اختلاف میان منتقدان، رسانهها و برخی سینماگران از روزهای شروع جشنواره در بخش بینالملل شروع و دامنه آن به بخش مسابقه سینمای ایران هم کشیده شد؛ اختلافاتی که اگر سر و ته آن را دوباره ارزیابی کنید، چیز دندانگیری نصیب کسی نخواهد شد.
در طول سال فیلمهای سینمایی زیادی تولید میشود که برخی از آنها پیش از شروع جشنواره نمایش داده میشوند و تعدادی هم منتظر میمانند تا بتوانند مجوز حضور در جشنواره فیلم فجر را دریافت کنند که عدهای موفق ميشوند و برخی هم ناموفق. به هر حال جشنواره شروع میشود و آنهایی که توانستهاند مجوز حضور پیدا کنند، تلاش دارند فیلم خود را برای شرکت در جشنواره آماده کنند. زمانی که اثر آنها در جشنواره به نمایش درمیآید، به طور طبیعی واکنشها در برابر آن یکسان نیست. یکی کار را فوقالعاده میداند، دیگری آن را اثری متوسط و تعدادی هم نقطه ضعفهای زیادی از آن فیلم میگیرند.
سازنده آن اثر هم در مقام دفاع از خود به هنگام برگزاری جلسات پرسش و پاسخ فیلمها، جوابهایی برای ایراد و انتقادهای گرفته شده از سوی منتقدان و اصحاب جراید دارد که تعدادی قانع میشوند و برخی هم آن را توجیهی بیش نمیدانند و فردای آن روز در مطبوعات، خبرگزاریها، سایتها و وبلاگهای خود شروع به نوشتن نقدهای مثبت و منفی درباره آن فیلم میکنند.
تا اینجای کار همه چیز روال عادی خود را طی میکند و در همه جای دنیا کمابیش این روند تکرار میشود اما مشکل از آنجایی آغاز میشود که اینجا جشنواره فجر است و بسیاری از مسائل فرق میکند.
چرا فرق میکند؟ به این دلیل که ما اصولا انسانهای انتقادپذیری نیستیم و تاب تحمل در برابر نظرات مخالف نداریم! چرا اینگونه هستیم؟ به این دلیل که همیشه به ما گفته شده شما درست میگویید و نظرات دیگران به دلیل حسادتی که به شما دارند، ابراز میشود، پس بیخیال نظرات دیگران! اگر هم دیدید تعداد انتقادها بیشتر از مثبتها بود، سریعا جو را طوری پیش ببرید که یا با آه و ناله و فغان اشک دیگران را دربیاورید و آنها را با خود همراه کنید یا اینکه طوری به سوالات جواب دهید که بقیه جرات سوال کردن نداشته باشند!
امسال نامهای بزرگی در جشنواره حضور داشتند که میتوانستند غنای بیشتری به این رویداد مهم بدهند اما در بیشتر مواقع تجربه به ما ثابت کرده که نباید مقهور این نامهای بزرگ شد. بسیاری از فیلمها فقط نام بزرگان سینما را یدک میکشیدند و حرفی برای گفتن نداشتند و در عوض جوانترهای بیادعا پدیدههای جشنواره شدند.
برخی هم برای اینکه از قافله عقب نمانند در جلسات مطبوعاتی فیلم خود طوری جو سالن را متشنج کردند که بازتاب بیرونی آن بشود «تحریم اتحادیه تهیهکنندگان برای شرکت در برنامههای جشنواره!» تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل! البته یادمان نرود که تهیهکنندگان سینما چندین اتحادیه و شورای وابسته، مستقل و آزاد و غیره و ذلک دارند! باید دید کدام یک تحریم کردهاند؟!
سوالی که ذهن همه را در این چند روزه به خود مشغول کرده، این است که مگر نه اینکه سینمای ایران تا حد زیادی مدیون حمایت همین منتقدان و رسانهها بوده، هست و خواهد بود؟ پس چرا در مقابل انتقادهایی که بسیاری از آنها بجاست و در هنگام اکران عمومی فیلمها عکسالعمل مردم و استقبال اندک آنها موید این نظرات است، برخی تحمل ندارند و نقدها را توهین تلقی میکنند و در جواب آن به تحریم متوسل میشوند؟
جواب این سوال یکی بیش نیست. تعدادی از سینماگران ما انتقادپذیر نیستند. تا این رویه را در پیش میگیرند نه از شرکت فیلمهای ایرانی در جشنوارههای معتبر جهانی خبری هست و نه جشنواره فیلم فجر در حد نام آن و به صورت بینالمللی برگزار میشود. حتی به نظر میرسد با این روند باید قید بازارهای جهانی برای پخش فیلمهای ایرانی را هم زد.