باراک اوباما نشان داد که او هم رئیسجمهور «ایالات متحده آمریکا» خواهد بود و انتظار «تغییر» جدی در سیاستهای واشنگتن، آنگونه که وی در مبارزات انتخاباتی وعدهاش را داده بود، انتظاری بسیار خوشبینانه است.
رئیسجمهور منتخب آمریکا که بهتازگی تیم امنیتی خود را معرفی کرده است، در یک مصاحبه تلویزیونی با شبکه «ان.بی.سی» به سیاق جورج بوش، از «تداوم سیاست چماق و هویج در قبال ایران» سخن گفت و تصریح کرد که «برای اینکه رفتار ایران را تغییر دهیم، ممکن است لازم باشد تحریمها را تقویت کنیم، ولی همزمان حاضریم با آنها بهطور مستقیم گفتوگو کنیم و این حق انتخاب را به آنها بدهیم. در نهایت آنها باید بین انتخاب راه حل سخت یا آسان تصمیمگیری کنند».
بدین ترتیب، رئیسجمهور آینده آمریکا نشان داد که گرچه هنوز هم از «آمادگی برای گفتوگوی مستقیم» با ایران دم میزند، اما دیگر نمیتواند – و شاید حتی نمیخواهد– با سخن گفتن از «گفتوگوی بدون پیششرط با ایران» و تمرکز بر راهکارهای مسالمتآمیز، از اصول سیاست خصمانه ایالاتمتحده برضد ایران کوتاه بیاید. گویا اوباما که زمستان سال گذشته در جریان مبارزات انتخاباتی درونحزبیاش با هیلاری کلینتون آمادگی خود را برای مذاکره بیقیدوشرط با تهران اعلام میکرد، اینروزها و در آستانه تحویلگرفتن پست ریاستجمهوری از جورج بوش، از مواضع پیشین و شعارهای انتخاباتیاش که «تغییر» سیاستهای واشنگتن در قبال مسائل مختلف داخلی و خارجی مرکز ثقل آن بود، عدول کرده است.
اوباما در گفتوگو با «ان.بی.سی» همچنین گفت که «آماده است برای توقف برنامه غنیسازی هستهای ایران به این کشور مشوقهای اقتصادی ارائه کند»، ولی در عین حال درباره تشدید تحریمها برضد ایران، در صورت نبود توقف برنامه غنیسازی هشدار داد. این در حالی است که جمهوری اسلامی همواره از «تعلیق غنیسازی» به عنوان خط قرمز خود در برنامه هستهایاش یاد و تاکید کرده است در این باره حاضر به مذاکره با هیچ قدرتی نیست؛ بنابراین اعلام آمادگی برای مذاکره در این باره از سوی اوباما، عملاً هیچ قدم مثبتی به حساب نمیآید. رئیسجمهور منتخب آمریکا با این حال از لفاظیهای معمول خود نیز بهره برد و از لزوم اتخاذ دیپلماسی «قوی» و در عین حال «مستقیم» با ایران سخن گفت، اما بلافاصله افزود: «ایالات متحده باید برای ایران مشخص کند که تولید تسلیحات اتمی بهوسیله این کشور غیرقابل قبول است و حمایت مالی تهران از «سازمانهای تروریستی» حماس و حزبالله برخلاف باورهای آمریکاست». این سخنان اوباما بسیار شبیه آخرین موضعگیری رئیسجمهور کنونی آمریکا بود که روز جمعه ایران را «همچنان خطری برای صلح جهانی» برشمرده و ادعا کرد: «واشنگتن اجازه نمیدهد تهران به سلاحهای اتمی دست یابد.»
بوش در روزهای پایانی ریاستجمهوریاش باز هم از سیاست خود در برابر جمهوری اسلامی که تعلیق غنیسازی اورانیوم در ایران را شرط اصلی مذاکره تعیین میکند، دفاع کرده بود. اینک بهنظر میرسد باراک اوباما نیز این روزها چندان مایل به یادآوری شعارهای رایسازش درباره «گفتوگوی بدون پیششرط با ایران» نیست و بیشتر علاقه دارد به سیاستهای مرسوم و رایج ایالات متحده در همراه کردن تهدید و تطمیع متوسل شود. او به خبرنگار «ان.بی.سی» گفت: «آمریکا با تقویت فعالیتهای دیپلماتیک خود تلاش خواهد کرد به همراه کشورهایی مانند روسیه و چین، مجموعهای از پاداشها و تنبیهها را به ایران ارائه دهد». این مصاحبه تلویزیونی که یکهفته پس از معرفی تیم امنیت ملی اوباما انجام شده است، در واقع نشاندهنده عدول تدریجی رئیسجمهور منتخب آمریکا از شعارهای تبلیغاتیاش است، چنانکه روزنامه «واشنگتنتایمز» نیز در تحلیلی از نحوه انتخاب این تیم، نوشت: «با نگاهی به عمدهترین مسائلی که اوباما در طول مبارزات انتخاباتی خود بر آنها تاکید کرد مانند جدول زمانی خروج نیروهای آمریکایی از عراق، اولویت بخشیدن به مذاکرات صلح خاورمیانه و ادامه تلاشهای دیپلماتیک درباره ایران، میتوان دریافت که انتخاب هیلاری کلینتون بهعنوان وزیر خارجه و ابقای رابرت گیتس در پست وزارت دفاع در واقع آغاز عقبنشینی وی از شعارهای انتخاباتی است.» واشنگتنتایمز به یک واقعیت مهم دیگر در عرصه سیاستورزی ایالات متحده، یعنی نقش موثر لابی صهیونیسم نیز اشاره کرد و افزود: «به نظر میرسد اوباما برای فرار از انتقادهایی که ممکن است به خاطر عمل به سیاستهای اعلامشده خود در دوران انتخابات - بویژه از سوی اسرائیلیها و نیز سیاستمداران آمریکایی طرفدار صهیونیسم- با آنها روبهرو شود، به انتخاب کلینتون به عنوان کسی که در نوک پیکان سیاست خارجی آمریکا قرار خواهد گرفت، دست زده است.» جالب آنکه هیلاری کلینتون همان کسی است که سال گذشته در جریان رقابتهای درونحزبی با اوباما، ایده گفتوگو با رهبران کشورهایی مانند ایران را «غیرمسؤولانه و واقعا سادهلوحانه» توصیف کرده بود و همسرش، بیل کلینتون نیز محبوبترین سیاستمدار آمریکایی در میان صهیونیستهای ساکن سرزمینهای اشغالی
به حساب میآید. شاید به همین دلیل هم باشد که «بنیامین نتانیاهو» رهبر حزب راستگرای «لیکود» در رژیم صهیونیستی و نخستوزیر اسبق این رژیم، 2 روز قبل با استقبال از نحوه انتخاب تیم امنیتی اوباما، گفت که معتقد است، وی درباره اجازه ندادن به ایران برای دسترسی به سلاح هستهای «جدی» است. نتانیاهو که بسیاری او را شانس نخست احراز پست نخستوزیری آینده اسرائیل میدانند، همچنین تصریح کرد که از «تعهد اوباما» برای جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای «تحت تاثیر» قرار گرفته است و شکی ندارد که تعهد رئیسجمهور منتخب ایالاتمتحده در این زمینه «واقعی» است. با توجه به این تعدیل آهسته و پیوسته مواضع اوباما که از سخنگفتن درباره «گفتوگوی بدون پیششرط با ایران» در آغاز مبارزات انتخاباتی در زمستان گذشته تا اعلام پایبندی به «سیاست چماق و هویج» در برابر تهران در روزهای اخیر را شامل میشود، بهنظر میرسد باید اذعان کرد که شعار «تغییر» او، در هر زمینهای که به واقعیت بپیوندد، درباره نحوه تعامل با ایران، چندان روی نخواهد داد. بدینترتیب لحن اندکیمناسبتر اوباما را نیز میتوان در چارچوب سیاستهای عمومی ایالاتمتحده در قبال جمهوری اسلامی تبیین کرد؛ چه آنکه حتی دولت جنگطلب جورج بوش نیز از مدتی قبل چرخشی ملایم نسبت به ایران را در دستور کار قرار داده بود. «چهار دور مذاکره تهران و واشنگتن بر سر موضوعات مرتبط با عراق»، «انتشار گزارش 16 نهاد اطلاعاتی و امنیتی آمریکا مبنی بر غیرنظامی بودن تمام برنامههای هستهای ایران از سال 2003 به بعد»، «حضور ویلیام برنز، معاون وزیر خارجه آمریکا در مذاکره 1+5 با سعید جلیلی، دبیر شورایعالی امنیت ملی ایران»، «تلاش برای گشایش دفتر حفاظت منافع آمریکا در تهران» و سرانجام «توصیه موسسه بروکینگز و شورای روابط خارجی آمریکا به اوباما برای بیاعتنایی به سیاست چماق و هویج» مهمترین نشانههایی بودند که ظرف یکسال و نیم گذشته از تغییر تاکتیکهای سیاستخارجی واشنگتن در برابر جمهوری اسلامی خبر میدادند و حالا با تغییر راس هرم رهبری آمریکا امکان این تغییر تاکتیکی با کمترین هزینه برای واشنگتن فراهم شده است.