۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۷:۱۹

سرگشتگی ادبیات معاصر ایران(1)

کامران پارسی‌نژاد

 

 

گمان می‌رود ادبیات معاصر ایران، جدا از تمام فراز و نشیب‌ها و پستی و بلندی‌ها، دچار نوعی سردرگمی است. در گذشته اگر ادبیات کشور روند رو به رشدی داشت و می‌توانست براساس رابطه علت و معلولی منطقی گام‌های مثمرثمری بردارد، در دوره معاصر دچار نوعی سرگشتگی است. برخی نویسندگان و شاعران حوزه ادبیات در این برهه از زمان به درستی نمی‌توانند راه صواب را از ناصواب تشخیص دهند. آنها از سویی به دنبال پیروی کورکورانه و بدون پشتوانه از جریان‌ها و نحله‌های ادبی غرب هستند و مثلا بدون آنکه تصویر درستی از جریان‌هایی چون پست‌مدرنیسم یا ساختارگرایی و ساختار‌شکنی و... داشته باشند، با مطالعه چند اثر غربی در این زمینه‌ها اقدام به گرته‌برداری می‌کنند یا به فکر کسب درآمد بیشتر‌ند و تنها می‌خواهند در کوتاه‌ترین زمان، کتابی تولید کنند. در عین حال، عده‌ای از اهالی قلم هم هستند که کم‌کاری می‌کنند و حاضر نیستند بر دانش تجربی خود بیفزایند و به مباحث علوم انسانی چون تاریخ، فلسفه، روانشناسی، علوم اجتماعی و... اشراف یابند. حجم زیاد آثاری که در ایران تحت عنوان «داستان‌های کوچه بازاری» شناخته شده، گواهي بر این مدعاست. پیدایش چنین دام‌گستری‌ها و چالش‌هایی به عدم شناخت صحیح و اصولی آن عده داستان‌نویسان و شعرای ما از عرصه علوم انسانی باز می‌گردد و شاید هم کمی به زیرساخت‌های فرهنگی کشور؛ چرا که عادت کرده‌ایم همواره به دنبال راه‌های میانبر باشیم و بخواهیم بدون تحمل مشقت و استخوان خرد کردن به مقصد برسیم (هر چند این مقصد، نامعلوم و گنگ باشد و به بیراهه ختم شود.) در ایران برخی از اهالی قلم گمان می‌کنند اگر طرح آثارشان پیچیده باشد، همگان آنان را فرهیخته و صاحب کمال قلمداد می‌کنند. این افراد گمان می‌کنند با برهم زدن طرح داستان و سبک و سیاق شعر، اثری پیچیده خلق کرده‌اند. این افراد به جای اینکه دامنه مطالعاتی خود را افزایش دهند، صرفاً می‌نویسند، بی‌آنکه بن‌مایه قوی و مستحکمی برای داستان‌ها و اشعار خود تدارک ببینند. آنان نمی‌دانند تمام ژانرهای ادبی دچار تحولی عظیم شده‌اند و هر یک می‌توانند مفاهیم ارزشمند و پایداری را ارائه دهند. به طور مثال در دوره معاصر حتی داستان‌های جنایی نیز از ساختار و مضامین قوام‌یافته‌ای برخوردار هستند. نویسنده ما این مساله را به خوبی نمی‌داند از این رو به دنبال چنین ژانری[گونه ای] هم نمی‌رود؛ مگر آنکه به گروه دوم تعلق داشته باشد و بخواهد صرفاً داستانی هیجان‌انگیز و بی‌محتوا خلق کند تا درآمدی بی‌دردسر برای خود فراهم کند. یکی از ژانرهایی که در سال‌های اخیر با فراز و نشیب بسیاری مواجه شده، داستان دفاع مقدس است. این ژانر به سرعت آغاز شد و به سرعت به تولید فراوان در ایران رسید. بودند نویسندگانی که کم نوشته بودند و حمایت‌های ارگان‌های دولتی را فرصتی مناسب برای چاپ آثار نه چندان قوام یافته خود یافتند. در این میان تولید انبوه آثار داستانی با ساختاری ضعیف باعث شد دید مخاطبان این‌گونه آثار تغییر یابد و این ادبیات را چندان جدی نگیرند. این در حالی است که در غرب آثار ماندگار و جذاب بی‌شماری در وادی جنگ تولید شده است؛ چرا که در آن دیار، حرکت و روند رو به رشد ادبیات جنگ، آرام‌ و حساب شده بود. با بررسی اجمالی داستان‌های جنگی غربی مشخص می‌شود که غالب آثار ماندگار، سال‌ها پس از وقوع جنگ نوشته شده‌اند. بر این اساس لازم است روند تولید آثاری از این دست، مورد ارزیابی جدی قرار گیرد.

 

ارسال نظر
captcha
پربیننده