‌ها معنی می‌یابد و چونان ابراهیم باید بود در این هجرت از خویشتن. پدری که برای آمدن پسر صد سال منتظر شد و اکنون «اسماعیل» او نهالی برومند شده است که تنها ثمر زندگی ابراهیم است. «ابراهیم به دو دست خویش کارد بر حلقوم بنه و بکش!» و اکنون جهادی تازه آغاز می‌شود. «جنگ! بزرگ‌ترین جنگ، جنگ در خویش، جهاد اکبر!»...
جنگ، جنگ در سرزمینی بین خدا و اسماعیل در ابراهیم... دشواری انتخاب، میان خود و خدا... و می‌شنوی: «ای قهرمان – که ایستاده‌ای و رجز می‌خوانی! سرنگونت می‌کند، به خاک و خونت می‌کشد، سیمرغ با رستم دستان، همدست است و در سقوط تو، همداستان... ای ابراهیم! قهرمان پیروز پرشکوه‌ترین نبرد تاریخ!
ای رویین‌تن، پولادین‌روح، ای رسول اولی‌العزم، مپندار که در پایان یک قرن رسالت خدایی به پایان رسیده‌ای!» و انگار دامن آزمون‌های الهی بس فراخ است و تازه؛ بر در منزل هر حاجی از حج آمده که «به کعبه نرفته است و از کعبه رفته است...» هر سال خون تازه‌ای می‌جوشد و جاری می‌شود در رگ‌های باورپذیری که سنگ‌های کعبه را لمس کرده‌اند و خنکای
«لبیک اللهم‌لبیک» توفانی در مسیرشان به‌پا کرده است.
می‌شنوی: «شاهرگش را قطع کن، در زیر پایت نگهش‌دار تا احساس کنی که دیگر نمی‌تپد، آنگاه از روی تن سرد قربانیت برخیز، بایست؛ ای تسلیم حق، بنده خداوند! این است آنچه حقیقت از تو می‌خواهد. این است دعوت ایمان، پیام رسالت... اسماعیلت را ذبح کن!» و بر تو واجب می‌شود نفس را قربانی کنی و از وسوسه‌اش بپرهیزی که لفظ «اسماعیل» بهانه‌ای است برای یافتن بهای ایمان و اخلاص. که مراد از «اسماعیل» برای هر ابراهیمی، ذبح علاقه به اسماعیل است. ذبح دل در برابر عظمتی لایتناهی...
* تلخيص از نوشته‌هاي دكتر علي شريعتي
در كتاب «مناسك حج»