آنچه که امروزه در ارتباط با هنر به امری کاملا مسلم و مطلق بدل شده است، بهرهگیری از انرژی و پتانسیل قدرتمند هنر در تعامل با دیدگاههای اجتماعی و روانی است و البته تنها شاخه خاصی از هنر را دربر نمیگیرد. جایگاه هنر در دهکده جهانی همچون دارویی درمانی و آرامبخش در حال انتشار روزافزون است و از سویی دیگر دانش و شناخت بشری نسبت به همکلامی و درمان و تسکین آلام و دردهای خویش از جامعه بحرانزده معاصر از طریق راهکارهای هنری روز به روز در حال افزایش و قدرتنمایی است. البته منظور از امروز، بیشتر دنیای معاصر و بویژه 2 قرن اخیر است و نه فقط 10 سال و 20 سال گذشته بلکه اندیشه هنردرمانی اکنون چیزی بالغ بر 2 قرن تاریخچه اثبات شده و محکم را پشت سر خود دارد. اما نفوذ و بهرهگیری از هنر در چهره شهرها و در ساختار شهری و جوامع مختلف از طرق گوناگون و البته بسیار متنوع و چشمگیری در حال انجام است که البته روزانه هزاران کارشناس و متخصص این امور در سراسر دهکده جهانی بویژه کشورهایی که هر چه بیشتر به قدرت این مساله در جامعه خود پی بردهاند در حال مطالعه و فعالیت در جهت پیشرفت و ارتقای این انرژی نهفته در لایههای شهری خویش هستند. از جمله موثرترین و کاربردیترین قالبهای بیانی آن میتوان به «دیوارنگاریها و نقاشیدیواری» اشاره كرد که در جای جای کلانشهرهای بزرگ جهان با کاربردها، قالب و بیانهای متفاوت به کار گرفته میشود. نقاشیدیواریهایی که گاهی بیانی اجتماعی و قانونی به خود میگیرند و گاهی چهره سیاسی مییابند، گاهی تنها بر زیباییشناسی و آرامش مردم ماشینزده معاصر اشاره میکنند و گاهی اوقات محتوای بومی و نژادی را با خود به همراه دارند اما آنچه مسلم است، این است که این هنر در تمام این دهکده جهانی دارای نیروی موثر و قدرتمندی است که برخی از آنها همچون نقاشیدیواریهای انقلاب مکزیک چندین سال مورد توجه، احترام و علاقه مردم بودهاند و از سوی سیاستگذاران آن جامعه مورد حمایتهای جدی و اساسی قرار دارند. جامعه جهانی خیلی زود به ارتباط تنگاتنگ این آثار با اجتماع، معماری، سازههای شهری، رویدادهای بزرگ تاریخی و حتی جریانات روانی و روحی پی برد و تلاش کرد تا هرچه بیشتر از این امکانات موجود بهره برده و آن را تبدیل به اهرمی قدرتمند برای گفتوگو و تعامل با مردم کند. این قدرت به حدی است که حتی در مواردی همچون مبلغی اجتماعی، رهبری سرنوشت یک انقلاب مردمی را به دست گرفته و مردم بیشماری را با خود همراه نموده است. اما نکته درخور توجه این است که حتی «نقاشیدیواری» نیز همچون هر جریان دیگری نیازمند توجه و زير ساختهاي اصولی و بنیادین است، اصولی که اگر با دقت و دانش کافی همراه نشود، نهتنها موثر نیست بلکه مخرب هم واقع میشود زیرا به جای قدرتنمایی و ایجاد ارتباط با جامعه از آن طرد شده و مورد بیمهری و بیاعتنایی واقع میشود و این دقیقا نخستين گام برای شکست اهداف سیاستگذاران و حامیان این آثار است.
* کارشناس نقاشی شهری و استاد دانشگاه
میدان و فضای شهری
صفا صهری:
گاهی از میدانها حتی برای دستفروشی، برپایی بازارهای روز، برپایی تظاهرات و ... هم استفاده میشود. در بسیاری از میدانها، چمن، فواره، یادمان و تندیسهایی به منظور زیباسازی ساخته و نهاده میشود که در مواردی این مجسمهها به نمادهایی برای شهر تبدیل میشوند. معمولا نهادهای بزرگ شهری و کشوری مانند شهرداریها و وزارتخانهها دور میدانهای اصلی شهرها قرار دارند و از این جهت هم بعضی میادین اهمیت بیشتری دارند. به طور کلی بسیاری از میدانها صرفنظر از کاربرد اولیهشان ویژگیهای دیگری مییابند به طوری که برخی از آنها با سوابق تاریخی خاص به بخشی از فرهنگ و میراث مردم تبدیل شدهاند. اینگونه میادین که نام آنها با تاریخ، آداب و رسوم مردم گره خورده در همه جای دنیا وجود دارد. بهعنوان مثال میدان باستیل در شهر پاریس بیش و پیش از هر چیز به محلی برای فعالیتهای سیاسی شهرت دارد. بسیاری از اتفاقات تأثیرگذار در تاریخ فرانسه در نزدیکی این میدان اتفاق افتادهاند و همچنان هم این میدان محلی برای تجمعات و راهپیماییهاست. شهر لندن هم 2 میدان توریستی معروف دارد؛ میدان پیکادلی که در منطقه وستاند در مرکز لندن قرار دارد برای کبوترها هم کاملا شناخته شده است. ميدان لستر که مرکز مشهورترين سينماها و تئاترهای لندن است در غرب این کلانشهر قرار دارد. این میدان به نوعی هویت فرهنگی دارد و در وسط آن مجسمه ویلیام شکسپیر، نمادی از جایگاه این میدان است. میدان دل دومو هم یکی دیگر از میدانهای معروف اروپاست که در شهر میلان قرار دارد. این میدان مربعشکل یکی از میادین اصلی شهر است و در نزدیکی برج ساعت و برج پیزا قرار گرفته است.