شرایط چالشی عراق طی چند ماه پس از انتخابات پارلماني، در موضوع تشکیل کابینه و نوع ساخت فراکسیون‌ها، عمق بسیار زیادی به خود گرفته است. بازیگران داخلی و خارجی در صحنه سیاسی عراق تلاش می‌کنند تا هرکدام با استفاده از اهرم‌هایی که سراغ دارند، وضع‌شان را در این کشور مستحکم کنند. به تعبیر دیگر ایاد علاوی که گزینه آمریکاییها و عربستان در انتخابات عراق به شمار می‌آید، نتوانست در مقابل ائتلاف بزرگ شیعه، زمینه و جایگاه مناسبی را برای خود و حامیانش فراهم کند، به همین علت در عکس‌العمل‌هایی متفاوت، 2 رفتار کاملا مختلف را از خود بروز داده است. اول اینکه به هر نحو ممکن از طریق فشارهای آمریکایی و نوع بازی اي که با بازیگران کوچک‌تر انجام می‌دهد بر این گروه‌ها فشار وارد کند. مانند رفتاری که علاوی در برخورد با کردها، جریانات سیاسی‌اي مانند گروه صدر و حتی مذاکراتی که با نوری مالکی یا حکیم از خود نشان داده است. وی سعی می‌کند با به هم زدن فضای توافقی برای ائتلاف بزرگ شیعه یا کسب حمایت نسبی از سوی کردها از شکل‌گیری زمینه انسجامی که ممکن است در طرف مقابل شکل بگیرد و علاوی را به یک عنصر کم تاثیر تبدیل کند، جلوگیری به عمل آورد تا بتواند به هر صورت ممکن جایی برای خودش در ترکیب حکومت آینده به دست آورد. علاوی مایل نیست که در ترکیب حکومتی آینده عراق تنها جایگاهي محدود و غیر‌اساسی داشته باشد و لذا تمام انرژی خود در داخل كشور و همچنين حمایت‌های خارجی را متمرکز کرده است تا بتواند بهترین موقعیت را در این زمینه کسب کند برخی از تلاش‌هایی که علاوی انجام داد به این شکل بود که بتواند با کاهش اختیارات نخست‌وزیر، اختیار نیروهای مسلح و دستگاه‌های امنیتی عراق را به دست بیاورد که این امر می‌توانست کار‌کردهای متنوعی داشته باشد که البته به نتیجه نرسید. گزینه‌ای که علاوی دنبال کرد این بود که با کاهش اختیارات نخست‌وزیر، عملا پتانسیل متمرکزی که باید در حکومت وجود داشته باشد تا بتواند هم در مقابل مردم و مسائل جاری پاسخگو باشد و هم اینکه در واقع دولت عراق را از بحران و شرایط سخت خارج کند را تقسیم کرده و در نتیجه دولت و کشور عراق را با مشکل مواجه کند. در واقع علاوی با این پیشنهاد دنبال این است که یک بحران مزمن را در داخل حکومت به وجود بیاورد که قطعا خواسته‌ای آمریکایی است تا از این طریق دولت عراق به دولتی ناکارآمد تبدیل شود و امکان برون رفت از بحران‌ها را نداشته باشد. گزینه دیگری که علاوی همیشه آن را دنبال کرده و گاهی به عنوان یک چماق سیاسی از آن بهره‌برداری کرده و حتی از زبان مقامات آمریکایی نیز شنیده شده است، موضوع فراگیر شدن شرایط تنش و ناامنی در سراسر عراق است که حتی گاهی اوقات از آن به عنوان جنگ داخلی و از زبان آمریکاییها کودتا نام برده شده است.
در واقع علاوی تلاش کرده است تا با کمک و حمایت آمریکاییها طرف‌های مقابل و رقبای سیاسی خود را از یک جنگ داخلی، کودتا و ناامنی‌های گسترده بترساند. این امر بدان معنا نبوده است که علاوی از این امر صرفا به عنوان یک امر کلامی استفاده کند چنانکه گزارش‌های موجود نشان می‌دهد که جریان بعثی‌ها در عراق با دریافت یک لجستیک کاملا وسیع اقدام به ورود امکانات جدیدی از مرزهای عربستان سعودی به عراق کرده است که از جمله آنها می‌توان به صدا خفه‌کن اشاره کرد که این ابزار و امکانات کاملا کارکرد خود برای ایجاد ناامنی و حذف رقبای طرف مقابل از صحنه را تاکنون نشان داده است. صدا خفه‌کن‌ها و امکانات دیگری که لجستیک عربستان تامین‌کننده آن است، به داخل عراق سرازیر شده و تنها در10 روز گذشته در عرض 2روز؛ 6 نفر از افسران نظامی شیعه در بغداد ترور شدند. این مساله کاملا نشان می‌دهد که در آستانه همگرایی بیشتر بین گروه‌های شیعی که تقریبا روی نوری مالکی به توافق و اجماع رسیده‌اند، این گروه درصدد است اوضاع و شرایط را برهم زده یا مقامات عراقی را به تردید وادارد. به همین دلیل ترور افسران نظامی شیعه در بغداد آغاز شده که هم می‌تواند زمینه‌ساز یک فضای متشنج سیاسی باشد و هم واکنش‌های طرف‌های شیعی را در پی‌داشته باشد که این امر مطلوب آمریکاییها و جریان علاوی و بعثی‌هاست. این امر به این معناست که درگیری‌ها و تنش‌ها به یک فتنه مذهبی تبدیل می‌شود و از سوی دیگر با حذف افسران نظامی شیعه که یکی از تضمین‌های آینده سیاسی در عراق به شمار می‌روند این امکان و نگرانی را فراهم می‌کنند که چنانچه آمریکاییها بخواهند در یک پروسه تعریف شده اقدام به تجزیه عراق کرده یا کودتایی در این کشور انجام دهند دیگر هیچ نیرویی جلودار آنها نخواهد بود بنابراین حذف افسران عالی‌رتبه شیعی در این شرایط یک اقدام ضروری به نظر می‌رسد. کارکرد این ترورها که لجستیک آن از سوی عربستان تامین می‌شود و بعثی‌ها مجری آن هستند کاملا یک ماهیت آمریکایی دارد برای اینکه بتواند فضای سیاسی عراق را مدیریت کند. به هر حال با نزدیک شدن به کاندیدای نهایی فراکسیون یکپارچه شیعی باید انتظار داشت که این اقدامات غیرعادی از سوی جریانات علاوی و بعثی با حمایت و مدیریت آمریکاییها و عربستان سعودی انجام شود که در واقع در این شرایط وظایف مسؤولان عراقی را بسیار دشوار و سنگین می‌کند و آنچه قابل توجه است این است که چند روزی بیشتر از نشست وزرای کشور کشورهای همسایه عراق در بحرین نگذشته و جالب اینکه در این نشست تمام این کشورها تلاش می‌کنند که تصویر بسیار مناسبی از خود در صحنه همکاری با عراق و بستن مرزها و جلوگیری از ورود افراد تروریست یا اقلامی که می‌تواند برای تروریست‌ها مورد استفاده قرار بگیرد به نمایش بگذارند. آنها خود را اینگونه معرفی می‌کنند که به وظایف حسن همجواری خود با عراق به نحو احسن عمل کرده و آنها را به مرحله اجرا درآورده‌اند. در صورتی که در کنار اینگونه گزارشاتی که در نشست‌های مربوط به کشورهای همجوار عراق ارائه می‌شود، کاملا امکانات، ابزار و پول مورد نیاز برای ایجاد انواع ناامنی در داخل عراق تامین می‌شود. اینکه هر روزه اقدامات انتحاری، بمبگذاری‌ها یا اقدامات تروریستی دیگر از جمله ترور با سلاح‌های صداخفه‌کن در عراق انجام می‌شود، دلیلی جز تدابیر پنهان آمریکاییها یا کشورهای عربی دیگر مثل عربستان ندارد و ریشه این اقدامات را باید در این کشورها جست‌وجو کرد.
* کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه