رپ عبارتی انگلیسی و در فارسی به معنای سرزنش سخت، ضربه تند و سریع است. بعضی‌ها رپ را ریتم و شعر هم معنی کرده‌اند.رپ موسیقی ساده و عامیانه و شعری است که روی یک بخش کوتاه و تکرار شونده موسیقایی قرار می‌گیرد و بدون اوج و فرود به طور ممتد و متوالی خوانده می‌شود.شاید بتوان گفت همین سادگی و نیز لازم نبودن آشنایی با علم موسیقی موجب شده که خوانندگان جوان به این سبک روی آورند؛ چرا که علاوه بر نداشتن این فاکتورهای مهم، اصلا نیازی به داشتن صدای زیبا هم نیست و جالب است که هرچه صدا نخراشیده‌تر باشد برای این سبک موسیقی پسندیده‌تر است! میلاد کسپر، یکی از خواننده‌های زیرزمینی رپ است.او وقتی پس از انجام کارش از زیرزمین، روی زمین مي‌آيد به «وطن امروز» از فعالیت موسیقی زیر زمینی خود می‌گوید:«سندی (Candy)، نخستین آهنگ رپ ایرانی را با نام «دختر حاجی‌الماس!» خواند. البته سبک این گروه رپ نبود و دامنه کارشان وسیع‌تر از مشکلات اجتماعی بود اما می‌توان گفت این خواننده اعتراض را وارد موزیک ایران کرد. من از بچگی از آنجا که علاقه‌مند به گوش دادن ترانه‌های سبک رپ بودم آهنگ‌های سندی و گروه بلک‌کت (black cat) را بسیار گوش می‌کردم. تا اینکه در سن 23 سالگی احساس کردم من هم می‌توانم بخوانم و از آنجا که این سبک از موسیقی، نیازی به تحصیلات آکادمیک نداشت وارد فعالیت زیرزمینی شدم.البته از نت و ساز در حد نیاز اطلاعاتی داشتم! در هر زمانی یک چیز خاصی مورد توجه قرار می‌گیرد.دلیل نمی‌شود چون در زمان‌های قدیم مردم با گاری رفت و آمد می‌کردند امروز که بنز کوپه وارد بازار شده کسی سوار نشود و همچنان سنت را حفظ کند! در موسیقی هم همین‌طور است. اگر موسیقی ایران با موسیقی غرب پیش نرود برای ما یک‌جور افت محسوب می‌شود».
کد شهر
بسیاری از گروه‌های رپ ایرانی، بر حسب آنکه از کدام شهر این کشور منشا گرفته‌اند نام گروه خود یا صفتی از آن را برابر کد تلفن آن شهر قرار می‌دهند. به‌عنوان نمونه، گروه‌های تهرانی خود را «021» و همدانی‌ها خود را «0811» نامگذاری می‌کنند. لقبی که میلاد برای خود انتخاب کرده کمی خاص است «کسپر»! وی در این‌باره توضیح می‌دهد: «دنبال اسم خاصی بودم که بين مردم جابیفتد. معمولا کسانی که پاپ کار می‌کنند از اسم‌های خودشان استفاده می‌کنند اما افرادی که رپ کار می‌کنند چون سبک کارشان غربی است به تقلید از آنها برای خود و گروه اسامی مستعار انتخاب می‌کنند. از آنجا که اسامی فارسی زیاد شده بود دوست داشتم اسمم متفاوت باشد. کسپر، در لغاتنامه فارسی به قبرستان‌هایی گفته می‌شود که به پارک تبدیل شده و در لغتنامه انگلیسی هم به معنای روح دوست داشتنی یا جنی است که به مردم کمک می‌کند!» اکثر کسانی که رپ کار می‌کنند بر‌خلاف سبک پاپ اشعارشان را خودشان می‌گویند. رپ در واقع فرهنگ کوچه و خیابان است که با استفاده از ابراز و آلات بسیار محدود و ابتدایی، توجه افراد را به خود جلب می‌کند. در کلام موسیقی رپ، کلمات تقربیا به صورت صحبت عادی ادا می‌شوند و ضربی قوی آن را همراهی می‌کند.گروه 127 از جمله گروه‌های معروف راک زیرزمینی ایران است.گروه آنها بر این اعتقاد است که موسیقی‌ای که امروز تولید می‌شود نباید کلامش مربوط به 700 سال پیش باشد.
غیر مجازها
در کشور ما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به اراجیفی که در قالب تصنیف و ترانه به آلبوم تبدیل می‌شود مجوز انتشار نمی‌دهد، فرقی نمی‌کند فعالیت خواننده‌های این اشعار روی زمینی یا زیرزمینی باشد. میلاد کسپر، از جمله خواننده‌هایی است که امیدی برای گرفتن مجوز برای آلبومهایش ندارد. وی در این باره می‌گوید: « در ایران به موسیقی رپ زیرزمینی به خاطر داشتن سبک غربی مجوز داده نمی‌شود. از آنجا که در اشعار رپ آمریکایی فقط فحش و ناسزا شنیده می‌شود، متاسفانه برخی از رپرهای ایرانی نیز از آنها الگو‌برداری کرده و با توهین به مقدسات و ارزش‌های اجتماعی، دشمنی و خشم خودشان را به این حالت ابراز می‌کنند».
رپ؛ میهمان ناخوانده در موسیقی
در قرن ششم پیش از میلاد، فیثاغورس موسیقی و ریاضی را با هم آمیخت و قواعد، اصولی خاص و دقیق یافت، نوسانات و فرکانس‌های آن فرمول‌ها و محاسباتی پیدا کردند. تا به امروز که می‌بینیم موسیقی در سبک‌های کلاسیک، سنتی، پاپ و به تازگی رپ وارد فرهنگ موسیقی ما شده است. حمید رضا صدری، آهنگساز بر این عقیده است که در فرهنگ موسیقی ما سبکی به نام رپ وجود ندارد.آن کلامی که خوانده می‌شود «بحر طویل» است نه موسیقی رپ.وی در ادامه به «وطن امروز» می‌گوید: «از دو بعد می‌توان به سبک موسیقی رپ نگاه کرد. یک بعد آن آهنگسازی کار و دیگری اشعار آن است. من به‌عنوان یک آهنگساز می‌گویم 99 درصد این موسیقی به سبک لوپ‌هايي (یک سری قطعات و ابزار موسیقی تعریف شده‌ای است که کنار هم چیده می‌شود تا راحت بتوان روی آن خواند؛ در واقع فضای آهنگ زیاد عوض نمی‌شود. یعنی کاری از قبل انجام شده و اکثرا نیز در خارج ساخته شده است)است که فقط تکرار شده، یعنی شخص، آهنگ خاصی را برای این کار نساخته است. درباره اشعار هم قصد جسارت ندارم ولی ترانه‌هایی که از آنها شنیده‌ام را شعر نمی‌نامم بلکه یاوه می‌گویم». رپ ریشه‌ای در فرهنگ موسیقی ما ندارد، در واقع متعلق به سیاهپوست‌های آمریکایی است. حتی اگر در اروپا هم کسی رپ بخواند می‌توان گفت نوعی دغل بازی کرده است. چرا،چون این سبک ریشه و فرهنگ خاص خود را دارد. مثل این است که «کریس دی برگ» دردستگاه ماهور ما آهنگ بخواند! حسین دی پیر، کارشناس موسیقی نیز معتقد است، موسیقی رپ دارای شکلی نامانوس در فرهنگ موسیقی کشورماست. در اروپا و آمریکا هم این سبک از موسیقی شکل جدیدی از اجراست. شکل این سبک با سبک قدیم سنخیت نداشته و در محدودیت و فضای غیررسمی می‌گنجد. در این محدوده غیررسمی موسیقی پاپ هم رشد کرد. بعضی از گروه‌ها حرف‌های سنجیده می‌زدند و برخی دیگر عکس آن و فقط عصبانیت خود را از فضای حاکم بر جامعه بروز می‌دادند. این نوع موسیقی‌ها که در آن فقط اعتراضات و خشم مطرح می‌شود در واقع از جنگ جهانی دوم شکل گرفته است. موسیقی ملی ایران مجموعه‌ای است از نواها و آهنگ‌هایی که در طول قرن‌ها در این سرزمین به وجود آمده است و پا‌به‌پای دیگر مظاهر زندگی مردم ایران تحول و تکامل یافته و بازتابی از خصوصیات اخلاقی، وقایع سیاسی، اجتماعی و جغرافیایی ملی ایران است. در اغلب ترانه‌های موسیقی رپ، اعتراض، ناسزا و الفاظ رکیک شنیده می‌شود. صدری معتقد است. اگر اعتراضات اجتماعی مطرح شود خوب و سازنده است، کسی هم منکر آن نمی‌شود.اگر جوان به وضعیت و مشکلات موجود اعتراض نکند جای تعجب است، اما اگر کسی اعتراضی می‌کند باید در کنار آن دلیلی داشته باشد که در ترانه‌های رپ این‌طور نیست. من به عنوان یک شنونده از سبک رپ خوشم نمی‌آید چون از حرف‌زدن زیاد بیزارم. در موسیقی رپ نیز فقط حرف می‌زنند. وی در جواب سوال ما که آیا رواج موسیقی زیرزمینی لطمه‌ای به موسیقی غنی کشورمان می‌زند یا نه، می‌گوید: «قصه موسیقی رپ دیگر تمام شده است. می‌توان گفت این گروه مثل ملخ‌هایی هستند که به‌طور ناگهانی به مزرعه‌ای حمله می‌کنند. در آخر سرنوشت این ملخ‌ها چیست؟ نابودی! این گروه‌ها گذری هستند و ماندگاری چندانی ندارد. پس جای نگرانی نیست».
خوب یا بد
انتشار وسیع CD غیراخلاقی بازیگر مشهور تلویزیون موجب شده بود که تاثیر منفی‌ای در جامعه بگذارد اما ناگهان یک آهنگ تصویری از گروه‌های زیرزمینی منتشر شد که در آن همه کسانی که این CD غیر اخلاقی را منتشر می‌کنند و می‌بینند مورد سرزنش قرار گرفتند. این آهنگ تاثیر مثبتی در جامعه داشت و بسیاری به تاسی از آن، CD مذبور را شکستند.چندی پیش یکی از مقامات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در اين زمينه گفته بود: «موسیقی رپ به خودی خود مردود نیست بلکه به‌خاطر کاربرد واژگان ناپسند اخلاقی، رپ به‌عنوان موسیقی غیرمجاز اعلام شده است. اما هستند افرادی که در این سبک آهنگ‌های مثبتی می‌خوانند. دی پیر، کارشناس موسیقی در این‌باره می‌گوید: «با وجود اینکه بعضی از ترانه‌های رپ مثبت است اما کلا ترانه‌ها وموسیقی رپ، رسمیتی در فرهنگ موسیقی کشور ما ندارد و معمولا نهادهای رسمی این نوع موسیقی را دفع می‌کنند». این کارشناس موسیقی معتقد است: در کشور اسلامی ما به علت آثار تخریبی برخی از سبک‌های موسیقی که اصطلاحا غنا محسوب می‌شود نسبت به توسعه بی‌بندوبار موسیقی حساسیت بالایی وجود دارد و مسؤولان مربوطه به راحتی این گروه‌ها را تایید نمی‌کنند. به نظر می‌رسد مدیریت فرهنگی و متولیان امر موسیقی باید ترانه‌های خوب و موثر این سبک را از ترانه‌های بد آن جدا کرده و امکان فعالیت رسمی گروه‌های مثبت را فراهم سازند نه اینکه کل مقوله رپ را خط بزنند.این یک مصیبت است در موسیقی سبک رپ نخستین‌بار در برنامه «اکسیژن» با اجرای شهاب حسینی و چندی بعد در تیتراژ پایانی سریال «ترش و شیرین» به کارگردانی رضا عطاران از تلویزیون رسمی پخش شد. بدون هیچ واکنشی! آیا این نشان دهنده نوعی پارتی بازی است؟ دی پیر با اشاره به اینکه در صدا و سیما به نوعی تهیه‌کننده‌سالاری حاکم است، نه هنرمند سالاری، می‌افزاید: «تهیه کننده‌هایی که به نوعی ارتباط‌های سیاسی خوبی هم دارند، می‌توانند کارشان را به خوبی پیش ببرند حتی اگر موسیقی‌شان رپ باشد. کسی که به بازگشت مالی فکر می‌کند کمتر دغدغه‌های هنری و فرهنگی دارد و کسانی که دغدغه فرهنگی و هنری دارند ارتباط سیاسی ضعیفی دارند. چیزی که من می‌بینم این است که چیزی حدود 30 درصد از تولیدات سازمان، بارفرهنگی و هنری خوبی دارند و متاسفانه 70 درصد آن خیلی ضعیف است و حتی تعهدات دینی در آن رعایت نمی‌شود».
در چند سال اخیر به تعداد گروه‌های بدون مجوز و زیرزمینی رپ در داخل ایران افزوده شده است. این گروه‌ها آثارشان را از طریق وب‌گاه‌ها و وب‌‌نوشت‌های شخصی به گوش شنوندگان می‌رسانند.
* تيتر گزارش، مصرعی از شعر رپ است كه
توسط سروش - ل خوانده شده است
نخستین مصرع شعر را خدا می‌گوید
محمد صالح علا*: وقتی می‌خواهم از شعر حرفی به میان آورم، یاد سخن آن فرد چینی می‌افتم که گفته بود: «نخستین مصرع شعر را خدا می‌گوید». به عقیده من شعر گفتن یک کار آسمانی است زیرا با کائنات زلف گره می‌زند. خمیر مایه سرودن ترانه این است که ابتدا، آسمان دل ابری باشد چرا که سرودن ترانه شباهت زیادی به آسمان ابری دارد. ترانه مردمی‌ترین معیار زیبایی‌شناختی است. به نظر من در فرهنگ ما ترانه یک تمدن است. در چنین وضعیتی کار ترانه‌سرا دشوارتر است. جغرافیای ترانه، به جغرافیای کشور ترکیه شباهت دارد. فرض کنید بخش بزرگ آن که در آسیاست، حوزه ادبیات و فرهنگ کشور ما است و بخش کوچک‌تر آن که در اروپا واقع شده، مساحت موسیقی در کار ترانه‌سرایی است. این یعنی ترانه‌سرا با توجه به نسبت‌ها باید دانش ادبی داشته باشد و به نسبت آن بخش دیگر دانش موسیقایی. در موسیقی سهم مهم ترانه، بر دوش ترانه‌سراست و این‌طور می‌توان گفت که یک ترانه‌سرا می‌تواند شروع کننده کار آهنگسازی باشد. در واقع ترانه در ذات خود، موسیقی را با خودش تولید می‌کند.ترانه خوب به شعری گفته می‌شود که مخاطب را متحیر و او را وارد دنیای خیالات و با مخاطبانش همزاد‌پنداری کند. یک شاعر برای سرودن شعر نیاز به تحصیلات تخصصی ندارد، در واقع تحصیلات در سرودن شعر مفید است اما الزامی نیست. شاعر باید با حس آسمانی‌ای که به‌طور خدادادی در وجودش نهفته است شعر بسراید. نمی‌توان گفت ترانه‌های زیرزمینی، ترانه‌های بی‌معنایی هستند. درباره این ترانه‌ها می‌توانم بگویم افراد، جهان را یک جور نمی‌بینند و عکس‌العمل‌های متفاوتی نشان می‌دهند. سرودن چنین ترانه‌هایی می‌تواند یک جور عکس‌العمل درباره یک پدیده خاص باشد. در آخر می‌گویم هیچ ترانه‌ای بد و قابل سرزنش نیست چرا که من تا به حال نشنیده‌ام که ماهی‌ای در دریا غرق شده باشد. باید سر همه آهنگسازان و ترانه‌سرایان قند بسابیم و نقل بپاشیم!
* مجري تلويزيون، بازيگر و شاعر