ادبیات کودک و نوجوان این روزها دستخوش حرف و حدیث‌های بسیاری است. خانه کتاب هر هفته از فروش کتاب‌های کودک و نوجوان آماری ارائه می‌کند که اتفاقا با هفته قبل زمین تا آسمان فرق دارد و بالاخره اینکه در پایان ماه، اگر بخواهی یک برآورد کلی از فروش کتاب کودک و نوجوان داشته باشی، اصلا نمی‌دانی چه نتیجه‌ای باید بگیری؛ ترجمه‌ها در بازار بیشتر است یا تالیف یا کدام بیشتر فروش رفته است؟! همه این عوامل آمارهای ضد و نقیض، حرف و حدیث‌ها و بالاخره مساله اصلی یعنی مخاطبان کم‌سن و سالی که سرگردان مانده‌اند، موجب شده که مرکز آفرینش‌های ادبی حوزه هنری در برنامه‌های سال جدید خود توجه بیشتری به کودکان و نوجوانان داشته باشد. با محسن مومنی، رئیس مرکز آفرینش‌های ادبی، درباره وضعیت بازار ادبیات کودک به گفت‌وگو نشسته‌ایم.
عده‌ای معتقدند ایران در دنیا حرف اول را می‌زند، برخی دیگر می‌گویند دست‌کم به نسبت ادبیات بزرگسال که اوضاع بهتر است، گروهی سکوت می‌کنند،ناشران هم بر این باورند؛ ترجمه سودآورتر است، نویسندگان می‌گویند جای تالیف خالی است و...
به طور طبیعی ما باید به همه زمینه‌ها توجه داشته باشیم اما در بخش کودک و نوجوان کم‌کاری‌هایی شده و این کم‌کاری کاملا مشهود است. تصور ما این بود که پرداختن به ادبیات کودک و نوجوان وظیفه حوزه هنری نیست. از قدیم هم همینطور بوده اما به هر حال اینکه جای ما در این عرصه خالی است و نیاز وجود دارد، موجب شد که کار را در این زمینه آغاز کنیم.
امروز تاليف ادبيات كودك بر ترجمه غالب است يا برعكس؟
بی‌شک به دلیل اتفاقاتی که افتاده، ترجمه برتری دارد.
دلیل این امر را چه می‌دانید؟
اگر با دید مثبت نگاه کنیم، یک بخش از مساله این است که کاری که ترجمه می‌شود گزیده کارهای دنیاست. بر این اساس، افزایش ترجمه نسبت به تولید قابل قبول است اما متاسفانه این اتفاق نیفتاده است. این امر به تنبلی و کم‌کاری نویسندگان و مولفان داخلی برمی‌گردد چراکه ناشران طبیعتا باید کتاب داشته باشند، اما بخش دیگر نیز به راحتی کار ترجمه بازمی‌گردد که ما تابع هیچ قانونی نیستیم که بخواهد برایمان مشکل ایجاد کند. کافی است یک دوره زبان دیده باشیم و اینترنت هم که کار را آسان کرده و از طرف دیگر هم کار ارزان تمام می‌شود. اما دلیل کاهش یافتن تالیف، سردرگمی نویسندگان و پدیدآورندگان این عرصه است. بعد از اتفاقاتی که در دنیا رخ داد از جمله ظهور پدیده هری‌پاتر، دوستان نویسنده ما مقداری راه رفتن خود را هم فراموش کردند که راه رفتن دیگران را بیاموزند. از سوی دیگر، ناشران نیز دیدگاه نویسندگان را داشتند و فکر می‌کردند با پرداختن به کارهای فانتزی و غیررئال، بازار را به دست می‌آورند که البته این‌طور هم شد. دلایل دیگری هم وجود دارد. به لحاظ اقتصادی در عرصه‌های نگارش، ترجمه راحت‌تر صورت می‌گیرد. هزینه چاپ و نشر هم بالاست و کارهای کودک و نوجوان اگر قرار باشد ظاهر شکیلی داشته باشند، هزینه‌های زیادی را بویژه در بخش تصویرسازی نیاز دارد، به همین دلیل ناشران نیز چندان به کارهای تالیفی راغب نیستند. از طرف دیگر قطعا تلویزیون، بازی‌های رایانه‌ای و ... نیز در این امر موثرند.
مرکز آفرینش‌های ادبی حوزه هنری چند سالی است که به ترجمه آثار مختلف ادبی دست زده، اما اغلب ترجمه‌ها برای بزرگسالان است، دلیل این امر چیست؟
ما به زودی در ایام ژانویه رونمایی «قصه‌های سبلان» را خواهیم داشت که به زبان عربی ترجمه خواهد شد. به تازگی ترجمه انگلیسی «قصه‌های سبلان» آقای بایرامی از سوی انتشارات مزدا در آمریکا منتشر شده است. این کتاب به زبان آلمانی نیز ترجمه شده و جایزه ادبی «کبرای آبی» را به دست آورده است. به هر حال امسال بیش از گذشته به این بخش می‌پردازیم، اما به دلیل اینکه عرصه، عرصه مهمی است، در انتخاب‌ها نباید خیلی عجله کرده و باید با دقت عمل کنیم. این کارها، کارهای اولیه است و اگر بد باشند و خوب انتخاب نشده باشند، کارهای بعدی را نیز تحت‌الشعاع قرار می‌دهند.
با این حال ناشران خصوصی برای ترجمه کتاب کودکان و نوجوانان بیشتر علاقه نشان می‌دهند.
این امر را تایید می‌کنم چراکه عمدتا این کار مربوط به ناشران خصوصی است. ناشران خصوصی با توجه به سودی که کسب می‌کنند و منافع مالی، یکسری کتاب‌هایی را که شاید اصلا با فرهنگ ما نیز همسان نباشد ترجمه می‌کنند.
چرا یک نهاد یا ارگان مانند مرکز آفرینش‌های ادبی آثار برجسته ادبیات و کودک و نوجوان کشورهای خارجی را به فارسی ترجمه و ارائه نمی‌کند که حداقل کودکان و نوجوانان با کتاب‌های برجسته خارجی آشنا شوند؟
ما اصلا وظیفه ترجمه نداریم. ما در واقع قرار است تولید کنیم. به این دلیل در مرکز آفرینش‌های ادبی 50 درصد کارمان آموزش است که نویسنده و شاعری داشته باشیم که تولید کند. من فکر می‌کنم اگر کار خوبی هم وجود داشته باشد، مترجمان قطعا ترجمه خواهند کرد. باید به این امر توجه داشته باشیم که مدتی است در سطح دنیا نه در ادبیات کودک و نوجوان بلکه در ادبیات به‌طور کلی، کار فاخری ارائه نمی‌شود. ما اکنون مراودات خوبی داریم و تعداد زیادی از نویسندگان و نهادها هر سال در نمایشگاه‌های کتاب شرکت می‌کنند و این است که اگر واقعا کار خوبی ارائه شود قطعا ترجمه خواهد شد. به نظر من درست نیست که بخشی از این امکانات محدود را به جای تولید، هزینه ترجمه کنیم.