قرار بود هر 6 ماه یکبار یک تصویر جدید روی پاکت‌های سیگار چاپ شود اﻻن یک سال و نیم از آن قرار گذشته و تصویر ریه‌ها تغییر نکرده است.
تصاویر متفاوتی وجود دارد. اگر به وزارت بهداشت گفته بودیم که از تصاویر دیگر برای چاپ روی پاکت سیگار استفاده کنند به طور قطع مشمئزکننده‌ترین تصاویر را انتخاب می‌کردند و این مساله برابر اعلام دستگاه‌های مسؤول بر امر قاچاق کالای دخانی در مقیاس بیشتر دامن می‌زند و البته قبل از هر اقدامی برای چاپ عکس روی پاکت‌های سیگار باید اطلاع‌رسانی گسترده‌ای صورت گیرد. از نگاه دیگر سیستم اجرایی این قانون یک سیستم ایزوله نیست که بتوان با چاپ عکس مردم را به کاهش مصرف سیگار تشویق کرد. این موضوع مصداق بارز امر به معروف و نهی از منکر است که چنانچه خوب اجرا نشود نتیجه عکس دارد. ما درباره نحوه پیام که بر اساس قانون باید 50 درصد
2 طرف پاکت‌ها به درج تصویر اختصاص پیدا کند، اعلام کردیم که مطیع قانون هستیم.
50 درصد از هر طرف پاکت سیگار اختصاص به درج پیام‌ها و تصاویر هشداردهنده دارد اما این تصاویر برای شرکت دخانیات 2 مشکل ایجاد کرده است.
در میزان فروش؟
فروش یک بعد قضیه است.
بعد دیگرش چیست؟
عواید و درآمدهای شرکت دخانیات به خزانه کشور می‌رسد. حالا اگر این پول از جیب مردم بیرون آمده و به جیب قاچاقچیان برود، همه باید پاسخگو باشند. این در حالی است که شرکت دخانیات بر اساس قانون بودجه سال 1389 باید300 میلیارد تومان به خزانه واریز کند.
این میزان سهم بودجه از دخانیات است؟
از بازار دخانی کشور است. اما با این فضای بازار، سیر اتفاقات به گونه دیگری رقم می‌خورد و باید برای این امر راهکار اساسی پیدا کرد.
مگر چه اتفاقی افتاده است؟
عواید ناشی از واردات و تولید محصولات دخانی کشور در 4 ماه اول سال 1388 حدود 15 میلیارد تومان بوده اما امسال به 245 میلیون تومان کاهش پیدا کرده است. این آمار مقایسه‌ای نشان می‌دهد شرکت دخانیات برای گرفتن عواید حاصل از این بازار که از حاکمیت نمایندگی دارد، با چه مشکلاتی روبه‌رو بوده و از سوی دیگر سلامت مصرف‌کننده نیز بیشتر به خطر افتاده است.
چرا؟
سیگار محصولی است دارای انواع مواد سمی اما این مواد در عین سمی و مضر بودن از استاندارد جهانی برخوردارند. به عنوان نمونه میزان نیکوتین، قطران و... موجود در سیگار نباید از یک اندازه‌ای بیشتر باشد. سیگارهایی که وارد می‌شوند در آزمایشگاه شرکت دخانیات آزمایش می‌شوند پس ما نقطه مقابل سلامتی نیستیم بلکه مقوم سلامتی هستیم. چون سیگار و جمعیت سیگاری به عنوان یک واقعیت اجتماعی وجود دارد و مدیریت آن نیز یک ضرورت انکارناپذیر است.
آيا وجود بیش از 10 میلیون نفر سیگاری در کشور یک واقعیت است که باید آن را پذیرفت؟
متاسفانه به هیچ آماری نمی‌توان تکیه کرد و نیاز به بررسی بیشتر دارد. حتی آمار ارائه شده از سوی وزارت بهداشت هم قابل اتکا نیست. پیشنهاد من در جلسات مشترک این بود که همگی به آمار تهیه شده از سوی مرکز آمار ایران استناد کنیم.
در این باره مرکز آمار ایران اعلام می‌کند چه تعداد افراد سیگاری در کشور وجود دارد و از این تعداد چند نفر سیگار ایرانی و چند نفر سیگارخارجی می‌کشند؟
در این باره آمار 12 میلیون نفر سیگاری برای ما قابل قبول و مبناست اما آنچه در این شرایط مهم‌تر است سن شروع استعمال سیگار است.
هیچ آمار و عددی در این باره وجود ندارد؟
یکی می‌گوید 15 سال، دیگری می‌گوید 2 سال آمده پایین و به 13 سال رسیده است، برخی هم اعلام می‌کنند 3 سال رفته بالا و... .
مبنای این عدد چیست؟
کشور با این آمار که مبنای علمی ندارد دست به گریبان است. اما آسیبی که هم‌اکنون به افراد سیگاری می‌رسد اینکه چه تضمینی وجود دارد براي سیگاری که در هیچ جا آزمایش نمی‌شود و اصالت آن مشخص نیست و فقط به عنوان برند در بازار وجود دارد و به صورت گسترده به داخل کشور قاچاق می‌شود و اثرات سوئی را به دنبال دارد، این در حالی است که اسم آن برند معروف فقط برای فریب مصرف‌کننده در بازار عرضه شده است. مساله جعل و قاچاق برندهای معروف موجب نگرانی کشورهای مختلف از جمله کشورهای حاشیه خلیج فارس شده است زیرا به خاطر عدم نظارت اثرات زیانبارتری را متوجه مصرف‌کنندگان می‌کند. نکته دیگر اهداف سیاسی و اقتصادی در امر قاچاق سیگار است که مسائل مربوط به آن کاملا مشخص و روشن است.
جان مک‌کین، سناتور آمریکایی و نامزد جمهوریخواهان در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا 2 سال پیش در لابی صهیونیست‌ها گفت: «ما مردم ایران را با سیگار می‌کشیم» این پیام خطرناکی است اما سوال این است، آیا سیگارهای موجود در بازار همان سیگارهایی است که آمریکایی‌ها استفاده می‌کنند؟ پس این سیگار یا با مواد اولیه دارای کیفیت پایین‌تر تولید می‌شود یا ممکن است آلوده شوند. در اینجا باید میان سلامت مردم و این حرف و حدیث‌ها یکی را انتخاب کرد و ما سلامتی مردم را انتخاب کردیم. در نگاه ابتدایی نیز با وزارت بهداشت هم نظر هستیم اینکه هر چه به بدن آسیب می‌رساند از دید ما قابل قبول نیست اما حاکمیت با یک استدلالی به این نتیجه رسیده تا مجموعه‌ای را برای مدیریت بازار محصولات دخانی ایجاد کند و آن شرکت دخانیات ایران است.
با این توضیح به چه نتیجه‌ای می‌خواهید برسید؟
2 نگاه در موضوع دخانیات وجود دارد: نگاه ایده‌آلیستی (آرمانگرایانه) و نگاه رئالیستی؛ نگاه آرمانگرایانه می‌گوید سیگار پدیده‌ای مذموم است و باید از جامعه پاک شود اما نگاه واقعگرایانه می‌گوید دخانیات و مواد دخانی در جامعه یک واقعیت است و با این نگاه باید جامعه را مدیریت کرد. با نگاه اول شرکت دخانیات به عنوان یک شرکت تولیدکننده سیگار در نظر گرفته شده و لذا باید تعطیل شود و این در حالی است که شرکت دخانیات3 وظیفه برجسته دارد.
1- اخذ عواید و عوارض حاکمیت از بازار دخانی کشور
2- مدیریت بر عرضه و تقاضای بازار دخانی کشور
3- پیگیری و مانیتور کردن موضوع قاچاق سیگار و حضور در دستگاه قضایی به عنوان دستگاه شاکی.
مگر این وظایف حاکمیتی تاکنون به خوبی اجرا نمی‌شده که چنین مشکلاتی بروز کرده یا اینکه سطح توقع نسبت به این شرکت کاهش پیدا کرده است؟
من فکر می‌کنم شاید این نگاه و وظیفه به هم نزدیکند. شرکت دخانیات برای مدیریت بازار خود باید بتواند عرضه، تقاضا، صادرات و واردات را کنترل کند. برای انجام این کارها هم یک بازو دارد به نام «تولید» و تولید بازو و قلب تپنده یک بنگاه اقتصادی است.
به هر حال تامین نیاز بازار داخل وظیفه قانونی شماست؟
بله، پس نباید شرکت دخانیات را به واسطه انجام وظایف حاکمیتی خویش در نقطه مقابل قرار داد و اعلام کرد که این شرکت در برابر سلامتی ایستاده و نباید وجود داشته باشد، نتیجه آنکه تضعیف شرکت دخانیات منجر به بازار دخانی آشفته‌ای می‌شود که نتوان آن را مدیریت کرد و کسی که در نهایت از این بازار سود و سهم می‌برد، قاچاقچي است که به‌طور قطع سلامتی جامعه را در این شرایط تهدید می‌کند. شما به قانون جامع کنترل و مبارزه ملی با استعمال دخانیات مصوب 5/7/85 که مراجعه کنید بر اساس این قانون و به منظور برنامه‌ریزی برای مبارزه با مصرف دخانیات و حفظ سلامت عمومی، ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات تشکیل شده که وزرای بهداشت، فرهنگ و ارشاد اسلامی، آموزش و پرورش، بازرگانی، فرمانده نیروی انتظامی
2 نفر از کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی، رئیس سازمان صدا و سیما و نماینده یکی از سازمان‌های غیردولتی مرتبط با دخانیات به انتخاب وزیر بهداشت از اعضای آن هستند. متولی اصلی، مدیر اصلی و پاسخگوی اصلی (شرکت دخانیات و وزارت صنایع و معادن) اصلا در اینجا حضور ندارد ولی حاضرند در این ستاد یک NGO بیاورند اما حاکمیت که وظیفه خود را از قانون گرفته و عواید آن هم برای دولت است در این میان تضعیف شده است. در ادامه همین قانون آمده که تعیین نوع پیام‌ها، هشدارها، تصاویر و طرح‌های مرتبط با آثار سوء اجتماعی، اقتصادی، بهداشتی و سلامتی دخانیات و دوره‌های زمانی آن موضوع ماده 5 این قانون است.
موضوع ماده 5 چه می‌گوید؟
پیام‌های سلامتی و زیان‌های دخانیات مصوب باید دست‌کم 50 درصد سطح هر طرف پاکت سیگار را پوشش دهد. پرسش من این است که آیا ما از سیگار قاچاق هم ضربه می‌بینیم؟ جای پیام‌های روی این پاکت‌ها کجاست؟
ظاهرا در این میان، دشمن، شرکت دخانیات است؟
در این وسط یکی باید بد شود تا داستان خوب از آب دربیاید، شرکتی که نه فواید آن به جیب خودش می‌رود و نه اشتغالی که ایجاد کرده رقم پایینی است در این قانونی جایی ندارد. چرا؟
میزان اشتغالزایی شرکت دخانیات چند نفر است؟
8 هزار نفر به طور مستقیم از ما حقوق می‌گیرند، پس باید صنعت دخانیات کشور را از موضوع استعمال دخانیات جدا کرد. آیا با کشته شدن سالانه نزدیک به 30 هزار نفر در تصادفات رانندگی، صنعت خودروسازی را متوقف کرده‌ایم؟ اجازه بدهید یک نمونه برای شما بیاورم. شرکت سیگارت‌سازی «BAT» در گزارشی میزان تولیدات خود در سال 2008 را 715 میلیارد نخ سیگار اعلام کرده که در 180 کشور جهان عرضه می‌شود، در 50 کشور بیشترین میزان فروش را دارد و 56 هزار نفر هم شاغل این صنعت هستند. میزان سود خالص BAT از بابت فروش سیگارت 2 میلیارد و 700 میلیون پوند برابر 4 تریلیون و 500 میلیارد تومان بوده است. میزان مالیات پرداختی این شرکت هم
21 میلیارد پوند برابر 31 تریلیون و 50 میلیارد تومان بوده است.
میزان تولید شرکت شما چند نخ سیگارت بوده است؟
25 میلیارد نخ در سال قبل که 40 درصد سهم تیراژی بازار را به خود اختصاص داده است. الباقی بازار هم نصیب بازار مشارکتی، واردات و قاچاق شده است. هر چه قاچاق شدت می‌گیرد عواید ما از این بازار پرسود کاهش پیدا می‌کند. آیا اگر دخانیات ایران تولید نکند سیگار از بین می‌رود؟ چنانچه روزی به این باور برسیم که با تعطیلی شرکت دخانیات، سیگار و مصرف آن از بین می‌رود اگر شركت تعطيل نشود خیانت به کشور و مردم است.
نگاه باید معقولانه باشد.
اجازه بدهید وضع بازار دخانیات ایران را بررسی کنیم. مصرف دخانی کشور از طریق قاچاق علاوه بر خسارت‌های مادی تبعات دیگری از جمله موارد زیر به همراه دارد:
1- کاهش درآمد دولت
2- افزایش خروج ارز از کشور
3- افزایش گرایش به فعالیت‌های غیرمولد
4- قباحت‌زدایی عمومی از گرایش به مشاغل خلاف مانند قاچاق
5- ایجاد خدشه در توان انتظامی در مبارزه با قاچاق
6- خروج مدیریت بازار توزیع مصرف کالای دخانی از حوزه دولت
7- قرار گرفتن شرکت دخانیات در مرز ورشکستگی
8- تهدید بیکاری حدود 69 هزار نفر نیروی انسانی شاغل در صنعت تولید محصولات دخانی ایران
9- تقویت سیستم غیررسمی و غیرقانونی توزیع سیگار در کشور
علاوه بر این افزایش حق انحصار و کاهش واردات از علل نابسامانی اخیر و افزایش میزان سیگار قاچاق بوده است.
از چند به چند؟
شرکت دخانیات 10 درصد حق انحصار واردات خود را به 35 درصد افزایش داده و موجب شده هزینه تمام شده یک فعالیت قانونی دخانی در کشور افزایش پیدا کند.
می‌خواهید بگویید به نفع شرکت دخانیات نیست که انحصار واردات را در اختیار داشته باشد؟
به نفع دخانیات است اما بهای تمام شده سیگار برای مصرف‌کننده افزایش پیدا می‌کند و در نهایت توان رقابت با قاچاق را از دست می‌دهد.
چرا شرکت دخانیات حق انحصار خود را افزایش داد؟
به شرکت دخانیات فشار آوردند دیگر کشورهایی که در امر مبارزه با استعمال دخانیات موفق بودند دلیل آن افزایش قیمت سیگار بوده که با این کار توانستند قدرت خرید مردم را کاهش دهند، لذا مصرف سیگار کم شده است. این به نظر غیرکارشناسی‌ترین حالت بوده است چون کالای قاچاق وارد می‌شود با قیمت تمام شده پایین و سود بالا. در ادامه آن نگاه غیرکارشناسی، واردات را نیز در سال 1388 کاهش دادند در حالی که بازار مصرف وجود داشته است. کاهش واردات از یکطرف و جواب ندادن تولید داخل از طرف دیگر خود زمینه‌ای شد تا قاچاق افزایش پیدا کند. برابر بررسی‌ها از اواخر سال 1387 الزام تولیدکنندگان و واردکنندگان به چاپ تصاویر بهداشتی (ریه‌های آسیب‌دیده) شروع شد و از آنجا که این اقدام بدون بسترسازی لازم و اطلاع‌رسانی به مصرف‌کنندگان صورت پذیرفت، خود به عاملی برای تخریب بازار کالای رسمی (واردات قانونی و تولید داخل) تبدیل شد و قاچاقچیان با توجیه اینکه این نوع سیگارها مخصوص بازار ایران تولید می‌شود، بی‌کیفیت و سرطانزا هستند و آنها که تصویر ندارند، خارجی و باکیفیت هستند، موجب کاهش انگیزه خرید سیگارهای تولید داخل و واردات رسمی و در نتیجه افزایش واردات قاچاق شدند و بازار مناسبی برای فروش سیگارهای قاچاق فراهم آوردند به‌طوری که هم‌اکنون در اغلب مارک‌های پرمصرف (واردات رسمی و قاچاق)، سیگارهای فاقد تصاویر بهداشتی 50 درصد گران‌تر از سیگارهای دارای تصاویر بهداشتی هستند. از سوی دیگر افزایش قیمت سیگار در لایحه بودجه سال 1389 سبب شد تا عوارض تولید هر نخ سیگار داخلی از 10 به 20 درصد و عوارض واردات از 20 درصد به 40 درصد افزایش پیدا کند، در نتیجه درآمد حاصل از فروش سیگار در بودجه از 150 به 300 میلیارد تومان رسید.
بدیهی است در چنین شرایطی مصرف‌کنندگان سیگار با وجود قیمت‌های پایین‌تر از سیگارهای تولید داخل و واردات رسمی استقبال مناسبی نمی‌کنند. اما با افزایش قیمت تقاضای خرید و مصرف به مراتب کاهش شدیدتری خواهد یافت و باز هم حجم قاچاق گسترش فاحشی پیدا خواهد کرد. بنابراين تولیدکنندگان مشارکتی به ناچار اقدام به تعطیلي خطوط تولید کرده‌اند. برای واردات نیز وزارت بهداشت تصمیم می‌گیرد و این مساله نیز باید به صورت کارشناسی مورد توجه قرار گیرد.
الان مجوز ثبت سفارش برای واردات سیگار را وزارت بهداشت صادر می‌کند؟
هر کس پروفرم واردات سیگار را تکمیل کند و محصول مورد نظر از سوی آزمایشگاه‌های شرکت دخانیات ایران مورد تایید قرار گیرد از سوی این شرکت برای دریافت مجوز به وزارت بهداشت معرفی می‌شود و هرگونه تعلل در تایید پروفرم خود زمینه‌ساز قاچاق است. اگر اجازه بدهید وضع بازار را بیشتر بررسی کنیم.
بفرمایید.
در نهایت با توجه به اتخاذ تصمیمات غیرکارشناسی و سیاست‌های اعمالی مانند افزایش درصد سهم انحصار یا اصرار بر تبلیغ مستقیم روی بسته‌های سیگار تولید داخل بدون اطلاع‌رسانی مناسب، این درصد در شرایط نامساوی قرار گرفته و به 35 درصد افزایش پیدا کرده و پیش‌بینی می‌شود سهم قاچاق از بازار مصرف با فرض اصرار بر ادامه رویه موجود مانند پیش‌بینی افزایش درآمد دولت از محل افزایش قیمت سیگار در بودجه 89 یا اصرار بر ادامه استفاده از تبلیغ مستقیم روی پاکت‌های سیگار با رشد قابل توجهی همراه بوده و احتمالا برای پایان سال جاری به سهم حدود 70 درصد واردات قاچاق از بازار مصرف داخلی برسد. چه‌بسا در کنار افزایش قاچاق محصولات دخانی، بنا بر اعلام دستگاه‌های متولی سن و نرخ رشد سیگار کاهش و از 15 به 13 سال تنزل یافته است. اگر عدد
12 میلیون نفر سیگاری را مبنا قرار دهیم با کاهش سن افراد مبتلا به سیگار به تعداد افراد سیگاری اضافه خواهد شد. به راستی مسؤولیت افزایش این تعداد سیگاری با کیست؟
شرکت دخانیات؟
ما نیستیم. به دلیل عدم تبلیغات مستقیم و غیرمستقیم شرکت‌های تولیدی، ما مسؤول افزایش نیستیم. مسؤول کسانی هستند که برای کاهش مصرف، وظیفه برعهده گرفتند و فرهنگسازی مناسبی انجام نمی‌دهند.
وزارت بهداشت آماری از میزان دستاورد حاصل از چاپ تصاویر روی پاکت‌های سیگار ارائه نکرده است؟
آنها می‌گویند در کلینیک‌های ترک اعتیاد، آدم‌هایی که مراجعه کرده‌اند تعدادی از آنها گفته‌اند که ما با دیدن این تصاویر اقدام به ترک سیگار کرده‌ایم اما مستندات و واقعیت قابل مشاهده، مطلب دیگری را عنوان می‌کنند.
چند درصد؟
آمارها متفاوت است. 8 درصد، 3 یا 5 درصد. آمارها باید متقن باشد.
تحقیق جامعی در این باره از سوی وزارت بهداشت یا مرکز آمار صورت نگرفته است؟
آمار را ما به عنوان ذی‌نفع یا وزارت بهداشت نباید تهیه کند. این کار وظیفه مرکز آمار ایران است. حال چنانچه با عملکرد خوب دستگاه‌های مربوطه مصرف سیگار به 20 میلیارد نخ کاهش پیدا کرد، ما هم دعاگوی آنها هستیم ولی به اسم کاهش مصرف نباید صنعت را از بین برد.
طبق برآوردها میزان توتون و تنباکوی تولید شده در کشور تنها 30 درصد نیاز ما برای تولید سیگار در داخل را جوابگو است، 70 درصد باقی‌مانده وارد می‌شود، چرا این سهم از بخش کشاورزی در اختیار تولیدات داخلی قرار نگیرد؟
بله اين برآورد درست است ولي با وجود این واقعیات دستورالعمل می‌آورند که هرگونه حمایت از کشاورزی در موضوع توتون و تنباکو با ارائه یارانه ممنوع است و وزارت جهاد کشاورزی باید به سمت کشت جایگزین برود.
وضع چای و برنج تولید داخل را که می‌بینیم، پس نتیجه از بین بردن پایه‌های اقتصاد و بیکار کردن نیروی شاغل چیست؟ بیکاری و فقر.
این همه اختلاف نظر سر چیست؟
اختلاف سر همان نگاه اول است؛ نگاه ایده‌آلیستی و نگاه رئالیستی.
با این توضیح و با توجه به میزان اشتغالزایی شرکت دخانیات و بخش کشاورزی مرتبط با آن بفرمایید توان تولید شرکت دخانیات چند نخ سیگار است؟
سال گذشته 25 میلیارد نخ تولید کردیم.
چند درصد از بازار؟
اگر بپذیریم آمار کشور در مصرف حدود 62 میلیارد نخ باشد، شرکت دخانیات 40 درصد از سهم تیراژی بازار را در اختیار داشته است.
گردش مالي شركت دخانيات حدودا چقدر است؟
با در نظر گرفتن مصرف سالانه 62 میلیارد نخ سیگار، برآورد حجم مبادلات و گردش مالی بازار دخانی کشور 3 هزار میلیارد تومان است البته اگر این اعداد را بپذیریم.
به هر حال یک عددی باید مبنای کار شما قرار گیرد.
ببینید، وقتی من می‌گویم 63میلیارد نخ از آن‌طرف صدا بلند می‌شود که 63 میلیارد نیست و 50 میلیارد نخ است. چرا؟ چون عملکرد کس دیگری زیر سوال می‌رود. گاهی اوقات این دادی که زده می‌شود نگاه به واقعیت نیست بلکه برای این است که من متهم نشوم. با این حال چنانچه عدد 63 میلیارد نخ و 3 هزار میلیارد تومان درآمد سالانه را قبول کنیم، میزان فروشی که شرکت دخانیات داشته فقط 12 درصد بازار ریالی را به خود اختصاص داده است و این ناچیز است.
چرا؟
چون هر پاکت سیگار تولیدی شرکت دخانیات ایران با بالاترین مبلغ،
700 تومان فروخته می‌شود اما سیگار قاچاق چطور؟ از 250 تومان می‌فروشد تا 4 هزار و 500 تومان.
تنوع تولیدات سیگاری شرکت دخانیات چگونه است؟
هم برندهای قدیمی داریم هم برندهای جدید.
چندی پیش با آقای داوود توماس کوویچ، رئیس شرکت دخانیات «TDR» کرواسی گفت‌وگو کردیم. این شرکت قرار است در ساری خط تولید سیگار راه‌اندازی کند. آیا قرارداد این شرکت نهایی شده چون با ورود چنین شرکتی دستگاه‌های تولید سیگار نیز به‌روز می‌شود.
شرکت دخانیات ایران علاوه بر تولید داخل، تولید مشارکتی نیز دارد، به این صورت که حق انحصار، کارگر، ساختمان و سوله از ما و دستگاه و کارشناس فنی با آنها (سرمایه‌گذار خارجی) علاوه بر این 2 روش واردات نیز داریم.
سهم هر کدام از اینها در تولید و توزیع بازار ایران چه مقدار است؟
تولید مشارکتی به این صورت است که شرکت خارجی دستگاه‌های تولیدکننده سیگار را با برند خود به داخل کشور می‌آورد. سیگارهای تولیدی این شرکت زیر نظر شرکت دخانیات ایران با کارگر ایرانی تهیه شده و این اطمینان وجود دارد که عواید و مالیات آن به خزانه کشور می‌رود اما فریادها بلند می‌شود که چه نشسته‌اید اینها عامل تولید سم را داخل کشور آورده‌اند. نفع ما از واردات تنها 2 چیز است؛ یکی تامین نیاز بازار داخلی کشور و دیگری عوایدی که نصیب کشور می‌شود اما در مقابل اشتغالزایی را از بین می‌برد. همه اینها در یک کفه ترازو و قاچاق در کفه دیگر.
ما و همه دستگاه‌ها باید در یک موضوع اشتراک نظر داشته باشیم، آن هم اینکه سهم قاچاق را در بازار کم و مدیریت بر بازار را به شکل قانونی اصلاح کرد. همه در اصول یکی هستیم اما در اینکه چه عاملی موجب قاچاق می‌شود اختلاف نظر وجود دارد.
آیا برای قطعی شدن قرارداد «TDR» با شرکت دخانیات مانعی وجود دارد؟
نه، مشکلات قراردادی است. ما باید بتوانیم منافع را حفظ کنیم. باید مطمئن شویم اگر امکانات و فضا دادیم و کارگر گذاشتیم او هم به تعهدات خود عمل کرده و به میزان مورد نیاز تولید کند وگرنه باید واردات کنیم.
مکانیابی شمال بر چه اساسی بوده است؟
در صنایع دخانی هم کشت و هم تولید سیگار در مناطق شمال به دلیل وجود رطوبت هوا مناسبت‌تر است.
بحث وجود اورانیوم در سیگارها چقدر جدی بود؟
برابر اخبار دریافتی، اسرائیل چند سال پیش از شرکت آمریکایی فیلیپ موریس به خاطر وجود بیش از حد مجاز پولونیوم در سیگار مارلبورو شکایت کرد. صرفنظر از اینکه چه شد، می‌توان عامدانه یا سهوی توتون‌های مورد استفاده را آلوده کرد. سهوی اینکه توتون و تنباکو در زمینی کشت شود که قبلا مورد حملات بمب‌های اورانیومی قرار گرفته است، عامدانه اما نیازمند نظارت ما و انجام آزمایش برای صحت و سلامت سیگارهای وارداتی است. سوال اين است چنانچه سیگارهای وارداتی به هر دلیلی آلوده باشد کجا باید این آلودگی را کشف کرد، آیا با تضعیف شرکت دخانیات این هدف حاصل می‌شود؟
به سهم خود و سهم تولید مشارکتی از بازار اشاره نکردید.
هر سال متفاوت است، اعم از تولیدی، مشارکتی و صدور مجوز برای واردات كه یک تناسبی با وضع قاچاق دارد. ما هنوز درباره مصرف 60 میلیارد نخ سیگار در سال در کشور اجماعی نداریم، پس هرگونه اختلاف سر این عدد و کم و زیاد شدن آن یعنی قاچاق، آن هم رسمی.
آقایان ما را صدا کردند و گفتند سهم تولیدی شما چقدر است؟ گفتیم
25 میلیارد نخ. گفتند شما باید بیشتر تولید کنید. گفتیم دستگاه‌های ما قدیمی است و بیشتر جواب نمی‌دهد. سهمی هم برای مشارکت در نظر می‌گیریم. در واقع بر اساس این 2 عدد برای واردات تصمیم‌گیری می‌کنیم که در ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز سر مقدار آن صحبت می‌شود. در اینجا نباید اصل موضوع را فراموش کرد که همان نیاز بازار به سیگار است. شما به دنبال عدد و رقم هستید اما نگاه ماهوی است.
شرکت دخانیات می‌تواند از بازار قاچاق سود هنگفتی ببرد، اینکه سیگارهای مکشوفه را با هولوگرام به بازار عرضه کند، چرا امحا می‌کند؟
در اینجا یک سوال مطرح است، اینکه اگر همه توان دستگاه‌ها به کار گرفته شود چه میزان کالاهای قاچاق کشف می‌شود؟ مواد مخدر که همه به مبارزه با آن پایبندند و قوانین هم تا حد مرگ برایش وجود دارد چه مقدار از آن قابل کشف است؟ سیگار که آن سختگیری را هم ندارد. به طور متوسط 3 تا 5 درصد سیگارهای قاچاق کشف می‌شود، با سیگارهای قاچاق مکشوف 2 کار می‌کنیم، یکی اینکه سیگارها را آزمایش می‌کنیم و آن مقداری را که برای مصرف ضرر دارد، دور می‌ریزیم و مابقی را قانون به ما اجازه می‌دهد که بفروشیم اما با برنامه. فروش این نوع سیگارها اگر چه امنیت سلامت جامعه را به خطر نمی‌اندازد اما امنیت اقتصادی را به خطر می‌اندازد؛ شاید شرکت دخانیات و دولت سود کند اما آن واردکننده دچار ضرر و زیان می‌شود. پیشنهاد ما این است که این نوع سیگارها را می‌فروشیم اما به شرط خروج از گمرک یعنی باید از کشور خارج شود. آنهایی که برند دارند و در داخل کشور سیگار تولید می‌کنند ما هر مقدار سیگار با آن برند در بازار جمع کنیم به آنها تحویل داده و جریمه می‌گیریم، سپس آنها این سیگار را با نظارت ما امحا یا خارج می‌کنند.
پرمصرف‌ترین سیگار خارجی و داخلی چیست؟
در میان سیگارهای قاچاق، سیگار ESSE است. برخی شایعه کرده‌اند که این سیگار برای لاغری مفید است و متاسفانه بانوان گرایش زیادی به آن پیدا کرده‌اند.
یعنی مصرف آن بالاتر از وینستون است؟
حتی بالاتر از مارلبورو.
از بین سیگارهای داخلی چطور؟
بهمن.
آلودگی ESSE ثابت شده است؟
داریم روی آن کار می‌کنیم. با اين حال آلودگي‌هاي حاد تنفسي دارد.
مارلبورو چطور؟ اینکه گفته شد به خون خوک آلوده است.
برخی کشورها و شرکت‌های تولیدی به دلیل تحقیقات انجام گرفته مبنی بر استفاده هموگلوبین خوک در تولید که می‌تواند به ارتقای سطح کیفیت محصولات کمک کند از این روش استفاده می‌کنند اما ما به دلیل نگاه اعتقادی و عدم یافته‌های دقیق سلامتی و بهداشتی این نگاه را نداریم.
آنجا به موارد قانونی اشاره کردید و اینکه قانون به صراحت به وظایف حاکمیتی شرکت دخانیات برای تامین نیاز بازار دخانی کشور اشاره کرده است. اما اكنون اعضای ستاد كشوري كنترل و مبارزه با دخانيات خود مانعی بر سر انجام وظایف قانونی شما شده‌اند.
همه اعضای آن کارگروه برای ما قابل احترام هستند اما صحبت بر سر روش‌هاست.
مي‌گوييد همین روش‌ها برای شما مانع ایجاد کرده است.
ما روش‌ها را به صورت کارشناسی اعلام و نظرات خود را هم گفتیم، دیگر دوستان نیز نظراتشان را بگویند. ما وظیفه خود را انجام می‌دهیم اما موضوع سلامتی مردم مطرح است. دستگاهی که خود متولی سلامت جامعه است باید آنجا که لازم است، اطلاع‌رسانی کند. در وظیفه من اطلاع‌رسانی آورده نشده اما اگر ابلاغ شود ما حاضریم اقدام کنیم.
به هر حال در موضوع اطلاع‌رسانی هیچگونه هماهنگی بین دستگاه‌های دخیل در امر دخانیات وجود ندارد.
در همان قانون مصوب سال 1385 آمده است: هرگونه اطلاع‌رسانی در موضوع دخانی حتی در موضوعات سوء اجتماعی، اقتصادی، بهداشتی و سلامتی باید قبل از اعلان عمومی در این ستاد مطرح شود. شرکت دخانیات که در این ستاد حضور ندارد، دیگر اعضا هم که کارشان این نیست. پس چه کسی متولی اطلاع‌رسانی خطرات سیگار قاچاق به مردم است که از این نوع سیگارها استفاده می‌کنند؟ طبق ماده 22 آیین‌نامه اجرایی قانون جامع کنترل و مبارزه ملی با استعمال دخانیات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است تسهیلات و امکانات آزمایشگاهی لازم را برای تعیین مواد و ترکیبات منتشره مواد دخانی فراهم کند.
در قانون مقررات و صادرات و واردات یک تعداد از دستگاه‌ها موظف به صدور گواهی برای ورود کالا هستند. درباره سیگار، شرکت دخانیات مسؤول اعطای مجوز برای واردات است یا وزارت بهداشت؟
نقطه ابتدایی ما هستیم، ما تشخیص می‌دهیم چه کسی می‌تواند بیاورد چه کسی نمی‌تواند بیاورد و چقدر باید بیاوریم. ما سهم هر شرکت را از واردات مشخص می‌کنیم و به آن مجوز می‌دهیم. این مجوز باید از سوی وزارت بهداشت مهر شود. وزارت بهداشت در قانون بودجه 1389 موظف است به نظارت بر واردات از حیث تیراژی.
شرکت دخانیات برای اینکه مجوز واردات را صادر کند آزمایشگاه‌های مجهز برای تعیین استانداردها، شرایط و چارچوب واردات سیگار دارد؟
بله، آزمایشگاه‌های شرکت دخانیات ایران در نوع خود منحصر به فرد است هم از جهت آزمایشات کیفی و هم کمی. به‌طور قطع وقتی ما به نمایندگی‌ها اجازه واردات می‌دهیم، آن نمايندگي فردا در برابر محصولات وارداتی پاسخگو است. اجازه ترخیص هم از سوی شرکت دخانیات صادر می‌شود، پس از اینکه شرکت واردکننده محصولاتش تایید شد همه عوارض و عواید را پرداخت می‌کند.
واگذاری شرکت دخانیات و خصوصی‌سازی آن به کجا رسید؟
در قانون بودجه 1389 باید 60 درصد از سهام شرکت دخانیات واگذار شود اما در موضوع سهام، شرکت دخانیات 2 قسمت دارد؛ یک قسمت تصدی‌گری دارد و یک جایگاه حاکمیتی. بخش‌های حاکمیتی را که برداریم الباقی می‌شود صنعت و کارخانجاتي که می‌تواند واگذار شود. 35 درصد تاکنون در قالب سهام عدالت توسط سازمان خصوصی‌سازی واگذار شده و مابقی نیز پس از تعیین‌تکلیف وظایف حاکمیتی و انجام امور مربوطه شرایط واگذاری آن تسهیل می‌شود.
اگر وظایف حاکمیتی را جدا نکنیم چه اتفاقی می‌افتد؟
انحصار مخصوص حاکمیت است که باید جدا کرد.
برای تولید وینستون شرکت دخانیات با طرف آمریکایی قرارداد دارد یا طرف ژاپنی؟
طرف ما «JTI» ژاپن است. در واقع برند وینستون به شرکت JTI ژاپن واگذار شده است.
وینستون رشت امسال افتتاح می‌شود؟
قرارداد بسته شده، سالن‌ها در حال آماده شدن است و شرکت مربوطه در حال واردکردن و نصب دستگاه‌هاست.
با توجه به همه مواردی که درباره واردات گفتید، ناخواسته یکسری از مواد قانونی خود عامل قاچاق سیگار شده، . به عنوان نمونه چاپ تصاویر را زمینه‌ساز قاچاق مي‌دانيد. در مجموع معتقديد بخشی از آنچه قانون شده ناخواسته عامل قاچاق شده است، آیا برای اینها فکری کرده‌اید که اینها را حذف يا براي آن راهکاری پیدا کنید؟
شما باید بروید از کسی که مسؤول این بررسی‌هاست بپرسید. او باید بگوید که آیا در پشت قاچاق کسی هست یا نیست. من مسؤول نیستم. جوابی هم برای آن ندارم. اما اینکه پرسیدید به دنبال راهکار هستید یا نه، بله خدمت برخی نمایندگان مجلس رفتیم، وضع موجود و شرایط مربوطه را بررسی و در شورای معاونان هم با رئیس‌جمهوری مطرح کردیم. البته یکی از وظایف ما اطلاع‌رسانی است.
وزیر بازرگانی قرار است برای ساماندهی واردات کالا با توجه به بسته مدیریت واردات کالا با دستگاه‌های مسؤول تفاهمنامه‌ای امضا کند تا امر واردات به طور موثرتری صورت گیرد. آیا شما هم به عنوان متولی اصلی واردات سیگار با وزارت بازرگانی تفاهمنامه‌ای امضا خواهید کرد؟
هنوز به ما اعلام نشده و از ما نیز در این زمینه درخواستی صورت نگرفته است، به هر حال در داخل کشور یک میزان مصرف وجود دارد. اما ترجیح این است که تولید داخلی افزایش پیدا کند. در نهایت باید به اینجا برسیم که همگان نگاه مثبت به صنعت دخانی کشور داشته باشند که اگر چنین شد ماشین‌آلات را تعویض می‌کنیم. هم‌اکنون 51 دستگاه قدیمی در خط تولید داریم که 152 هزار و 500 نخ در دقیقه تولید می‌کند. در مقابل 8 خط تولید با دستگاه‌های جدید 145 هزار نخ در دقیقه تولید می‌کند. تعداد نیروی انسانی برای 51 دستگاه 758 نفر و برای این 8 دستگاه 80 نفر. ضایعات دستگاه قدیمی 3 تا 4 برابر استاندارد صنعت دخانیات است. کیفیت محصولات دستگاه‌های قدیمی C و D اما دستگاه‌های جدید A و B است. بهره‌وری
51 دستگاه قدیمی 2 هزار و 990 و دستگاه‌های جدید 18 هزار و 125 که لزوم بازسازی الباقی دستگاه‌ها را تایید می‌کند. در بازار جهانی این عدد و رقم معنادار است. باید دستگاه‌های مسؤول به این نتیجه برسند که دستگاه‌های تولیدی را باید اصلاح کرد. اگر این صنعت را در داخل جمع کنیم نیاز که تمام نمی‌شود پس قاچاق جایگزین می‌شود اما نکته مهم‌تر این است که با وجود نیاز کشور نبود تولید داخل زمینه‌ای می‌شود برای اعمال فشار خارجی مثل آنچه درباره بنزین اکنون مطرح است.
صادرات سيگار داریم؟
سیگارهای تقلبی با برندهای تولید داخل در بازار عرضه می‌شود از آن طرف سیگارهای تولیدی ما هم به صورت قاچاق خارج می‌شود. از طرفی هم می‌گویند چون نیاز داخلی وجود دارد صادر نکنید.
نکته آخر؟
امیدواریم روزی جشن پایان استعمال دخانیات در کشور را برگزار کنیم اما تا آن روز وظیفه این بنگاه تامین نیاز داخل در چارچوب وظایف قانونی خود است.