حجت‌الاسلام والمسلمین سیدسعید لواسانی: قرآن اصطلاحی دارد که به‌نام «مُخلَص». «مُخلَص» با مُخلِص» تفاوت جوهری دارد. «مُخلِص» به کسی گویند که عملش فقط برای خدا باشد اما «مُخلَص» و «مُخلَصین» کس و کسانی هستند که خدا او و آنان را برای خود تخلصین کرده است. «مُخلِص» بنده‌ای است که مجاهده می‌کند و عمل خود را برای خدا خالص می‌کند اما در «مُخلَص» خداست که بنده را- با صاف‌کردن جان او از هرگونه آلودگی به غیر- برای خود برمی‌گزیند. یعنی در صحنه جان او جز خدا نیست و هیچ خبری جز عشق معبود یافت نمی‌شود اما این یک پیش‌شرط دارد و آن اینکه بنده در مراتب و مدارج اخلاص و بندگی حرکت کند، آن هم حرکتی اشتدادی. وقتی او چنین بود، خدا هم او را برای خود تخلیص می‌کند و او را در مقام عبودیت به جایی می‌رساند که جز خدا را نمی‌بیند. در این حالت حقیقت به تمامه برای او ظهور پیدا می‌کند و با چشم بصیرت می‌بیند که جز خدا هیچ‌چیزی نیست: «الا ما خلأ الله باطل». بنابراین «مُخلَص» بنده انتخاب‌شده الهی است که در راه بندگی و اخلاص مجاهدت تام کرده و همه حرکات و سکنات خود را برای خدا کرده و بالاتر تلاش تام داشته که وجود و هستی خود را خدایی کند و حرکتی اشتدادی به سوی خدا دارد و خدا هم در امر اخلاص موفقش داشته است. وقتی خداوند او را در مقام اخلاص صادق یافت، برای خودش تخلیصش می‌کند. به تعبیر دیگر «مُخلَص» بنده‌ای است که در مقام خلوص پیش رفته و از همه آلودگی‌های عقیدتی، اخلاقی و رفتاری پاک شده و جان و دلش چونان آینه صاف شده که جز انعکاس نور خدا در آن نیست و تصور هرگونه انحراف درونی و بیرونی از او نمی‌رود و این مقامی است که به وصف نمی‌آید. بنده در این مقام به جایی می‌رسد که شیطان به ساحتش راه ندارد: «لَأُغْوِیَنَّهُمْ أَجْمَعِینَ إِلّا عِبادَکَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِین» [حجر: 39 ـ 40] و گناه و بدی توان ورود به جان او را ندارد: «کَذلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُخْلَصِین» [یوسف: 24] زیرا جانشان به مشاهده محبوب بصیر شده و دیگر غیر خدا در قلب و دلشان راهی ندارد. «سُبْحانَ الله عَمَّا یَصِفُون إِلَّا عِبادَ الله الْمُخْلَصِین» [صافات: 159 ـ 160]. در دوره ما حضرت امام خمینی «قدس الله نفسه الزکیه» مظهر تام چنین مقامی هستند که دیدیم چگونه بنده‌ای برای خدا بود. روشن است که مقدمه چنین مقام بلندی، کوشش در اخلاص و جدیت در طی کردن مدارج آن است. پس اگر ما مردانه پای بنهیم و مراتب بندگی را بدون چشمداشت به غیرخدا بپیماییم، خداوند ما را به مقام «مُخلَصین» بار می‌دهد که در این صورت در دو مقام معرفت و عمل به جایی می‌رسیم که همه وجودمان برای خدا خالص و پاک می‌شود. مقام معرفت؛ مقام علم بالله است و مقام عمل؛ فناء فی‌الله و بقاء بالله. و این مقامی است که برای همگی ما انسان‌ها تدارک دیده شده است، شرطش آن است که در مقام بندگی خالص باشیم و علم و عمل خود را برای خدا خالص کنیم تا جایی که قلب‌مان به نور خدا روشن شود و جز حق در قلب ما نباشد. البته جای بحثی هم نیست که این مقام به حرف و سخن نمی‌آید و مقامی نیست که علم و معرفت ما به آن برسد. سخن در این مقام بسیار است و آیات و روایات هم مقام را برای ما روشن کرده‌اند. در این مجال به آیه 45 سوره مبارکه ص توجه فرمایید: «وَ اذْکُرْ عِبادَنا إِبْراهِیمَ وَ إِسْحاقَ وَ یَعْقُوبَ أُولِی الْأَیْدِی وَ الْأَبْصار» «بندگان ما ابراهیم و اسحاق و یعقوب را یادآور، آنان صاحبان قوت و بصیرت بودند». توجه فرمایید به عنوان «عبادنا» آنان بندگان خالص خدا بودند و جز خدا به کسی و چیزی توجه نداشتند. بعد در آیه بعد می‌فرماید: «إِنَّا أَخْلَصْناهُمْ بِخالِصَه ذِکْرَى الدَّار» «ما آنان را خالص گردانیم؛ به موهبت یاد سرای جاوید» یعنی آنان چنان در یاد آخرت که مقام جوار حق است، مستغرق هستند که خداوند آنان را برگزید و بصیرت و توان عنایت کرد. وقتی خداوند آنان را برگزید و برای خود تخلیص فرمود؛ معرفتی تام به خدا دارند و در مقام بندگی و راه آن نیز همواره ثابت‌قدم هستند و خلاصه بصیرتی تام و قوتی کامل دارند. بنابراین آنان «مُخلَص» هستند، چون در اخلاص ثابت‌قدم بودند، ما آنان را «مُخلَص» کردیم و از هرگونه نفسانیت و خودخواهی پاک کردیم، دیگر نفس در وجود آنان ظهورات ندارد تا جلوه‌گری کند، به گونه‌ای که همه ذکر آنان ذکر و یاد خالص سرای آخرت است، آن‌هم نه بهشت آن؛ بلکه لقاءالله و دیدار یار. این بحث ادامه دارد و اگر خدا توفیق دهد، آن را پی می‌گیریم.