۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۱:۲۱

ادبیات داستانی پس از انقلاب

کامران پارسی‌نژاد

 

ادبیات داستانی پس از انقلاب اسلامی، به‌‌رغم تمامی فراز و نشیب‌هایی که با آن رودررو بوده و آنچنان که همگان می‌دانند دچار دام‌گستری‌های فراوانی شده، توانسته هویت خود را حفظ کند، قوام یابد و بر مایه تجربی کار بیفزاید. بسیار دیده شده که ادبیات معاصر ایران نه نقص ماجرایی داشته و نه از کمبود عناصر و سازه‌های ادبی رنج برده. این ادبیات توانسته عاملی باشد تا روح آدمی را تلطیف کند و بن‌مایه‌های ارزشمندی را مطرح سازد. این ادبیات می‌تواند به قلمروی سینما و فیلم هم وارد شود و تاثیرگذار باشد و چه بسا با نگاهی عمیق و کاونده به ساحت هستی، انسان و دریافت‌های نهانگرایانه‌اش فراتر از سینما گام بردارد. ادبیات داستانی می‌تواند مکنونات درونی انسان‌ها، رویدادها و حوادث مهم و سرنوشت‌ساز و مسائل و مشکلات آدمی را پیش از وقوع انقلاب، در جریان شکل‌گیری انقلاب و پس از آن مورد ارزیابی قرار دهد، در صورتی که تاریخ با چنین دامنه گسترده و عظیمی نمی‌تواند تصویرگر جهان هستی، جامعه و سرنوشت انسان درگذر زمان شود. بی‌شک تمامی انقلاب‌ها دارای وجوه مشترک هستند؛ نحوه مبارزات مردم، پایداری‌ها، جنبش‌ها و گروه‌های مختلف که هم‌صدا می‌شوند، از بارزترین وجوه اشتراک انقلاب‌های بزرگی چون انقلاب کبیر فرانسه، انقلاب اکتبر، انقلاب الجزایر، ایران و... به حساب می‌آید. اما هر انقلابی دارای خصیصه‌های ویژه و فردی خاص خود نیز هست. چنانکه انقلاب الجزایر براساس ظلم استعمارگران فرانسوی پی‌ریزی شد و انقلاب اسلامی ایران ریشه در اصول و مبانی مذهبی و اعتقادی داشت. ادبیاتی که در چنین حال و هوایی خلق می‌شود می‌تواند بیانگر میزان حساسیت‌ها، تنش‌های درونی، دگرگونی‌های بنیادین اجتماعی و فردی باشد. ادبیات داستانی بعد از انقلاب سیر تفکر و اندیشه حاکم بر گروه‌ها و طبقات اجتماعی مختلف را از گذشته تا حال مشخص می‌کند و مورد ارزیابی قرار می‌دهد. ادبیات انقلاب نیز می‌تواند نشان دهنده اختلافات و تضادهای میان دو نظام باشد. نکته قابل اعتنا، تبحر و دانش عمیق نویسنده ادبیات داستانی بعد از انقلاب است. یک نویسنده ادبیات داستانی، حتماً باید در تمامی رشته‌ها و زمینه‌های مختلف سیاسی، جامعه‌شناسی، فلسفی، تاریخی، روانشناسی و دینی صاحب‌نظر باشد. اما شناخت مضامین فوق نیز کافی نیست. او باید به طور کامل و دقیق بستر اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دوران پیش و پس از انقلاب را بشناسد و به منظور تبیین ایده‌ها و نقطه‌نظرات خاص خود به امر گزینش حساب شده مبادرت ورزد تا بدین ترتیب بتواند تصویرگر حقایق محض و جذاب شود. با تمامی این اوصاف، می‌بینیم که ادبیات داستانی کشور با تمامی اندوخته‌های مفیدی که به دست آورده بعد از انقلاب آنچنان که شایسته یک کشور ادب دوست است مورد توجه قرار نگرفته و برای ارتقای سطح کمی و کیفی آثار تلاش جدی و مستمری صورت نپذیرفته است. صنعت سینما جدای از حمایت‌های بی‌شائبه و چشمگیر مسؤولان فرهنگی کشور به دلیل سهولت در ترجمه فیلم پس از انقلاب به راحتی در غرب مطرح شده و برای خود جایگاهی را کسب کرده است. ورود فیلم‌های ایران به بازار جهانی و جشنواره‌های خارجی دلیل بر برتری آن بر ادبیات نیست. هرچند که در سال‌های اخیر سینمای کشور هم در سطح جهانی موفق نبوده و آنچنان که در گذشته نه‌چندان دور حرفی برای گفتن داشته نتوانسته توجه منتقدان غربی را به خود جلب کند. دلیل رکود سینمای ایران و تحلیل افت آن در عرصه بین‌المللی و در داخل کشور کار ما نیست و تخصص سینمایی را می‌طلبد. مساله‌ای که مدنظر است حضور و معرفی ادبیات داستانی کشور در سطح جهانی است. به راستی چه عواملی باعث شده تا ادبیات داستانی خاصه ادبیات داستانی انقلاب به درستی معرفی نشود؟

آیا زمان آن فرا نرسیده است که این مساله مهم مورد توجه مسؤولان قرار گیرد و راهکارهای اصولی برای رفع این مشکل پیدا شود؟ متاسفانه با گذشت سال‌های متمادی از انقلاب اسلامی برنامه مدون و مستمری برای ترجمه داستان‌های ایرانی ارائه نشده است و هیچ سازمان دولتی بر آن نشده تا از این طریق به طور جدی ادبیات داستانی بعد از انقلاب را به جهانیان معرفی کند و به نوعی اندیشه و آرمان‌های بومی، ملی و مذهبی ایرانی را پیش روی جهانیان نمایان سازد. برهیچ کس پوشیده نیست که ترجمه داستان‌های بلند و حتی کوتاه، بزرگ‌ترین معضل به حساب می‌آید. این در حالی است که هزینه ترجمه یک اثر داستانی همچون یک رمان برجسته ایرانی برای سازمان‌های دولتی نمی‌تواند آنچنان گزاف باشد. در سطح جهانی جوایز مختلف ادبی چون پولیتزر، شروود اندرسن، همینگوی، اشتاین‌بک و... وجود دارد که یقیناً معرفی آثار ایرانی به این قبیل جشنواره‌ها می‌تواند سودمند و تاثیرگذار باشد. بی‌شک چنین جریانی نمی‌تواند از سوی بخش خصوصی سامان‌دهی شود و لاجرم می‌طلبد نهادهای دولتی پا به این میدان بگذارند، ادبیات داستانی بعد از انقلاب را احیا و به جهانیان معرفی کنند.

ارسال نظر
captcha