همان طورکه پیش بینی می‌شد، پاکستان بالاخره با شورشیان طالبان دراین کشور برخوردی جدی کرد. اکنون ارتش در حال مبارزه با شبه نظامیان و اعزام نیرو برای بیرون راندن آنان از ناحیه سوآت است. این موضوع علاوه بر مقامات پاکستان از سوی رهبران غیرنظامی و مقامات رسمی ایالات متحده از جمله رابرت گیتس، وزیر دفاع نیز تأیید شده است. رابرت گیتس پس از مصاحبه‌ای که با
CNN در زمان حکومت پرویز مشرف انجام داد، اظهار کرد: «به عقیده من نزدیک شدن طالبان به اسلام‌آباد آنان را به خود آورد». شاید اینگونه باشد. گیتس در ادامه سخنانش در این مصاحبه گفت: «علاوه بر این، دولت مشرف با تحمل بقایای رژیم طالبان افغانستان امیدوار است بتواند از آنها در احیای نفوذ پاکستان در افغانستان استفاده کند». وجهه جهانی ارتش پاکستان که با خطرات بسیاری پیوند خورده و باید در بی‌ثباتی وضعیت کشورهای همسایه‌اش ایفای نقش کند، کماکان در کانون اصلی استراتژی در پاکستان است. مقامات ارتش تلاش‌های فراوانی را برای حفظ وجهه خود انجام می‌دهند. با اینکه مشرف با حمایت گسترده ارتش از گروه‌های جنگ طلب شکست خورد و جنبش‌هایی در برابر گروه‌های مجاهدین صورت گرفت، هیچ دلیل خاصی برای وجود حرکتی در راستای رهانیدن پاکستان از دست شبه‌نظامیان و گروه‌های منتسب به طالبان وجود ندارد. رهبران طالبان افغانستان و در رأس آنها ملا محمد عمر همچنان در حوالی کویته مشغول فعالیت هستند. ارتش پاکستان هیچگاه علیه گروه‌های متحد طالبان به رهبری حکمتیار و جلال‌الدین حقانی که شبکه‌های فعالی را در پاکستان اداره می‌کنند دست به حمله نزده است. لشکر طیبه - گروهی که مسؤول حملات بمبئی محسوب می‌شود- از هرگونه مجازاتی طفره رفته و با اینکه به تدریج در نام و شکل خود تغییراتی ایجاد کرده، همچنان در منطقه لاهور در حال فعالیت است. حتی اکنون که طالبان قصد نزدیک شدن به محدوده 60 مایلی پایتخت را دارد، ارتش پاکستان تنها چند هزار از نیروهای خود را برای مواجهه با آنان در این ناحیه مستقر کرده و بخش اعظم نیروی یک میلیون نفری خود را در شرق برای آمادگی در مقابل هجوم احتمالی هند نگه داشته است. حتی در صورتی که ارتش به طالبان حمله کند (همان چیزی که چند سال پیش در سوآت رخ داد) تنها به انفجار چند بمب اکتفا کرده و با اعلام پیروزی و عقب‌نشینی مجاهدین به پایتخت بازمی‌گردند. حقانی سفیر پاکستان در آمریکا در کتاب خود نوشته است: پیدایش گروه‌های اسلامی شبه نظامی در پاکستان، حاصل سهوی پیامدهای برخی اقدامات دولتی نیست، بلکه ریشه در تاریخ این کشور دارد و یکی از سیاست‌های پایدار پاکستان به شمار می‌رود. وی در این کتاب توضیح می‌دهد که چگونه دولت‌های پاکستان از نخستین سال‌های تشکیل «تعهد استراتژیکی به ایده جهاد» ایجاد کرده‌اند. این دولت‌ها از اسلام برای بسیج کردن کشور و ارتش در برابر هر گونه اختلافی با هند استفاده کرده‌اند که یکی از مثال‌های بارز این مسأله، جنگ سال 1965 است که رسانه‌های دولتی پاکستان موجی از هیجان در این رابطه ایجاد کردند. پاکستان با جمعیتی ناهمگون از نظر جغرافیایی، قومی و زبانی به عنوان یک دولت اسلامی تشکیل شد. ژئوپولیتیک این کشور – تنش‌های موجود با هند و نبرد با شوروی در افغانستان- به ایجاد روابط عمیقی بین ارتش پاکستان و گروه‌های اسلامی شبه‌نظامی کمک بسیاری کرد. ارتش پاکستان در نبردهایی که با شیوه‌های سنتی انجام شده، شکست خورده است، اما انجام عملیات‌های چریکی – در برابر روس‌ها، افغان‌ها و هندی‌ها- ثابت کرده که شیوه‌های مؤثری در غافلگیر کردن و بلاتکلیف نگه‌داشتن کشورهای همسایه خود دارد. آیا آنچه در کتاب حقانی، «پاکستان: بین مسجد و ارتش» اظهار شده تغییری کرده است؟ بعضی مقامات نظامی با دلایل و شواهد محکم اظهار داشته‌اند که حداقل تا چندی پیش، ارتش پاکستان با تظاهر به دستگیری شبه‌نظامیان اقدام به دریافت کمک‌های مالی از ایالات متحده می‌کرد، اما هیچگاه این شبکه‌ها را نابود نکرد. حقانی می‌نویسد: «از نظر اسلامگرایان پاکستان و حامیان آنها در ISI، جهاد متوقف شده اما کاملاً از بین نرفته است. پاکستان هنوز هم کارهای تمام‌نشده‌ای در کشمیر و افغانستان دارد». در خاتمه، این کتاب چگونگی استفاده ارتش پاکستان از تهدیدات این گروه‌های شبه نظامی برای در دست داشتن قدرت، غیر قانونی جلوه دادن حکومت غیر نظامی و مهم‌تر از همه، نگه داشتن جریان کمک‌های ایالات متحده را توضیح می‌دهد. نویسنده کتاب نیز خود اکنون وارد این بازی شده است. هفته گذشته، حقانی در نوشته‌ای ادعا کرد که پاکستان بشدت در حال جنگ با این گروه‌هاست. وی توضیح داد که تنها مشکل، عدم تمایل واشنگتن برای تأمین مهمات، آموزش و منابع مالی مورد نیاز پاکستان است. او به شخصیتی برآمده از میان صفحات کتاب خویش تبدیل شده است. در حقیقت حقانی مردی باهوش و قابل احترام با ماموریتی امکان‌ناپذیر است. حکومت دموکراتیک پاکستان در ماه‌های اولیه خود هر گاه اقدام به تثبیت قدرت کرده توسط ژنرال‌ها رد شده است. اگر واشنگتن قصد تغییر جهان‌بینی پاکستان را دارد باید برخورد شدیدتری با ارتش داشته باشد و در عین حال از رهبران غیرنظامی کشور که دید گسترده‌تری از منافع ملی پاکستان دارند و خواستار همکاری بیشتری با همسایگان خود هستند، حمایت بیشتری به عمل آورد.
نیوزویک- 18 مه2009