چشمهایتان را ببندید و فکر کنید به دوران کودکی برگشتهاید، اما نه «مدرسه موشها» پخش میشود و نه «هادی و هدی» و نه «زیزی گولو» و نه حتی «کلاهقرمزی و پسرخاله» و دهها مجموعه کارتون از این دست که برای سن و سال کودکی بسیاری از جوانان امروز ساخته میشد. راستی اگر اینها را از ما بگیرند از آن ایام تماشای تلویزیون دوکاناله چه میماند؟
اواخر دهه ۶۰ و اوایل دهه۷۰ سالهای پربار و پرکاری برای گروه کودک و نوجوان تلویزیون بود. شبکههای یک و دو در ساخت برنامههای کودک برای جذب بیشتر به رقابت با یکدیگر برخاستند. قرار بود رفته رفته کارتونها و برنامههای عروسکی خارجی جای خود را به تولیدات داخلی بدهند. ورود کارتونهای ژاپنی که بیش از اندازه روی قدرتهای مافوق تصور انسانها، آدمهای آهنی قدرتمند، جنگ ستارگان و تلفیق سنت و مدرنیته خاص آن کشور تاکید داشت، کودک ایرانی را در فضایی بین واقعیت، سوررئال و تخیل قرارداد به نحوی که حضور عروسکی که میتوانست تلفیقی از سنت و فرهنگ خاص خودش باشد، او را راضی نمیکرد. از طرف دیگر گروههای برنامهساز در زمینه کودک و نوجوان هیچگاه تلاش چندانی در خلق شخصیتهای عروسکی یا کارتونی ماندگار نداشتند و هر از گاهی عروسکهایی در تلویزیون پا به عرصه گذاشتند که از همان ابتدا فراموش شدند.
اواخر دهه 60 و اوایل 70 تلویزیون دو شبکه بیشتر نداشت. هنوز چشم ما به جنگ تصویری عادت نکرده بود که آقای مجری و عروسک بدهیبتش به خانههایمان سر میزدند. هنوز یخ برنامه آنها باز نشده بود. دلدل میکردیم تا هر چه زودتر حرفهای آقای مجری (ایرج طهماسب) و عروسک پرحرف تمام شود و کارتونهای تکراری میان برنامه را ببینیم، اما با پخش چند قسمت دیگر منتظر شیرینزبانیها و مجادلههای عروسک پرحرف با آقای مجری شدیم. حالا دیگر اوج لذتمان وقتی بود که «آقای مجری و کلاهقرمزی» را از تلویزیون ببینیم. آن موقع هنوز باربی و مدل ایرانزه شدهاش یعنی دارا و سارا نیامده بود و برای خیلیهایمان لذتبخش بود که روي لوازمالتحریر ما عکس کلاهقرمزی و پسرخاله باشد.
«پسرخاله» و «کلاهقرمزی» دو عروسک سالهای کودکی و نوجوانی بسیاری از نسل جوان جامعه ما هستند؛ یادگاری از روزهایی که تنها سرگرمی بسیاری از کودکان تلویزیون بود و وقت زیادی از تعطیلات و آخر هفتهها با این دو میگذشت. وقتی نخستین فیلمشان در سال 1373 اکران شد، بسیاری مقابل سینماها به صف شدند. خیلی از ما در آن صفهای طولانی به همراه خانواده ایستادیم. اگر پای صحبت بزرگترهایمان مینشستیم آنها هم مثل ما به علت جذابیت یا فقر برنامه در سیما، بیننده پر و پا قرص این دو عروسک بودند و آنها را دوست داشتند. در آن سالها پیر و جوان مینشستند و برنامه کودک را نگاه میکردند و جذابیت این برنامهها به قدری بود که هر پدر و مادری وظیفه خود میدانست به همراه فرزندش این برنامهها را نگاه کند و گاهی این وظیفه به علاقه تبدیل میشد و خیلی وقتها بزرگترها گوی سبقت را از بچهها میبردند و خود به تنهایی این برنامهها را نگاه میکردند. گاهی حتی تکیهکلام عروسکها نیز در میان مردم باب میشد و هر کسی به شوخی از آن تکیهکلامها استفاده میکرد.
هر از گاهی عروسکهایی در تلویزیون پا به عرصه گذاشتند که از همان ابتدا فراموش شدند تا جایی که امروز برنامههای کودکان و نوجوانان از اهمیت کمتری برخوردارند که در این امر عوامل متعددی تاثیر داشتهاند؛ از انتخاب موسیقی و شعر گرفته تا شخصیت عروسکها و ارتباط آن با بچهها اما درباره کلاهقرمزی شیطنتها، گیجبازیها و ندانستنها برایمان جذاب بود، همانطور که نون و نفت خریدن پسرخاله و مسؤولیتپذیری او دیدنی. زمان گذشته است، عروسکهای کودکانه در ذهن کودکیمان همچنان خاک میخورد، از افرادی هم که هنوز کودک درونشان زنده بوده و به گونهای رویای کودکیشان را با بچهها تقسیم میکردند حالا دیگر خبری نیست.
گویا آنها هم در «رنگینکمان» کودکیشان حل شدهاند. اگر کمی بیشتر به گذشته برگردید حتماً یادتان میآید که با شخصیتهای کارتونی هم میخندیدیم و هم گریه میکردیم. آن موقع مثل حالا نبود که CD انواع و اقسام کارتونها سه تا هزار تومان مثل نقل و نبات ریخته باشد کف خیابان و بچهها به راحتی راحتالحلقوم بتوانند جدیدترین انیمیشن روز دنیا را ببینند، باید کلی منتظر میماندی و چشم سیاه میکردی تا یک کارتون قشنگ و خوش آب و رنگ ببینی!
حتما شما هم کارتونهای زیادی را به خاطر دارید که یادآور دوران خوش کودکیتان است؛ از پرفسور بالتازار تا بچههای کوه آلپ، رامکال، خالهریزه، حنا دختری در مزرعه و. . . تمام خاطرات خوش تماشای کارتون و لحظاتی که جای شخصیتها زندگی کردید، خندیدید و گریستید، گذشت... حالا که مثلا بزرگ شدهایم، هر چه کانالهای تلویزیون را عوض میکنیم همهاش عمو، خاله، دایی و... میبینیم؛ برای ما که دلنشین نیست شاید برای جوانان آینده خاطرات شیرین و فراموشنشدنی شوند، شاید!