کاظم برآبادی:
بخشی از مشکلات فعلی شهر مشهد، زاییده بافت فرسوده‌ای است که از دیروز این شهر تاریخی تا امروزش ریشه دوانده. در حال حاضر وضعیت بافت فرسوده مشهد در دو بعد شهری و روستایی به یکی از چالش‌های مدیریتی این کلانشهر بدل شده به طوری که به اعتقاد کارشناسان شهری بحران ناشي از سردرگمي دست‌اندركاران، مدیران و ... در اصلاح و بهبود وضعيت بافت‌هاي فرسوده، هرگونه برنامه‌ريزي و طراحي را در اين مقوله به شكست كشانده است. این مساله بویژه در مركز شهر که به دور حرم مطهر امام رضا(ع) شکل گرفته و بالیده، بيش از پيش قابل رویت است. با وجود اینکه این روزها بخشی از بافت قدیمی اطراف حرم در حال نوسازی و بازسازی است، بخش عمده‌ای از آن به علت فرسودگی بیش از حد در حال از هم پاشیده شدن است.
نخستین همايش ملي بهسازي و نوسازي بافت‌هاي فرسوده شهري فرصت مغتنمی بود تا بعضی از مسؤولان این شهر در اظهار نظرهای پراکنده‌ای به وضعیت بافت فرسوده شهرشان اشاره کرده و لزوم ارائه راهکارهای موثر درباره آن را هشدار دهند. به اعتقاد عضو کميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس، بافت‌هاي فرسوده کلانشهرها بعد از جابه‌جايي ساکنان اصلي در برخي موارد موجب نارسايي هاي امنيتي- بهداشتي شده است. جواد کريمي قدوسي، نماینده مشهد و کلات با اشاره به وضعیت نامطلوب بازسازی بافت فرسوده اطراف حرم مطهر در مشهد تاکید کرد: تسريع عمليات اجرايي بافت‌هاي فرسوده بويژه در کلانشهرهاي مذهبي نيازمند واگذاري بازسازي اين بافت‌ها به مردم محلي آن مناطق و آموزش شيوه سرمايهگذاري و جلب اعتبار به آنان به‌وسیله دستگاههاي ذيربط است. او اظهارکرد: متاسفانه در بافت‌هاي فرسوده شهر مشهد، شاهد حضور سرمايه‌گذاراني هستيم که به جز برخورداري از ثروت و امتيازات ويژه واگذار شده به آنان به‌وسیله دستگاههاي مختلف، داراي هيچ ويژگي ديگري نيستند. وی درباه اثرات این حضور غیرتخصصی هشدار می‌دهد: حضور اين افراد در بافت‌هاي فرسوده موجب مقاومت مردم و همکاري نکردن مردم با مسؤولان ذيربط در اصلاح بافت‌هاي فرسوده مي‌شود. پس از اظهار نظر عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس در مورد امنیت اندک بافت‌های فرسوده و وضعیت نامناسب سرمایه‌گذاران در این بخش از حوزه عمرانی شهر مشهد، نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس نیز موضوع ناهنجاری‌های فرهنگی در این بافت‌ها را بررسی کرده و گفته است: متاسفانه با وجود اینکه بازسازي بافت‌هاي فرسوده سال‌هاست مورد توجه مسؤولان قرار گرفته، ولي روند اجرايي بازسازي اين بافت‌ها به کندي انجام می شود. نماينده مردم مشهد در مجلس به عنوان نمونه، نقبی به بافت مسکونی و تجاری اطراف حرم امام رضا(ع) در مشهد زده و با انتقاد از وضعیت حال حاضر بازسازی و بهسازی آن اظهار می‌کند: بافت فرسوده حريم حرم مطهر امام رضا (ع) به وسعت 50 هکتار با دارا بودن معابر تنگ و باريک، فضاهاي غيربهداشتي و گذرگاههاي نامناسب، بستري براي بروز ناهنجاري فرهنگي و اجتماعي شده است. جواد آرین‌منش، نماينده مردم مشهد در مجلس با اشاره به اينکه بافت‌هاي فرسوده اطراف حرم به دليل مجاورت با حرم مطهر حضرت رضا(ع) بهترين مکان براي توسعه زيرساختهاي گردشگري، ايجاد هتل، میهمانپذير و هتل آپارتمان و مراکز اقامتي جمعي براي اسکان زائران است، یادآور شد: تبديل اين بافت‌ها به مکانهاي اقامتي و بازارچههاي عرضه کالاهاي مورد نياز زائران باعث توسعه گردشگري و ارتقاي درآمد استان و حل مشکل حمل‌ونقل درون شهري اين کلانشهر مي‌شود. هر سال به‌طور میانگین 23 میلیون نفر برای انجام سفرهای زیارتی و سیاحتی به مشهد سفر می‌کنند و این در حالی است که در سند چشم‌انداز 20 ساله، ورودی مسافران به این شهر مقدس 40 میلیون نفر پیش بینی شده است. بنابراین به نظر می‌رسد که این شهر تاریخی برای پذیرایی از میهمانان و رسیدگی به نیازهای ساکنانش نیاز به یک پوست‌اندازی حساب شده داشته باشد.
این تغییر شکل اگرچه می‌تواند به توسعه خدمات شهری، ایمنی ساکنان، بهداشت و سلامت افراد منجر شود، اما نباید بافت هویتی شهر را دچار گسست کند. این مساله، موضوعی است که از چندی پیش بسیاری از کارشناسان شهری و دلسوزان هویت شهر مذهبی مشهد را چون اسفندی بر آتش کرده به طوری که با شروع ساختوسازهای جدید، صدای هشدارهایشان کاملا رسانه‌ای شده است. دغدغه‌ای که از ریاست آستان قدس رضوی و امام جمعه مشهد آغاز شده و حتی بسیاری از مشهدی‌های اطراف حرم را درگیر خود کرده است. «وطن‌امروز» نیز در نخستین شماره خود با نقدی بر معماری و ساختوسازهای جدید اطراف حرم، بازتاب دهنده نگاه‌های کارشناسی به این موضوع بود. اما باید پذیرفت تا زمانی که نگاه‌های تخصصی به بخش مدیریت و نظارت نوسازی بافت‌های فرسوده مشهد راه نیابد، این تهدید جدی به یک فرصت استثنایی در بخش مدیریت شهری بدل نخواهد شد. علیرضا قهاری، رئیس انجمن مفاخر معماری ایران، در این‌باره به خبرنگار «وطن‌امروز» می‌گوید: پرداختن به بافت قديمي و برنامه‌ريزي در آن، جدا از پرداختن به واقعيات اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي نبوده و سلايق شخصي در حل معضلات شهري این بافت جايي ندارد. وی با تاکید بر مقوله تقلید کورکورانه در ساختوسازهای جدید بر مزار ساختمان‌های فرسوده قدیمی یادآور می‌شود: دخالت در مجموعه‌هاي زيست‌محيطي و بافت مراكز شهري، بدون در نظر گرفتن پارامترهاي آن، به طور قطع به صدمات جبران‌ناپذيري در ابعاد انساني منجر خواهد شد.