بهنام صابر نعمتي :
سران 9 کشور ایران، آذربایجان، افغانستان، پاکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، ترکیه، عراق، قطر و همچنین نخست‌وزیر قرقیزستان در بحبوحه بحران اقتصادی جهان، دیروز در کاخ سعدآباد گرد هم آمدند و در آستانه ربع قرن فعالیت سازمان همکاری‌های اقتصادی اکو، دهمین اجلاس خود را به منظور ارائه راهکاری جدید برای روابط اقتصادی‌شان برگزار کردند. اجلاس اکو درشرایطی برگزار شد که جهان در ماه‌های گذشته و در آستانه ورود به سال جدید میلادی با بزرگ‌ترین بحران اقتصادی تاریخ خود
- بعد از بحران اقتصادی سال‌های 1929 تا 1933 - مواجه شد؛ بحرانی که به بیان بسیاری از کارشناسان و صاحبنظران زاییده اقتصاد سرمایه‌داری غرب در سال‌های اخیر است، اقتصادی که اگر چه از سوی بزرگ‌ترین قطب‌های تجاری جهان طرح ریزی و ارائه شد اما عمر زیادی نداشت، چنانکه تاریخ مصرف آن در ماه‌های گذشته به پایان رسید و جهان را با بحرانی مواجه کرد که حتی نشست‌ها برای رسیدگی فوری به آن و بودجه‌های چند صد میلیارد دلاری کشورهایی چون آمریکا و انگلیس هم نتوانست راه نجاتی برای برون رفت از این بحران باشد. وابستگی اقتصاد بسیاری از کشورهای جهان به نظام سرمایه‌داری و تبعیت آنها از ابرقدرت‌های اقتصادی اگر چه دلیلی شد تا بحران اقتصادی در قاره‌ها و کشورهای مختلف ریشه بدواند و شرکت‌ها، خط تولید‌ها و کارخانه‌های زیادی را به تعطیلی بکشاند و هزاران کارگر و کارمند را خانه‌نشین کند، اما بودند کشورهایی که به دلیل استقلال سیاستشان در عرصه اقتصاد از گردباد به دور ماندند و امروز کشورهای دیگر به آنها به چشم نقطه امیدی برای فرار از بحران اقتصادی جهان می‌نگرند. در چنین شرایطی که قدرتمند‌ترین تصمیم‌گیران اقتصادی دنیا برای یافتن راه نجات از بحران اخیر عاجز مانده‌اند، سازمان همکاری‌های اقتصادی اکو به عنوان بزرگ‌ترین تشکل اقتصادی جهان اسلام، دهمین اجلاس خود را در تهران برگزار کرد تا با استفاده از ظرفیت‌های تجاری، بازرگانی و صنعتی خود که بر پایه تعالیم دینی پایه‌ریزی شده و با تاکید بر توانمندی‌های فرهنگی، تمدنی و سیاسی، راهکاری را برای جایگزینی اقتصادی که رئیس‌جمهوري اسلامي ایران از آن به عنوان «لیبرالیسم اقتصادی یا اقتصاد لیبرال و بازار آزاد شکست خورده» نام می‌برد، بیابد. این موضوع دلیلی شد تا محمود احمدی‌نژاد به عنوان رئیس‌جمهوري اسلامي ایران و تاثیرناپذیرترین کشور جهان از بحران اخیر اقتصادی، 7 راهکار را برای رهایی از بحران اخیر و ایجاد روابط اقتصادی مناسب بین کشورهای عضو اکو پیشنهاد دهد. رئیس‌جمهور دیروز پس از الهام علی‌اف، نهمین رئیس این اجلاس، به عنوان رئیس اجلاس دهم اکو انتخاب شد و در سخنانی خواستار شکل‌گیری نظام نوینی مبتنی بر اخلاق، ارزش‌های انسانی، عدالت و حفظ حقوق به عنوان جایگزین نظام فعلی اقتصاد بین‌الملل شد و بر ضرورت تشکیل بانک توسعه و تجارت اکو و شعب آن در همه کشورهای عضو تاکید کرد. رئیس دهمین اجلاس اکو با تشریح شرایط اقتصادی جهان گفت: نشست ما در شرایطی برگزار می‌شود که جهان در آستانه تحولاتی بزرگ است. پس از فروپاشی اقتصاد بسته سوسیالیستی، اقتصاد سرمایه‌داری نیز در آستانه فروپاشی است و به‌رغم تلاش‌ها و اقداماتی که برای نجات آن انجام می‌دهند، کمتر کسی است که امیدی به تغییر وضع داشته باشد. وی با تاکید بر اینکه «نگاهی که انسان را فقط در دایره محدود عمر مادی این جهان محصور و موجودی مصرفی و لذت‌جوی فردی می‌داند و روابط بین انسان‌ها و ملت‌ها را براساس تنازع برای بقا تنظیم می‌کند نمی‌تواند امنیت پایدار و رفاه و سلامت را برای آحاد بشر به ارمغان آورد»، تصریح کرد: این نگاه در ذات خود تبعیض، تجاوز، جنگ، دشمنی، تولید فقر در اکثریت جوامع بشری و تمرکز ثروت بادآورده در دست عده‌ای قلیل و ناامنی را به همراه دارد. احمدی نژاد در ادامه با تاکید بر اینکه «اقتصاد باید در خدمت انسان‌ها و انسانیت باشد نه اینکه انسان‌ها در خدمت اقتصاد باشند»،تهی کردن اقتصاد از ارزش‌های اخلاقی و دینی و تحمیل مناسبات کاملا سودجویانه را دلیلی برای ایجاد مشکلات بی‌شمار اقتصادی و اجتماعی معرفی کرد. احمدی‌نژاد تدوین مقررات یکسویه ناظر بر امور تولید، بانکی، مالی، پولی و تجاری و تحمیل آن به کشورهای دیگر تحت عنوان توصیه و مقررات بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول، تعیین درجه ریسک برای کشورهای مختلف براساس معیارهای یکطرفه، سیاسی و دروغین به نحوی که کشوری نظیر آمریکا و بعضی متحدان او در حالی که مرکز بحران اقتصادی در جهان هستند، در درجه بالای امنیت اقتصادی معرفی می‌شدند و ده‌ها مورد دیگر از این قبیل را نشانه نظام اقتصاد بین‌الملل ناعادلانه و غیرکارآمد دانست.
وی با اشاره به تحولات جهانی، لیبرالیسم اقتصادی یا اقتصاد لیبرال و بازار آزاد را شکست خورده خواند و با ابراز تاسف از اینکه «ملت‌های جهان هزینه تئوری‌ها، سیاست‌ها و اقدامات اقتصادی نادرست برخی دولت‌ها و نظام‌های اقتصادی بین‌المللي را پرداخت کرده و می‌کنند»، افزود: عقب‌ماندگی، تشدید فقر، بدهکاری، توقف یا کاهش فعالیت‌ها و ركود تولید و افزایش بیکاری از جمله این هزینه‌هاست. وی دلیل اصلی اجلاس تهران را «چاره‌اندیشی» دانست و با بیان اینکه «مجموع توانمندی‌های فرهنگی، تمدنی، سیاسی و بویژه اقتصادی کشورهای عضو اکو در حدی است که می‌توان با اتکا به آن بر مشکلات غلبه کرد»، پیشنهادی 7 ماده‌ای را به حاضران در اجلاس تهران ارائه داد:
1- با همکاری و مشورت کارشناسان امین و خبره، نظام نوینی مبتنی بر اخلاق، ارزش‌های انسانی، عدالت و حفظ حقوق و تسهیل‌کننده پیشرفت و رفاه ملت‌ها، جایگزین نظام فعلی اقتصاد بین‌الملل طراحی شود و در فرآیند تصویب و اجرا قرار گیرد.
2- سازوکار مناسب برای معاملات پایاپای بین کشورهای عضو تدوین شود.
3- سازوکار مناسب برای معامله براساس واحدهای پول رایج کشورهای عضو به طور دوجانبه و چندجانبه تهیه شود.
4- فرآیند دستیابی به ارز واحد در معاملات و تبادلات اعضا با یکدیگر و در مراحل بعدی با سایر کشورها طراحی شود.
5-بانک توسعه و تجارت اکو و شعب آن در همه کشورهای عضو تاسیس و فعال شود.
6-حجم تجارت میان کشورهای عضو که در شرایط حاضر در حد قابل قبولی نيست، در حد ممکن افزایش یابد. خوشبختانه با همکاری‌های انجام شده برنامه حذف موانع تعرفه‌ای و کاهش تعرفه‌ها به نتیجه نهایی رسیده است. تسهیل شرایط از قبیل صدور آسان روادید، استانداردسازی و هماهنگی‌های مربوط به این امر کمک می‌کند.
7- با توجه به گسترش فعالیت‌ها دبیرخانه اکو تقویت شود.
رئیس جمهوری ترکیه نیز بحران اقتصادی جهان را باعث رکود اقتصادی و رشد کشورهای پیشرفته دانست و تأکید کرد: اکو می‌تواند از این بحران یک فرصت بسازد. احمدی‌نژاد همچنین در اجلاس عصر اکو تاکید کرد: با توجه به بحران اقتصادی جاری در جهان، همه اعضا و میهمانان اجلاس اکو با برنامه قبلی، اندیشه‌های متعالی و پیشنهادهاي بسیار راهگشا در اجلاس حضور یافتند. وی همچنین در پایان «یحیی منوطی» از افغانستان را دبیرکل جدید سازمان اکو معرفی کرد و گفت: اجلاس بعدی سران کشورهای اکو در پاکستان برگزار می‌شود.
تاکید بر راه‌اندازی خطوط راه‌آهن
اگر چه مقابله با بحران اقتصاد جهانی و روابط اقتصادی بین کشورهای اکو که با پیشنهاد‌های رئیس‌جمهور نیز همراه شد محور اصلی نشست دیروز سعدآباد بود، اما ایده راه‌اندازی راه‌آهن چین، قرقیزستان، تاجیکستان، افغانستان و ایران که از سوی منوچهر متکی، وزیر امور خارجه ایران مطرح شد نیز از مواردی بود كه از سوی اعضای اکو مورد استقبال قرار گرفت. این سخنان متکی با استقبال آصف علی زرداری، رئیس‌جمهور پاکستان مواجه شد، آنچنان که وی گفت: از اجرای طرح قطار اسلام آباد- تهران- استانبول استقبال می‌کنیم. قربانقلی بردی محمداف، رئیس‌جمهور ترکمنستان نیز با بیان اینکه ارتقای امنیت مواد خام انرژی نیاز به سامانه حمل و نقل پیشرفته دارد، بیان داشت: اجرای طرح راه‌آهن ترکمنستان، قزاقستان و ایران دسترسی اروپا و آسیای میانه را به خلیج‌فارس کوتاه‌تر و آسان‌تر می‌کند.
مبارزه با مواد مخدر و تروریسم
مبارزه با مواد مخدر و تروریسم اما از مهم‌ترین مسائلی بود که حامد کرزای، رئیس‌جمهور افغانستان به آن اشاره و با بیان اینکه «افغانستان نه منبع تروریسم است و نه سودی از قاچاق مواد مخدر می‌برد» تصریح کرد: خود خواهان مبارزه با مواد مخدر و تروریسم هستیم. وی ادامه داد: در واقع ما عمیقا خواهان مبارزه با این موضوع هستیم و این امر همکاری‌های بیشتر کشورهای اکو را می‌خواهد. رئیس‌جمهور افغانستان با بیان اینکه بدون شک طالبان و سایر گروه‌های تروریستی تلاش می‌کنند امنیت منطقه را دچار اخلال کنند، اظهار داشت: بدون شک شکست طالبان و سایر گروه‌های تروریستی امنیت را برای منطقه به وجود خواهد آورد و افغانستان خود را متعهد در امر مبارزه با تروریسم می‌داند.
رئیس‌جمهور عراق هم دیروز از کشورهای عضو اکو خواست برای فعالیت‌های اقتصادی در این کشور پیشگام باشند.جلال طالبانی که دیروز به عنوان میهمان ویژه در اجلاس سران اکو سخن می‌گفت، تصریح کرد: دست برادری خود را به سمت اعضای اکو برای همکاری در زمینه‌های مختلف دراز می‌کنیم. رئیس‌جمهور عراق همچنین از ایران برای تعامل خوب با عراق قدردانی کرد.
حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر قطر نیز در این اجلاس بر لزوم اتخاذ سیاست اقتصادی درست برای آینده تاکید کرد.
الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان هم از تلاش کشورش برای اجرای خوب توافقات و پروژه‌های اقتصادی مصوب در اکو سخن گفت.
امانوئل دسکوتو، رئیس مجمع عمومی سازمان ملل متحد هم دیروز در این اجلاس ابراز امیدواری کرد، با الگوبرداری از سازمان اکو، سازمان مشابهی در آمریکای لاتین تاسیس شود. همچنین خورشید انور، دبیرکل سابق سازمان همکاری‌های اکو گزارشی از آخرین وضعیت و عملکرد سازمان اکو به حاضران در اجلاس تهران ارائه داد. در اجلاس دیروز همچنین رئیس‌جمهور پاکستان خواستار برگزاری اجلاس بعدی سران اکو در این کشور شد که پس از سخنرانی اعضای سازمان همکاری‌های منطقه‌ای اکو و میهمانان ویژه این اجلاس، در رای‌گیری به عمل آمده پاکستان به عنوان میزبان بعدی اجلاس سران کشورهای عضو اکو معرفی شد.
دیدارهای حاشیه‌ای
روسای جمهوري حاضر در اجلاس دهم اکو در حاشیه برگزاری این اجلاس دیدار‌هایی را بایكدیگر داشتند که دیدار احمدی‌نژاد و شیخ‌حمد‌بن‌خلیفه‌آل‌ثانی، امیر قطر از آن جمله بود. امير قطر در این دیدار با اظهار خرسندی از پیشرفت ایران در بخش‌های گوناگون اظهار داشت: جهان اسلام به قدرتی مانند ایران نیاز دارد.
سه‌شنبه‌شب نیز نشستی سه جانبه با حضور سه کشور فارسی زبان ایران، افغانستان و تاجیکستان برگزار شد که روسای جمهوري این کشورها با اشاره به فرهنگ، زبان و تاریخ سه کشور، گسترش و افزایش مناسبات و همکاری‌های
سه جانبه را به نفع مردم سه کشور و مردم منطقه دانستند.
بیانیه پایانی اجلاس اکو
سران سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در بیانیه‌ای مشترک برای همکاری‌های منطقه‌ای، بین‌المللی و راه‌های مقابله با تبعات بحران اقتصادی جهان، راهبردهایی را ارائه کردند. در بخشی از این بیانیه 39 ماده‌ای آمده است: بحران مالی کنونی جهان ناشی از استانداردهای ضعیف، افراط در استفاده از منابع، به کارگیری روش‌های غیرمنطقی مدیریت خطر، تزریق بیش از حد سرمایه، عدم شفافیت، ناکارآمدی موسسات مالی بین‌المللی و روش نامتعادل تجارت بین‌المللی بوده که نیازمند همکاری و همفکری بیشتر کشورهای عضو است.
دهمین اجلاس سران کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو) با انتشار این بیانیه به کار خود پایان داد.
دیدار رؤسای جمهوري ترکیه و پاکستان و دبيركل سازمان كنفرانس اسلامي با رهبر معظم انقلاب
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی عصر دیروز در دیدار احسان اوغلو، دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی یکی از وظایف مهم این سازمان را حضور فعال در مسائل جهان اسلام دانستند و تأکید کردند: سازمان کنفرانس اسلامی می‌تواند نقش مهمی در نزدیکی کشورهای اسلامی و ایجاد وحدت میان آنها داشته باشد. ایشان با اشاره به تلاش دشمنان برای استفاده از مسائل قومی، مذهبی و سیاسی به منظور ایجاد اختلاف میان مسلمانان، افزودند: سازمان کنفرانس اسلامی باید با نقش آفرینی، زمینه‌های اختلاف میان مسلمانان را برطرف کند. رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به فاجعه بزرگ غزه و انتظاری که از کشورهای اسلامی برای اتخاذ یک موضع قوی و واحد می‌رفت، خاطرنشان کردند: در جنگ 22 روزه غزه، ملت‌ها بسیار برجسته وارد میدان شدند ولی برخی دولت‌ها موضع خوبی نگرفتند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای افزودند: اکنون در بازسازی غزه انتظار این است که کشورهای اسلامی جهت‌گیری واحد و معقولی را در پیش بگیرند. ایشان، برنامه‌ریزی سازمان کنفرانس اسلامی به منظور همکاری کشورهای اسلامی در زمینه‌های مختلف اقتصادی، خدماتی و فرهنگی را ضروری ارزیابی و تأکید کردند: جمهوری اسلامی ایران به عنوان عضو سازمان کنفرانس اسلامی آماده هرگونه همکاری است. در این دیدار که پرويز داوودی، معاون اول رئیس‌جمهور نیز حضور داشت، احسان اوغلو، دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی ضمن ارائه گزارشی از فعالیت‌های این سازمان در زمینه‌های مختلف از جمله تلاش برای وحدت میان مسلمانان و مقابله با اسلام ستیزی در غرب، گفت: سازمان کنفرانس اسلامی اخیراً در نامه‌ای به همه اعضا، خواستار همکاری کشورهای اسلامی برای تحقق پیگرد قانونی سران رژیم صهیونیستی به دلیل جنایات جنگی در فلسطین شده است. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی همچنين سه شنبه شب در دیدار عبدالله گل، رئیس‌جمهور ترکیه و هیأت همراه، ظرفیت‌های دو کشور را برای گسترش روابط بسیار وسیع دانستند و تاکید کردند: اکو یک نمونه برای گسترش همکاری‌های اقتصادی است اما ایران و ترکیه به عنوان دو کشور اثرگذار و مهم منطقه قابلیت گسترش روابط در زمینه‌های سیاسی، امنیتی و خدماتی را نیز دارند. ایشان با ابراز خرسندی از توافق رؤسای جمهوري ایران و ترکیه برای گسترش بیش از پیش همکاری‌ها، خاطرنشان کردند: اتصال خط آهن ترکیه از طریق ایران به پاکستان و جنوب غرب آسیا، نمونه‌ای از ظرفیت‌های گسترش روابط دو کشور است که می‌تواند در بخش‌های دیگر تعمیم یابد. رهبر انقلاب اسلامی افزودند: البته این گسترش روابط دشمنانی دارد که صهیونیست‌ها و آمریکایی‌ها هستند ولی ایران و ترکیه باید در جهت مقابل خواسته آنها و براساس منافع مشترک خود حرکت کنند.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای تأکید کردند: اراده گسترش همکاری‌ها در دو طرف وجود دارد زیرا دولت ایران، دولت فعالیت، کار و تلاش است و این روحیه در دولت ترکیه هم دیده می‌شود. ایشان با اشاره به مسائل خاورمیانه، مساله فلسطین را اولویت اول دنیای اسلام دانستند و افزودند: ترکیه در مسائل غزه نقش خوبی ایفا کرد و اقدام آقای اردوغان، نخست‌وزیر ترکیه در اجلاس داووس کار بسیار خوبی بود. رهبر انقلاب اسلامی وضعیت کنونی عراق و افغانستان را از دیگر مسائل منطقه برشمردند و خاطرنشان کردند: آمریکا در قضایای افغانستان و عراق مرتکب خطا و اشتباه بزرگی شد و موضع دولت کنونی آمریکا در مساله غزه نیز یکی دیگر از خطاهای بزرگ آمریکاست. حضرت آیت‌الله‌خامنه‌ای تأکید کردند: دولت آمریکا در حال ادامه همان مسیر قبلی است و هیچ نشانه‌ای از تلاش برای جبران خطاها دیده نمی‌شود. ایشان افزودند: دشمنان اسلام می‌خواهند پرچم اسلام را از دست کشورهای اسلامی و جمهوری اسلامی ایران خارج کنند اما به این هدف نخواهند رسید. در این دیدار که دكتر احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور نیز حضور داشت، عبدالله گل، رئیس‌جمهور ترکیه روابط دو کشور را در سطح منطقه و دنیای اسلام نمونه خواند و گفت: دولت ترکیه مصمم به ارتقای سطح همکاری‌ها با جمهوری اسلامی ایران است. رئیس‌جمهور ترکیه همچنین مساله فلسطین را مساله مهم جهان و دنیای اسلام دانست و افزود: کشورهای اسلامی باید با اتحاد بیش از پیش در جهت کاستن از آلام و رنج‌های مردم فلسطین و احقاق حقوق آنان تلاش کنند.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی سه‌شنبه شب در دیدار آصف علی زرداری، رئیس‌جمهور پاکستان نيز، با اشاره به مشترکات بسیار عمیق تاریخی و فرهنگی دو ملت، افزودند: محبت متقابل دو ملت مؤمن ایران و پاکستان، زمینه ساز و عامل اصلی گسترش هرچه بیشتر مناسبات دو کشور است. ایشان روند پیشرفت روابط تهران – اسلام‌آباد را خوب ارزیابی کردند و افزودند: سطح مناسبات می‌تواند متناسب با ظرفیت‌های دو کشور، کاملا ارتقا یابد. معظم‌له، امنیت پاکستان و ایران را کاملا مرتبط خواندند و با اشاره به طرح‌های مهم و مشترک دو کشور از جمله خط آهن سراسری پاکستان – ایران – ترکیه و خط لوله گاز ایران – پاکستان - هند، افزودند: امیدواریم با تدبیر و همت شما، کارهای بزرگ به بهترین وجه انجام پذیرد. رهبر انقلاب اسلامی همکاری کشورهای همسایه و اسلامی را باعث افزایش قدرت درونی آنها برشمردند و خاطرنشان کردند: این قدرت مشترک می‌تواند در هر فرآیندی به نتایج مثبت منجر شود. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای ورود و یا اعمال نفوذ آمریکایی‌ها در عرصه هر کشوری را باعث بغرنج‌تر شدن اوضاع و افزایش مشکلات دانستند و افزودند: پدیده افراطی‌های مذهبی نیز در منطقه از جمله در پاکستان، بسیار مشکل زا شده است. رئیس‌جمهور پاکستان نیز در این دیدار، با تاکید بر پیوندهای کم نظیر دو کشور گفت: با همه توان برای گسترش روابط با ایران تلاش می‌کنیم و معتقدیم طرح‌های مشترک ایران و پاکستان، منافع نسل‌های حال و آینده دو ملت را تأمین خواهد کرد.