از دیدگاه محیط‌شناسی، شهر پیچیده‌ترین زیستگاه انسانی است که در آن وسیع‌ترین روابط انسانی- محیطی شکل می‌گیرد. بنابراین شهر به عنوان بستر و محیط زندگی انسان باید علاوه بر تامین نیازهای زیستی و مادی مردم شهر، بتواند هرچه بیشتر نیازهای اجتماعی و روانی آنان را برآورده سازد. در شهر‌های ایران آگاهی نسبت به نابسامانی و ناهماهنگی و بی‌هویتی سیمای شهری جدیدی که در سه، چهار دهه اخیر در شهرها پدید آمده پدیده‌ای نسبتا تازه است که به‌صورت تردیدی بزرگ در برابر ساختمان‌سازی و شهرسازی دوره معاصر مطرح شده است. تردیدی نیست که این نابسامانی ناخودآگاه و به تدریج بر مردم و روند زندگی شهری تاثیر می‌گذارد، لیکن بحرانی بودن این وضعیت، عاجل و ضروری بودن جست‌وجوی راه‌حل‌هایی برای رفع آن را مشهود می‌کند. در معماری فضای باز شهری، عوامل طبیعی شکل و فضای خاصی را پدید می‌آورند. ویژگی‌های مصنوع در معماری محیط باز از اهمیت خاصی برخوردار بوده که در آغاز قرن بیستم، نگرش به آن تغییر یافته است. از همین رو به کارگیری عوامل مصنوع به موازات عوامل طبیعی در طراحی از کارآیی ویژه‌ای برخوردار خواهد بود که در وهله اول نیاز به وجود آگاهی لازم در این زمینه و پس از آن به خلاقیت طراح بستگی پیدا می‌کند. البته در بستر‌های متفاوت محیطی این خلاقیت‌ها قانونمندی خاص خود را خواهد داشت. امروزه مناظر شهری با انبوه سخت‌افزار به‌کار رفته در آنها پدیده‌ای نسبتا جدید هستند. در ابتدا اسباب و اثاثیه خیابانی به طور ناهماهنگی طراحی و ساخت آنها نیز از مصنوعات جدید و متنوعی انجام می‌شد که همین مساله باعث بغرنج‌تر شدن آن می‌شد! ولی با آغاز پروژه‌های نوسازی شهرها از قبیل ساخت مراکز فروش، احداث محل عبور عابران و بازسازی مناطق تاریخی و آبنماها، توجه بیشتری به اهمیت طراحی منظر خیابان که دربرگیرنده کف‌سازی و تجهیزات خیابانی بود معطوف شد. همانطور که می‌دانیم، لذتبخش‌ترین و خاطره‌انگیزترین شهرها آنهایی هستند که دارای هویت مکانی ویژه خود بوده و بخش‌ها و نواحی هر یک از حال و هوای خاصی برخوردار باشند. از چنین دیدگاهی تجهیزات خیابانی می‌توانند در شناسایی محل ساخت یا بهبود ناحیه شهری موثر باشند. برای مثال مرکز توجه را می‌توان با استفاده از آبنماها به‌وجود آورد، همچنان‌که ورودی‌ها، معابر و لبه‌ها را می‌توان با قرار دادن هدفمند تیرهای چراغ برق، پایه‌ها و درختان مشخص کرد. پروژه‌های احیای شهری هر چند کوچک یا بزرگ وقتی که با تعریض پیاده‌روها همراه باشد فرصت خوبی را جهت تجدید طراحی تجهیزات خیابانی فراهم می‌کنند. بهبود کف‌سازی و تجهیزات و وسایل خیابانی می‌تواند عکس‌العمل‌های مشابهی را در مناطق مجاور ایجاد کند. البته این در صورتی است که مردم دلیلی برای ترمیم بناهای خود داشته و درباره محیطی که در آن زندگی می‌کنند حساسیت داشته باشند. تجهیزات خیابانی مناسب مانند ساختمان‌های خوب باید با هم توازن داشته و چنين به‌نظر برسد که همیشه به همان محل تعلق داشته‌اند. از آنجایی که مسؤولیت هر یک از تجهیزات خیابانی مربوط به ادارات و حتی افراد مختلفی است، نصب آنها به صورت سیستم‌های مستقلی صورت می‌پذیرد که نتیجه آن مجموعه ناموزونی از پایه‌ها، تیر‌ها و ... است. مساله تنها تنوع اشیای مختلف نیست بلکه شامل چگونگی و پراکندگی آنها نیز می‌شود. یکی از منافع یک سیستم هماهنگ تجهیزات خیابانی این است که اعضای مختلف را می‌توان به آسانی در یک گروه قرار داد. برای مثال یک سایه‌بان در ایستگاه اتوبوس یا یک کیوسک می‌توانند برای قرار دادن چراغ، علائم تبلیغات، نیمکت‌ها یا تلفن‌ها به کار گرفته شوند. در پایان تاکید می‌شود که طراحی تجهیزات خیابانی نباید به تنهایی هدفی مستقل تصور شود زیرا این طرح‌ها قسمتی از یک منظر خیابانی و یک نمای شهری است. طرح تجهیزات خیابانی باید قسمتی از یک طرح وسیع‌تر که به شهر انسجام و یکپارچگی بخشد، باشد. به هر یک از این وسایل نباید به تنهایی نگریست، بلکه باید هر یک را به‌عنوان قسمتی از یک سیستم هماهنگ تجهیزات خیابانی تصور کرد؛ جایی که تمام اعضا با هم متصور می‌شوند و با ساختمان‌های پیرامون خود در ارتباط هستند. بنابراین در پياده كردن اين نوع طرح‌ها حتی کوچک‌ترین عناصر از این تصور کلی نباید از نظر دور بماند.
*کارشناس شهری
شیخ زین‌الدین
در «گفتارهای خانه» شركت مي‌كند
عصر امروز در فرهنگستان هنر سومین جلسه «مجموعه گفتارهایی درباره خانه» با موضوع سرگذشت خانه برگزار می‌شود. به گزارش «وطن‌امروز» در این نشست که مرکز رویدادهای معماری ایران آن را برگزار می‌کند، بعد از چند سال شاهد حضور حسین شیخ زین‌الدین، معمار کهنه‌کار ایرانی خواهیم بود. وی به همراه بزرگانی چون رضا داوری‌اردکانی، مهدی حجت، ایرج کلانتری، کامران صفامنش و محمدرضا رحیم‌زاده در این برنامه علمی- پژوهشی شرکت می‌کنند.