نقاشی را از کی و کجا آغاز کردید؟
از کودکی به نقاشی علاقهمند بودم ولی نکتهای که موجب شد در این راه قدم بردارم، عشق و علاقه به طبیعت بود. تا 20 سالگی بسیار به كوه ميرفتم و از مکانهای بکر و عجیب و غریب مانند کوهها، روستاها و طبیعت لذت میبردم. سالها بدون استاد طراحی و آبرنگ کار میکردم. تصویری از طبیعت را در منزل خلق میکردم و از این طریق میتوانستم با طبیعت دوباره ارتباط داشته باشم. علاقه به طبیعت در نقاش شدن من بسیار تاثیرگذار بود. البته ریشه مطلق اینکه چرا من به طرف نقاشی کشیده شدم را کسی شاید نداند. تا سالهایی که تحصیلات دبیرستان را تمام کردم، بدون استاد نقاشی میکشیدم و سپس به تهران آمدیم. در تهران دیپلم گرفتم. بعد با تشویق بسیار زیاد استاد لطفی که آن زمان تازه گروه شیدا را راهاندازی کرده بود، کار نقاشی را به صورت آکادمیک دنبال کردم. طراحی آبرنگ و آب مرکب را فراگرفتم و در دانشگاه تهران در رشته نقاشی قبول شدم و بعد از مدتی انقلاب شد و بعد از انقلاب فرهنگی که کلاسها کم و بیش تشکیل میشد یا نمیشد، ادامه دادم و از محضر استادانی همچون هانیبال الخاص، حلیمی، استاد عربعلی شروه و اساتید دیگر استفاده کردم و خودم جدا از دانشگاه بسیار زحمت کشیدم و کار کردم. نخستین نمایشگاهم را در گالری سیحون برگزار کردم و بعد از مدتی نمایشگاه دوم و همینطور تا امروز که پس از 12 سال وقفه در فرهنگسرای نیاوران نمایشگاه رنگ ترانهها را برپا کردم.
دلیل وقفه 12 ساله چه بود؟
این وقفه 12 ساله به دلیل گرفتاریها و کنسرتها بود ولی من مدام کار میکردم. در آن زمان تراکم برنامههای موسیقی یکی از دلایل اصلی برپا نکردن نمایشگاه بود ولی این وقفه فقط در ارائه آثارم بود؛ ذهن و دستم همیشه مشغول کار بودند. دلیل دیگر اهمیت اندک نقاشی میان مخاطبان و بیارزش شدن نقاشی بود. من واقعا انگیزهای برای برگزاری نمایشگاه در خودم نمیدیدم، در این سالها از نمایشگاههای متعددی بازدید میکردم و چهبسا آثار خوبی را میدیدم ولی از این موضوع که بازدیدکنندگان اغلب بیاعتنا از مقابل بهترین تابلوها میگذشتند، دلخور بودم. این نکته که چطور رنج چندین سال یک نقاش در 2 ثانیه دیده میشود و بازدیدکنندگان با هم به بحث و گفتوگو درباره موارد دیگری میپردازند مرا بسیار رنج میداد. تعداد نمایشگاهها هم در گذشته بسیار کم بود ولی امروزه احساس میکنم اوضاع نقاشی خیلی بهتر شده و نقاشان و گالریهای زیادی مشغول به کارند و مخاطبان هنرهای تجسمی بسیار بیشتر از گذشته به عمق و ارزش معنوی اثر توجه میکنند. به تدریج پی بردم كه نمیتوانم آثارم را انبار کنم، هیچ نقاشی دوست ندارد تابلوهای خود را انبار کند. هنرمند نقاش ذاتا و مطلقا از کار خودش راضی نیست یکنفر باید دست نقاش را بگیرد و بگوید تابلو به پایان رسیده، بس است، ادامه نده وگرنه ممکن است خلق یک تابلو 70- 60 سال طول بکشد. برای همین من امروز تصمیم گرفتم آثارم را ارائه دهم.
رنگهای آثار شما طیف محدودی دارد و در آثارتان رنگهای گرم خودنمایی بیشتری میکنند. آیا این نکته درست است؟
رنگهای به کار گرفته در تابلوها ارتباط تنگاتنگی با روحیه من دارند. انگیزهها و تصاویر ذهنی که به من هجوم میآوردند و من خیلی دوستشان دارم بیشتر اینگونه رنگگذاریها را میطلبند، البته این سوال هم مطرح است اگر عکس این قضیه بود و من از رنگهای سرد و خاکستری بیشتر استفاده میکردم ممکن بود همین سوال پیش بیاید که چرا از رنگهای گرم استفاده نمیکنم. حس کردم ذهنیات، تصورات و تصاویر ذهنی من که خیلی با آنها ارتباط دارم و مدام هم در حرکتند این پالت رنگی را میطلبند.
تاثیر موسیقی روی آثارتان چقدر است و به چه شکل در آثار خود را نمایان میکند؟
تاثیر موسیقی روی آثارم بسیار زیاد است ولی چون من بعد از یک وقفه طولانی نمایشگاه گذاشتم، نمیتوانستم به صورت خاص یک دیدگاه و یک دوره کاریام را به نمایش بگذارم چون نمیخواستم با یک دیدگاه شناخته شوم و این نمایشگاه حاصل 3 دوره کاری من است. در حوزه زبان و زمان و ارتباط آن با موسیقی بسیار کار کردم و درباره این 2 مقوله طراحی، تابلوهای آبرنگ و نوشتههای زیادی دارم و دوره کاری دیگرم فیگورها و پرترهها هستند که شاید خیلی مناسب نمایش در این نمایشگاه نبود. در همین نمایشگاه اثری دارم که 2 تا ماه در آن دیده میشود؛ یکی تیره و سیاه و دیگری ماه تابان. حس من این است که ما فقط یک طرف ماه را میتوانیم ببینیم و طرف تیره آن را هیچگاه نمیتوان دید، من طرف دیگر را در کارم تصویر کردم. مخاطب به نوعی در فضای تابلو معلق است و هر دو طرف ماه را میتواند به راحتی ببیند. در تابلویی دیگر نواری هست که 5 خط حامل موسیقی در وسط آن خودنمایی میکند و از رنگهایی که احساس مرا نسبت به موسیقی و یک ملودی خاص مشخص میکند مدد گرفتم.
آیا به طور خاص تابلویی دارید که تحتتاثیر یک آهنگ و ملودی ویژه فقط و فقط همان ملودی کشیده شده باشد؟
بله این کار را کردهام. البته خیلی باید مواظب بود که کار به یک دیاگرام و پیک که در دستگاهها هست تبدیل نشود و در نهایت مجبور شویم فرمها را تغییر دهیم ولی تا حدودی میشود برای یک ملودی موسیقی معادلی از نظر فرم و رنگ پیدا کرد؛ این موضوع بسیار ظریف است و نمیتوان ادعا کرد که به طور قطع المان و نشانه درست انتخاب شدهاند.
روش کاری شما به چه شکل است یا بهتر بگویم برای شروع کار روی تابلو چکار میکنید؟
یک نوع کار این است که نقاش هیچ برنامهای در ذهنش نیست و قلممو و رنگ به دست میگیرد و روبهروی بوم سفید میایستد و کار را شروع میکند که من هم آن را تجربه کردم اما نمیپسندم یعنی من به عنوان یک بیننده اگر فکر کنم نقاش خودش نمیدانسته چه میخواهد بکشد و از نتیجه کار آگاه نبوده و ناخودآگاه اثری را خلق کرده، جذب آن کار نمیشوم. نه اینکه این مورد را رد بکنم همانطور که کوبیسم، اسپرسیونیسم و... داریم این هم یک دیدگاه است. باید نقاش آزاد و فارغ از هر نکتهای کار کند ولی من قبول ندارم. من روی بیشتر آثارم قبل از نقاشی فکر کردم البته نهایت اثر را هیچکس نمیتواند تصور کند اما تا حدودی از نظر کلی فضای ذهنی و حس خودم را میشناسم؛ موضوع کار، رنگهای مورد نیاز این فضا و نکاتی را که لازم است از قبل در ذهنم مهیا میکنم و اگر از صفحه سفید روی بوم بدون هیچ پیششرطی نقاشی را شروع کنم برای کار خودم ارزش قائل نشدهام. ولی فیالبداهگی در زمان اجرای کار بسیار نقش دارد و چه در تکنیک و چه در احساسم بداهه بودن را دخالت میدهم.
جاده در آثار ارژنگ کامکار زیاد دیده میشود، چرا؟
این به تفکر خاص من بازمیگردد. زمانی که احساس عمیقی دارم و گاهی که اشک میریزم یا از شادی یا از نوستالژی یا هر چیز دیگری؛ چه عواملی باعث ذوق و شوق و غلیان احساسهای من میشود، بسیار فکر کردم عناصری را پیدا کردم که روی درونم خیلی تاثیر داشتند. یکی از آنها سفر بود و دوم غربت. جاده بخشی از سفر است. من فکر میکنم انسان به ایستایی و روزمرگی علاقه ندارد. برای اینکه زندگی کنیم باید عناصری داشته باشیم که احساس کنیم دائم در سفریم یا در یک گذر که به صورت سمبلیک میتواند خود زندگی باشد یا مافوق آن؛ هیجان و تازگیای که سفر ایجاد میکند و نمادهای آن مانند جاده و بعد غریب بودن ولی نه به عنوان گلایه بلکه به عنوان یک پدیده نو که ناآشناست. رنگها و فرمهای غریب که البته اینطور کار کردن بسیار سخت است چون علاوه بر غربت باید آشنایی هم باشد که مخاطب با آن احساس نزدیکی کند. جاده و خطهای گذر زمان در آثارم گذر مرا به تصویر میکشند و از درون احساسم به بیرون کشیده شدهاند. ماه هم در آثارم زیاد است و دوست دارم مانند هر نقاش دیگری سوژههایی را نقاشی کنم که مال هیچکس نیست؛ ماه متعلق به همه دنیاست برای همین در تابلوهای من زیاد دیده میشود. در آثارم از عناصری استفاده میکنم که صاحب نداشته باشند.
روش شما برای بیان مسائل اجتماعی و دغدغههای روزمره در بومهایتان چیست و چطور این موارد را به تصویر میکشید؟
عقیده دارم هر کسی با شغل، فلسفه و دیدگاه شخصیاش یک پدیده را توضیح میدهد. به عنوان مثال یک خبرنگار باید خبرنگار باشد، یک نقاش، نقاش و موزیسین، موزیسین. نباید از یک موزیسین انتظار داشته باشیم اقتصاد کشور را در کارهایش تعریف کند. من نقاش اگر بینشی درباره مسائل اجتماعی و فرهنگی از گرفتاریها و غیرگرفتاریهای جامعه داشته باشم آن را باید با عناصر نقاشی توجیه کنم. نقاش باید به زبان نقاشی دغدغههایش را بیان کند نه به زبان خبرنگاری یا... یکی از دوستان خبرنگار کردستانی در همین نمایشگاه بعد از تعریف از کارها از من سوال کرد كه ما در آثار شما غیر از یکی، دو مورد کردستان را نمیبینیم. به دلیل دوری بیست و چند ساله از کردستان است؟ و من در جواب گفتم ما نقشه نمیکشیم که بنویسیم اینجا کردستان است. نقاش قرار نیست کارش را برای کسی توضیح دهد. ما خبرنگار نیستیم البته همه شغلها محترم است ولی من تاثیرات آن مرز و بوم را به شکلی دیگر به تصویر میکشم. من در حال زندگی کردن هستم و زمان در حرکت است. من در 7 سالگی متوقف نشدم که فقط خاطرات 7 سالگیام را بکشم. من امروز هم زندگی میکنم و از همه چیز تاثیر میگیرم. من دوست دارم به زبان خاص خود نقاشی با مخاطب صحبت کنم. من در یک خانواده موزیسین به دنیا آمدم. اتفاقا یک موضوع خوبی که امروز هم باید باشد شغلهای خانوادگی و خاندانی است که در ایران زیاد میبینم. خانوادهای که کفاش بودند پسرشان هم کفاش است چون همینطور ادامه دادند و موفق هم بودند چون پشت هم ایستادند و از گم شدن تجارب جلوگیری کردند. ذاتا موسیقی را دوست دارم و چون در کنار خانواده هم موسیقی کار کردم به آن توجه بیشتری داشتم. به نظرم نهتنها مردم ایران بلکه مردم همه جهان مردم گوش و شنوایی هستند ولی شرایط دیگری هم مانند هیجانات و... هم در برجسته کردن این حس حاکم است.