سید‌بهزاد اخلاقی:
تحولات سال 1989 در اروپا به نحو شگفت‌انگیزی سریع و بدون بروز خشونت بود. در دهه 1970 کسی نمی‌توانست این موضوع را متصور شود که روزی تانک‌های شوروی اروپای شرقی را ترک کنند، دیوار برلین فروریزد و آلمان به اتحاد برسد. ماه‌های سال 1989 را می‌توان یکی از پرالتهاب‌ترین بخش‌های تاریخ اروپا دانست. آینده نامشخص جاسوسان چند‌جانبه سامانه‌های اطلاعاتی غرب و شرق و داستان‌های جاسوسی در برلین به همراه تابستان عجیب در مسکو همگی شرایط منحصر به فردی را برای سال‌های 89، 90 و 91 رقم زدند، حکومت‌های کمونیستی سقوط کردند و اروپا به سوی اتحاد گام برداشت. جنگ سرد تمام شد اما یک گلوله نیز شلیک نشد. این مساله‌ای است که برای تاریخ نگاران غیر‌قابل تفسیر است. اما مدارک تازه‌ای منتشر شده‌اند که قطعه‌های پازل را برای روشن‌تر شدن تصویر صحیح‌تری از واقعیت در کنار هم چیده‌اند. این مدارک 700 صفحه‌ای برای تاریخ‌نگاران و سیاستمداران نسل جدید بسیار حائز اهمیت است. تابستان سال 89 فصل تازه‌ای را در مناسبات جهانی ایجاد کرد در حالی که بسیاری از سیاستمداران به بازگشت به عقب ایمان داشتند اما مجموعه تحولات جهانی نشان داد که تا حوادث 11 سپتامبر جهان در آرامش نسبی قرار گرفت.
مجموعه جدیدی که به تازگی منتشر شده است، «پایان مسالمت‌آمیز جنگ سرد اروپا در سال 1989» نام دارد. این مجموعه شامل اطلاعات دقیقی از گفت‌وگو‌های پشت پرده سران شوروی و غرب است که در نهایت به فروریختن دیوار برلین منجر می‌شود. این مجموعه شامل اطلاعات جدیدی درباره روزهای پایانی جنگ سرد است؛ روزهایی که می‌توانست فجایع بزرگی را در تاریخ جهان ثبت کند. 122 سند تازه درباره گفت‌وگو‌های پشت پرده که برای نخستین‌بار است منتشر می‌شود میان سران 2 بلوک وجود دارد که از حقایق تازه‌ای پرده برداشته است. محدوده اصلی این گفت‌وگو درباره سرنوشت آلمان و آینده قلب اقتصادی اروپاست و نقش هلموت کهل، صدر اعظم آلمان غربی و اولین صدر اعظم آلمان متحد در آن قابل مشاهده است. این اسناد نشان می‌دهد سران آمریکا و شوروی از بی‌ثباتی حاصل از خروج نیروهای روس از شرق و مرکز اروپا بسیار نگران بوده‌اند و درباره تصمیمی که می‌گرفتند اطمینانی نداشتند. این در حالی بود که در کنفرانس مالت، میخائیل گورباچف به جورج بوش پدر می‌گوید: «می‌بینید که همه ما تا چه اندازه پریشان هستیم». ترس از اتحاد آلمان و فوبیای بازگشت قدرت به برلین متحد از جمله مواردی بود که در مدارک منتشر شده قابل رویت هستند. اکنون که گمانه‌زنی‌ها از احتمال انتقال دفتر ناتو به بن، پایتخت سابق آلمان غربی حکایت دارد، وحشت در میان سران اروپایی قابل مشاهده است. با اینکه جنگ دوم جهانی سال‌هاست به پایان رسیده و جنگ سرد نیز 21 سال از تبدیل شدنش به یک داستان مهیج می‌گذرد اما مرزهای فکری در اروپا قابل لمس هستند.
آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان اولین رهبر آلمانی بود که بعد از جنگ دوم جهانی به خیابان‌های پاریس وارد شد. پیش از او آدولف هیتلر در زیر برج ایفل عکس گرفته بود. نکته جالب این اسناد آن است که بیشتر آنها توسط مراکز اروپایی و روسی منتشر شده‌اند و خبری از منابع آمریکایی نیست. بسیاری بر این باورند قوانین سخت در ایالات متحده درباره عدم انتشار اسناد محرمانه عامل این مهم است. بعد از سناریوی 11 سپتامبر مردم و اطلاعات در آمریکا بلوکه شدند و یکی از اعضای مرکز اسناد آمریکا با حالت طعنه‌آمیزی می‌گوید: «آمریکا مکان آزادی است». طی 10 سال گذشته انتقال اطلاعات و انتشار اسناد در آمریکا به حداقل رسیده و این مساله نشان از فضای بسته اطلاعاتی در ایالات متحده دارد. تمام اطلاعاتی که مربوط به گورباچف بود توسط بنیادش منتشر شد و هلموت کهل سال 98 تمام اسنادی را که مربوط به سال‌های 89 و 90 بود بدون آنکه از دیگر رهبران سیاسی دخیل در آن روزها سوالی بکند و آینده آنها برایش اهمیتی داشته باشد، منتشر کرد که برخی از آن به یک شوک اطلاعاتی تعبیر می‌کنند. 3 سال پیش در سال 2007 گروه بولتون مذاکرات بوش پدر و گورباچف را مکتوب کردند و در انتظار انتشار آن هستند در حالی که نمونه روسی آن در مسکو موجود است. بعد از انتشار اسناد جدید بالاخره کتابخانه بوش به این موضوع واکنش نشان داد و اعلام کرد از 576 صفحه موجود 493 صفحه هنوز جزو اسناد طبقه‌بندی شده محسوب می‌شود.
مساله‌ای که اکنون مشخص است بلوکه شدن اطلاعات در آرشیو کتابخانه ریاست‌جمهوری آمریکاست و به نظر می‌رسد دولت اوباما نیز مانند دیگر دولت‌های آمریکا از انتشار اطلاعات جلوگیری کند. مرکز جدید جمع‌آوری اطلاعات در آمریکا هنوز کتابخانه رئیس‌جمهور را آزمایش نکرده اما به نظر می‌رسد نتیجه از پیش مشخص باشد.