یکی از مهمترین اتفاقات و اخبار این روزهای جهان بحران اقتصادی بینالمللی است که سراسر بازارهای مالی و پولی دنیا را یکی پس از دیگری درمی نوردد و به تزلزل میاندازد؛ از بورس مالی والاستریت نیویورک تا بورس لندن، از دوبی تا سنگاپور و از هنگکنگ تا توکیو، سهام سقوط میکند، سرمایهدار ورشکست میشود و زیانهای هنگفتی به بار میآید. نوسانهای مالی چنان شدید شده که هیچ تحلیلگری از فردای اقتصاد جهانی اطلاع ندارد اما این تحولات بر محبوبترین، جذابترین و پردرآمدترین ورزش دنیا چه تاثیری دارد؟ آیا همراه با هر نزول نمودارهای مالی باید شاهد پایین آمدن اعتبار فوتبال باشیم؟ یا منتظر بمانیم تا ورشکستگی اقتصادی شرکتهای بزرگ این ورزش را به قهقرا ببرد؟
حقیقت این است که نمیتوان ارتباطات بین فوتبال و اقتصاد را منکر شد، چون فوتبال خود تبدیل به کالایی برای عرضه شده و تمام ویژگیهای یک عامل اقتصادی را با تمام خواصش داراست. از تبلیغات گرفته تا حق پخش تلویزیونی و عرضه سهام باشگاهها در بازار بورس، همه و همه نشانگر متصل بودن این ورزش به اقتصاد است که به همین سبب، ترس از آثار مخرب بحران جاری بر فوتبال هواداران آنرا به فکر وامیدارد که آیا شاهد زوال این صنعت خواهیم بود؟ باید توجه داشت که فقط اجرا و برگزاری مسابقات، عرصه مالی این ورزش نیست بلکه با کمی دقت درمییابیم که در کنار فوتبال چندین شغل برپاست که هرکدام اشخاص زیادی را به فعالیت گمارده و باعث گردش پولی بسیاری در این مشاغل میشود؛ از پزشکی ورزشی و شاخههای وابسته به آن گرفته تا عرصه تبلیغات کالاها، پرسنل رسانههای گوناگون ورزشی، کارتلها و شرکتهای کوچک و بزرگ وحتی سازمانها و ادارات دولتی هر کشور به نحوی از این سفره بزرگ منافعی را دنبال میکنند که زیان فوتبال همه آنها را متضرر میکند.
دربرابر این ارتباطهای پیچیده بین فوتبال و اقتصاد باید گفت که این ورزش ویژگیهای دیگری نیز دارد که شاید موجب ثباتنسبی آن در این توفان بهراه افتاده شود. بسیاری از سرمایهداران خرد و کلان با توجه به همین ویژگیها به سرمایهگذاری روی فوتبال روآوردهاند که حتی برخی از آنان مشکلات مالی خود را با خرید و فروش سهام یا سود حاصله از این تجارت جبران میکنند. یکی از نمونههای بارز این سرمایهداران «مالکوم گلیزر» آمریکایی بود که با هزینه تقریبی700 میلیون پوند باشگاه منچستریونایتد را به کنترل خود درآورد و از سود حاصل از این معامله اقساط وامهای بانکی خود را پرداخت میکند یا باشگاه فوتبال رئالمادرید اسپانیا که با ورود به بازار بورس و فروش سهام، بسیاری از مشکلات مالی خود را مرتفع کرده است. اما چه عواملی وجود دارند که این سرمایهداران تشویق به آمدن در عرصه فوتبال میشوند؟ کافی است نگاهی به درآمد و پولهای جابهجا شده در این ورزش بکنیم تا دریابیم که چه پتانسیل عظیمی در این مجموعه اقتصادی نهفته است. به عنوان مثال به حقوق ماهانه یک فوتبالیست مجرب که توجه کنیم ارقامی میبینیم که گاه باور آن کمی مشکل است، مثلا لیونل مسی در بارسلونا هفتهای 100 هزار پوند درآمد دارد یا ریوفردیناند در منچستر 120 هزار پوند حقوق هفتگی دارد که از دستمزد یک جراح یا استاد دانشگاه بیشتر است. با آمدن ستارهای به یک باشگاه، ارزش سهام آن باشگاه افزایش مییابد، فروش لوازم با لوگوی آن باشگاه بالا میرود، هوادارانش فزونی مییاند و قراردادهای اسپانسری گرانتری برای باشگاه به ارمغان میآید.
همین عوامل هستند که فوتبال را برای صاحبان پول و سرمایه چنان جذاب کرده که حاضرند برای بهدست آوردن یک باشگاه یا موقعیتی اجرایی در فوتبال به هر کاری دست بزنند. تجربههای موفقی که در این زمینه بهوجود آمد نیز موجب وسوسه دیگران شده است، مثل خرید چلسی از سوی آبراموویچ روس، خرید لیورپول بهوسیله جورج ژیلت آمریکایی و به تازگی خرید منچسترسیتی از سوی گروه سرمایهگذاری بینالمللی دوبی که نشاندهنده دید مثبت کارتل و تراستهای جهانی به این صنعت پرسود است. اما غیر از منافع سرشاری که فوتبال برای سرمایهداران ایجاد میکند چون رابطه دوطرفه است، جذب این سرمایهها موجب رشد و ارتقای این ورزش شده و به همگان اعلام میکند که فوتبال نمیمیرد و همیشه زنده است.