تنش در کشور فرانسوی‌زبان ماداگاسکار از حدود 3 ماه پیش شروع شده است. از 26 ژانویه این تنش‌ها اوج گرفته و تاکنون بیش از یکصد نفر کشته و 300نفر زخمی شده‌اند. در مدت سه، چهار روز اخیر نیز حدود 30 نفر کشته و 130 نفر زخمی شدند. در حال حاضر تنش در میان دو رقیب ریاست جمهوری بر سر تصاحب قدرت در این کشور که یکی از بزرگ‌ترین جزایر جهان است، وجود دارد. یکی از تبعات درگیری‌ها ضربه‌زدن به صنعت توریسم این کشور است که سالانه حدود 400میلیون دلار برای این جزیره درآمدزایی می‌کند، دیگر اینکه به رشد نهضت‌های جامعه مدنی که در این کشور در حال رشد و توسعه هستند، ضربه خواهد خورد و دوباره احتمال اینکه استبداد به این کشور بازگردد بالا خواهد رفت.
طرفداران شهردار پایتخت «آندره راجولینا» که 34 سال سن دارد و مورد حمایت فرانسوی‌هاست، آغازگر این تنش‌ها بودند. راجولینا که تحت حمایت سازمان ملل در سفارت فرانسه از ترس جانش پنهان شده بود، روز سه‌شنبه از سفارت فرانسه خارج شد و با هوادارانش دیدار کرد. وی در فوریه سال جاری به دلیل مخالفت با رئیس‌جمهور از سمت شهرداری پایتخت بر کنار شد و یک جنبش معارض شبیه انقلاب‌های نارنجی و رنگین منطقه قفقاز و آسیای میانه را تشکیل داد. از آنجا که لباس‌های طرفداران او نارنجی است به جنبش او جنبش نارنجی می‌گویند. ظاهرا مردم از سیاست‌های «فرانک رافائلو مانانا» رئیس‌جمهور ماداگاسکار که تربیت یافته کلیساهای پروتستان است، چندان راضی نیستند. وی در سال 1999 شهردار پایتخت بوده و در انتخابات سال 2002 پیروز شد و درست همان سناریویی که در سال 2002 برای رئیس‌جمهور قبلی پیاده شده بود، برای خودش در حال تکرار است. منتها در آن زمان «مانانا» جزو جنبش جوانان لیبرال نو بود و ضد رئیس‌جمهور آن زمان که یکی از مهره‌های مهم فرانسه در منطقه به شمار می‌رفت، عمل می‌کرد. «راد سیراکا» که در آن زمان در انتخابات شکست خورده بود، این امر را نپذیرفت و فرانسوی‌ها از سیراکا دفاع کردند. اما مانانا که در انتخابات پیروز شده بود تحت حمایت آمریکا وی را برکنار کرد که این امر مقدمه تنشی شد که از ژانویه تا آوریل 2002 ادامه داشت. در خاتمه سیراکا به فرانسه تبعید شد و دولت جدید مانانا تمام عوامل و سردمداران و مقامات دولت قبلی را به عنوان مفسدان اداری و اقتصادی محاکمه کرد. از این زمان است که اختلافات میان دولت جدید و فرانسه به اوج خود می‌رسد. فرانسوی‌ها در مراسم تحلیف مانانا شرکت نکردند و به این وسیله شدت نارضایتی خود را نشان دادند. به نظر می‌رسد تنش‌های 3 ماه اخیر ماداگاسکار نیز تحت تاثیر همین عوامل شکل گرفته است.
لذا می‌توان تنش‌های موجود را ناشی از رقابت بین آمریکا و فرانسه دانست، زیرا مانانا از لحاظ فکری و مذهبی به آمریکایی‌ها گرایش داشته و طرفدار آنهاست. از آن طرف رقبای مانانا کسانی هستند که در بنیه فکر خود فرانسوی و کاتولیک هستند. لازم به بیان است که اکثریت جامعه ماداگاسکار مذهبی و مسیحی بوده و به شکل 50، 50 تابع کلیساهای کاتولیک و پروتستان هستند و به همین خاطر رقابت مذهبی بین این کلیساها عواقب سیاسی نیز داشته و تنش برای احراز قدرت در این منطقه نیز با گرایش‌های مذهبی آمیخته شده است. مساله دوم اینکه از آنجا که مانانا از حمایت آمریکایی‌ها برخوردار است از سال 2005 نخستین کشور جهان سومی بود که کمک‌های توسعه آمریکا را دریافت می‌کرد، زیرا وی به باور آمریکایی‌ها روند دموکراسی و جامعه مدنی ماداگاسکار را توسعه داد و به‌عنوان پاداش، این کمک‌ها را دریافت کرد.
با همین کمک، وی توانست اقتصاد ماداگاسکار را توسعه دهد تا بتواند در انتخابات بعدی در دسامبر 2006 به‌عنوان رئیس‌جمهور انتخاب شود. این کشور که از لحاظ معدنی بسیار غنی است به نوعی عرصه جنگ قدرت شرکت‌های بزرگ نفتی است. در مارس 2008 نخستین بشکه نفت در این کشور استخراج شد و 19 شرکت نفتی آمریکا‌یی و فرانسوی به دنبال دریافت امتیاز این صنعت پولساز بودند. بحث بعدی این است که مانانا در آوریل 2007 یک رفراندوم برگزار کرد و براساس آن صلاحیت‌ها و اختیارات رئیس‌جمهور را گسترش داد و آنها را بیشتر کرد که این امر به نفع خودش بود. دیگر آنکه وی زبان انگلیسی را به‌عنوان زبان رسمی و ملی ماداگاسکار اعلام کرد که این فاجعه‌ای برای فرهنگ و تمدن فرانکوفونی در این کشور محسوب شد. گفتنی است اکثریت نخبگان، تحصیلکرده مکتب فرهنگی فرانکوفونی هستندو این امر برای آنها به نوعی گران تمام شد.
در شرایط کنونی مانانا رهبریت احزاب لیبرال که طرفدار مکتب آمریکا‌یی هستند را برعهده دارد اما راجولینا بیشتر طرفدار لیبرال‌ها و نخبگان فرانسوی و تحکیم فرهنگ فرانسوی در ماداگاسکار است. در حال حاضر وضعیت آینده ماداگاسکار مبهم است. با وجود اینکه سازمان ملل هم در این مناقشات دخالت کرده اما اتحادیه آفریقا هنوز با نگرانی به وضعیت این کشور نگاه می‌کند. فرانسوی‌ها و آمریکایی‌ها هم در اعلامیه‌هایی که منتشر کرده‌اند در ظاهر به دنبال کاهش تنش هستند اما چیزی که نقش مهمی در تصمیم‌گیری و تعیین آینده ماداگاسکار دارد، موضع‌گیری ارتش است. در برخی از پادگان‌ها شورش و تمردهایی وجود دارد ولی قدرت اصلی در دستان گارد ریاست‌جمهوری به ریاست ماناناست. اگر راجولینا بتواند در ارتش نیرو جمع‌آوری کند شاید بتواند تحرکاتی انجام دهد، در غیر این صورت نمی‌توانیم شاهد تغییرات خاصی در این کشور باشیم. نکته دیگر اینکه به دلیل برخی از سوءاستفاده‌ها و فسادهای مالی در دسامبر 2008 محافل اقتصادی و سازمان‌هایی که به توسعه ماداگاسکار کمک می‌کردند، کمک‌های پولی و مالی خود را قطع کردند. آنها بازگشت این کمک‌ها را مشروط به تشکیل دادگاهی علیه مفسدان اقتصادی و محاکمه آنها دانستند.
* کارشناس مسائل آفریقا