ادبیات داستانی ایران با وجود داشتن صد سال سابقه در دهه 80 وارد حیطه تازه‌ای شده است. این حوزه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و در جریان افت وخیزهای فراوان و تحولات اجتماعی- سیاسی شکل‌های مختلفی به خود گرفت و دستخوش تغییرات متعددی در فرم، ساختار و محتوا شد. وقوع جنگ تحمیلی 8 ساله که امروز از آن به عنوان دفاع مقدس یاد می‌شود، در عنفوان پیروزی انقلاب موجب شد تا بستر تازه‌ای برای خلق آثار داستانی پدیدار شود؛ بستری که با انبوهی از حماسه‌ها و وقایع تلخ و شیرین توأم شد و از این رهگذر، آثار ارزنده‌ای به یادگار بر سینه ادبیات داستانی ایران حک شد. در دوران جنگ برخی نویسندگان و شاعرانی که خود در جبهه‌ها حضور داشتند، کوشیدند دیده‌های خود در جنگ را در قالب شعر و داستان به مخاطبان خود منتقل سازند. اما بعد از پایان گرفتن جنگ بار دیگر موجی از آثار منتشر شدند که با زاویه دید مختلفی به موضوع جنگ پرداختند. بعضی از این کتاب‌ها چون «من قاتل پسرتان هستم» احمد دهقان،«داستان‌های شهر جنگی» حبیب احمدزاده،«پل معلق» محمدرضا بایرامی و...چنان موفقیتی به دست آوردند که تا امروز نیز برای بیستمین‌بار تجدید چاپ شده‌اند. بعد از این آثار نیز در یکسال گذشته اثر ماندگار «دا» به روایت سیده‌زهرا حسینی توانست بار دیگر موجی از احساسات و اندوه حاصل از 8 سال دفاع مقدس در خرمشهر را برذهن خوانندگان متبادر سازد. نوع شیوه‌های روایت در «دا» تا اندازه‌ای تاثیرگذار بود که در مدت زماني کوتاه جای خود را در کنار دیگر کتاب‌های دفاع مقدس باز کرد اما برای گفتن از جنگ هیچ وقت نقطه پایانی وجود ندارد. انتشار کتاب خاطرات «بابا نظر» در روزهای گذشته گواه این ادعاست که 8 سال پایداری ایران در برابر اشغالگری‌های عراق با وجود اینکه سال‌ها از پایان جنگ گذشته است، هنوز دارای پتانسیل‌های مطلوبی است که می‌توان آن را در قالب‌های داستانی و زیر شاخه‌های آن چون خاطره‌نویسی، خود نوشت و...برای نسل‌های آینده مکتوب کرد. با این حال و به زعم منتقدان و نویسندگان عرصه ادبیات دفاع مقدس، این حوزه همچنان جای پیشرفت دارد و چه‌بسا ناگفته‌هایی که با وجود تالیف و انتشار صدها جلد کتاب هنوز تبیین نشده است و جای آن دارد که مخاطب به واسطه این آثار، بیشتر با فراز و فرودهای 8 سال دفاع مقدس در قالب‌های مختلف داستانی، شعر، خاطره‌نگاری، مستندنویسی و... آشنا شود. آنچه در پی می‌آید گزارشی از نظرسنجی اهالی ادبیات پیرامون بهترین کتاب‌های دفاع مقدس در سال‌های اخیر است. نتیجه این آمارگیری نشان می‌دهد حبیب احمدزاده و احمد دهقان در قیاس با دیگر نویسندگان جنگ و پرویز بیگی حبیب آبادی در میان شاعران موفقیت بیشتری کسب کرده‌اند. کتاب‌های «من قاتل پسرتان هستم»، «سفر به گرای 270 درجه»، «داستان‌های شهر جنگی»، «هلال پنهان» و«حماسه‌های همیشه» بیش از دیگر کتاب‌ها از منظر منتقدان و صاحبنظران به بخوبی مصداق این ادعاست که نویسندگانی چون دهقان و احمدزاده در ادا کردن حق مطلب جنگ سهم بیشتری را ایفا کرده‌اند. هرچند در این میان تاثیرگذارانی چون محمدرضا بایرامی، علی‌اصغر شیرزادی زنده‌یاد حسن حسینی، قیصر امین‌پور، مجید قیصری، داوود غفارزادگان و تنی چند از شخصیت‌های ادبی در شکل‌گیری و تقویت ادبیات داستانی دفاع مقدس نقش عمده‌ای را ایفا کرده‌اند.
محمدعلی بهمنی، شاعر معاصر، ضمن یاد کردن از مجموعه 3 جلدی «حماسه‌های همیشه» به قلم پرویز بيگي‌حبيب‌آبادی، این کتاب‌ها را گزینه مناسبی در حیطه نقد، نظر و نگاه ویژه به دفاع مقدس می‌شمرد: «بزرگ‌ترین ویژگی این 3 جلد درک و برداشت بيگي‌حبيب‌آبادی به شکل جامع از مقوله دفاع مقدس بوده است. این مجموعه تئوری نظری به قدری به نظرم سازنده آمد که حتی یادداشتی نیز درباره آن نوشته‌ام».
بلقیس سلیمانی، نویسنده رمان‌های «بازی آخر بانو» و «خاله‌بازی»، کتاب «هلال پنهان» نوشته علی‌اصغر شیرزادی را به خاطر دربرگیری ویژگی برخورد هنری با جنگ بهترین کتاب عرصه دفاع مقدس می‌داند.
رضا امیرخانی، نویسنده کتاب‌های «بیوتن»، «ارمیا» و «داستان سیستان» نیز معتقد است: «سفر به گرای 270 درجه» احمد دهقان، «7 روز آخر» محمدرضا بایرامی، «داستان‌های شهر جنگی» حبیب احمدزاده، «گوساله سرگردان» مجید قیصری، «خبرنگار جنگی» رضا رئیسی و «شب ایوب» داوود غفارزادگان بهترین آثار مکتوب در زمینه ادبیات داستانی دفاع مقدس هستند.
شهرام اقبال‌زاده، دبیر انجمن نویسندگان کودک و نوجوان از 3 کتاب «پل معلق» محمدرضا بایرامی، «شبی که جرواسک نخواند» جمشید خانیان و «حیاط خلوت» فرهاد حسن‌زاده به‌عنوان بهترین آثار داستانی ادبیات دفاع مقدس نام می‌برد و می‌گوید: بایرامی در اثر «پل معلق» با تلفیق 2 زمینه اجتماعی و روانشناختی، برخورد افراد و مناسبات اجتماعی آنها را در جنگ با یکدیگر نشان می‌دهد، ضمن اینکه او دارای نگاهی فردی، ملی و انتقادی نیز بوده است. این نویسنده ادامه می‌دهد: درباره رمان «حیاط خلوت» حسن‌زاده نیز می‌توان گفت نوعی حس نوستالژ یک پیرامون اقلیم، دیار و دفاع از مرز و بوم در این کتاب گنجانده شده است. حسن‌زاده در این رمان به مهم‌ترین پیامد جنگ یعنی دور شدن آدم‌ها از یکدیگر اشاره می‌کند. در کتاب «شبی که جرواسک نخواند» هم خانیان صرف‌نظر از ترسیم روز نخست جنگ، از این پدیده به‌عنوان عامل گسستن عشق میان 2 انسان و رقم خوردن سرنوشتی نامعلوم یاد می‌کند. چنانچه در داستان «کاش یکی قصه‌اش را می‌گفت» نوشته شکوه قاسم‌نیا نیز تلفیق آوارگی و پریشان‌حالی یک نوجوان کندذهن این موضوع و اعتبار را می‌سازد که جنگ می‌تواند تبعات جبران‌ناپذیری به‌جا بگذارد.
پرویز بيگي‌حبيب‌آبادی، پژوهشگر ادبی به کتاب «نقد و بررسی ادبیات منظوم دفاع مقدس» اشاره می‌کند و می‌گوید: این مجموعه 3 جلدی نوشته دکتر محمدرضا سنگری است و یک اثر پژوهشی کامل به شمار می‌رود. البته نباید فراموش کرد که مجموعه آثار ضیاءالدین ترابی با عناوین «شعر مقاومت ملل»، «شعر مقاومت ملل آمریکا»، «شعر مقاومت آفریقا»، «شعر مقاومت اقیانوسیه» و... کار ارزشمندی در حیطه جنگ به شمار می‌رود.
احمد آرام، نویسنده نیز ضمن اشاره به 2 کتاب «داستان‌های شهر جنگی» و «شطرنج با ماشین قیامت» نوشته حبیب احمدزاده مهم‌ترین مولفه آثار این نویسنده را واقعیت‌نگاری او از مقوله جنگ عنوان می‌کند و می‌گوید: احمدزاده گذشته از مستندنگاری، نگاه نویسنده‌ای را دارد که متکی به ژانر خاصی است. او در این 2 کتاب به خوبی نشان می‌دهد که قصد ندارد داستان را قربانی ایدئولوژی جنگ کند بلکه می‌کوشد به جزئیات آن وارد شده و به تحلیل جنگ بپردازد.
«گوساله سرگردان» مجید قیصری و «فال خون» داوود غفارزادگان نیز به زعم مرتضی کربلایی‌‌لو بهترین کارها در این وادی بوده‌اند.
محمدهاشم اکبریانی، دبیر مجموعه تاریخ شفاهی ادبیات معاصر، منتقد و روزنامه‌نگار نیز با اشاره به کتاب «من قاتل پسرتان هستم» احمد دهقان از وی به‌عنوان نویسنده‌ای واقعگرا نام می‌برد و می‌گوید: در اغلب داستان‌های جنگ نوعی آرمانگرایی غیرواقعی از سوی نویسنده در کتاب گنجانده شده در حالی که رمان «من قاتل پسرتان هستم» با کنار گذاشتن این خصوصیت برای مخاطبان باورپذیر و واقعی است. خود احمد دهقان به‌عنوان یکی از نویسندگان عرصه ادبیات دفاع مقدس که آثار ارزنده و درخشان او بیشتر وامدار این حوزه است، در معرفی کتاب‌های برتر دفاع مقدس در زمینه داستانی به «7 روز آخر» محمدرضا بایرامی، «زندگی خوب بود» حسن رحیم‌پور و «تپه برهانی» محمدرضا اصفهانی اشاره می‌کند. این نویسنده معتقد است: خواندن کتاب‌های خاطرات جنگ همواره برایم لذتبخش است. شاید به این خاطر که می‌توانم با مطالعه این آثار به متن جنگ رفته و وقایع را بیشتر درک کنم. «نسل باروت» با موضوع مجموعه گفت‌وگو‌هایی با نویسندگان ادبیات داستانی دفاع مقدس نیز بهترین کتابی است که جواد محقق در حوزه دفاع مقدس به معرفی آن می‌پردازد. ابراهیم زاهدی‌‌مطلق، نویسنده و منتقد، این گفت‌وگو‌ها را طی مدت‌های طولانی در قالب یک کتاب گردآوری کرده است.
محمدرضا بایرامی نیز طی گفت‌وگو‌ی چند دقیقه‌ای ابراز داشت کتاب مطلوب خاصی در زمینه دفاع مقدس در خاطرش نیست.
احمد اکبرپور از «داستان‌های شهر جنگی» نوشته حبیب احمدزاده، «3 دخترگل‌فروش» مجید قیصری و «من قاتل پسرتان هستم» احمد دهقان به‌عنوان بهترین رمان‌های ادبیات دفاع مقدس یاد می‌کند.
محمد ایوبی، دیگر نویسنده دفاع مقدس نیز از کتاب‌های «سفر به گرای 270 درجه» و «من قاتل پسرتان هستم» احمد دهقان و «هلال پنهان» علی‌اصغر شیرزادی یاد می‌کند و آنها را آثار کاملی در حوزه ادبیات دفاع مقدس عنوان می‌کند.
سعید بیابانکی،شاعر، به مجموعه 3 جلدی «حماسه‌های‌همیشه» نوشـتـه پـرویــز بيگي‌حبيب‌آبادی اشاره می‌کند و کتاب نقد و تحلیل اشعار دفاع مقدس به قلم زنده‌یاد سیدحسن حسینی را با وجود داشتن زبان تیز و انتقادی، اثر پژوهشی مطلوبی در حوزه دفاع مقدس و تبیین شاخه‌های آن می‌خواند.
جعفر ابراهیمی، شاعر کودکان و نوجوانان، بی‌آنکه نام کتاب ویژه‌ای را در زمینه دفاع مقدس عنوان کند از بهبود کیفی آثار در این حیطه نسبت به 2 سال قبل خبر می‌دهد. ابراهیمی این بهبود و پیشرفت را در ساختار موفقیت‌آمیز‌تر می‌داند و عقیده دارد: شعر جنگ برای کودکان شعر مناسبی نیست و در قالب شعر می‌توان کودکان را بیشتر با این مضمون آشنا کرد. در بخش شعر جشنواره دفاع مقدس کودک و نوجوان نیز حرکات خوبی صورت گرفته است، طوری که ما شاهد گام برداشتن آثار به سمت بهتر شدن هستیم.
«شعر جنگ و دفاع مقدس» نیز عنوان کتاب منتخب اسماعیل امینی است. این کتاب نوشته زنده‌یاد سیدحسن حسینی است که منتخبی از اشعار ناب دفاع مقدس را تحلیل و بررسی کرده است. امینی دنبال کردن سیر تحولات دوره جنگ بعد از آتش‌بس و نگاه هوشمندانه شاعر به این مباحث را پررنگ‌ترین مفاهیم کتاب می‌داند. این شاعر همچنین از سه‌گانه «حماسه‌های همیشه» پرویز بيگي‌حبيب‌آبادی به عنوان اثر برتر حوزه دفاع مقدس نام می‌برد و آن را اثری مرجع می‌خواند.
اشعار سلمان هراتی، قیصر امین‌پور و افشین علاء نیز بنا به نظر بیوک ملکی بهترین و مفیدترین اشعار دفاع مقدس بوده که در آغاز و بطن جنگ ایران و عراق برای نوجوانان سروده شده است.
منوچهر اکبرلو، نمایشنامه‌نویس و منتقد، کتاب‌هایی چون «طعم باروت» و «ضیافت به صرف گلوله» اثر مجید قیصری، «من قاتل پسرتان هستم» و «سفر به گرای 270 درجه» احمد دهقان را کارهای قابل توجهی در زمینه ادبیات دفاع مقدس می‌داند.
یزدان سلحشور، منتقد و شاعر هم از «هلال پنهان» علی‌اصغر شیرزادی به‌عنوان اثر کامل در حوزه جنگ نام می‌برد و آن را اثر شاخصی برای مخاطبان نسل قبل از انقلاب می‌داند و می‌گوید: روایت شیرزادی هرچند مستقیما با جنگ درگیر نیست اما می‌توان گفت او به‌عنوان یک خبرنگار جنگی وقایع را از منظر مستند خیلی خوب ترسیم کرده است. در عین حال کتاب «جنگی بود جنگی نبود» مجید قیصری از هر نظر اثر شاخصی به شمار می‌رود. هرچند کار از برخی وجوه کامل نیست اما دارای زبان مستقل است و روایتی مستقل را از آنچه برای نسل ما اتفاق افتاده
ابراز می‌دارد.