بنت الهدی صدر:
«... این حج، مثل طبیعت است، خود اسلام است؛ اسلامی که نه با کلمه که با حرکت بیان می‌شود، یک پدیده متشابه! هرچه در آن به غواصی فرو روی، به انتها نمی‌رسی، لایتناهی است، به اندازه‌ای که بفهمی، معنی دارد، فقط کسی می‌تواند مدعی باشد و همه‌اش را می‌فهمد، که هیچش را نفهمیده است!» علی شریعتی خوب نوشته است در توصیف حج بعد از مشعر و عرفات. بعد از دیدن آسمان مکه در شب عجیب عرفه ... و در صحرای عرفات. بعد از دیدن چادرهایی که حتی یادآوری لحظه‌هایش خاطرت را بارانی می‌کند و بانی می‌شود چشم‌هایت رگبار بزنند و حالت صورتت ساعت‌ها توفانی شود از تفکر و تأثر! نه اینکه از غضب باشد، نه! این توفان پس‌لرزه هایی است در پی دیدن هیبتی محسوس؛ که در چارچوب «نگاه» نمی‌گنجد، اما بی‌پرده و روراست تو را هم دچار کرده است، ولو ناخواسته، ولو به قیمت سیاحت نه زیارت! اینجا چک و تراول‌تو، دل است نه کاغذهای بانکی! که به قول شریعتی، اگر این‌گونه نباشد، دیگر حج نرفته‌ای، فقط مسافری بوده‌ای که از حج «سوغات» آورده ای و چشم‌هایت را بر قامت سفر بستی و هیچش را درک نکردی! می‌گوید: «هنگامی که آدمی، ایمانش می‌خواهد و دلش نمی‌خواهد! مسؤولیت، او را به دل برکندن آنچه از دل، به آسانی کنده نمی‌شود، فرا می‌خواند و او راه گریز می‌جوید ...» راه گریز! گریز از امتحان و از آزمون ... گریز از هرچه با دل، با جایگاه آمال و آرزوها و خواسته‌ها و خواستنی‌ها سرعناد دارد. گریز! و باید اسماعیل‌ها را بعد از عید قربان ذبح کرد. رهایی اما حلاوتی دارد که تا امروز هر که تجربه‌اش کرد، خاموش شد، آرام! چون دریایی که امواجش در هوایی آفتابی از هم سبقت می‌گیرند و بازیگوش و کم‌صدا بر پیکر هم می‌کوبند، در هوای خوش آزادی... اسماعیل‌هایمان را کی قربانی می‌کنیم؟!
تلخیص از «مناسک حج»؛ نوشته دکتر علی شریعتی