امروزه استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی و چگونگی مدیریت آنها به یکی از مهم‌ترین مسائل شهری تهران تبدیل شده است، طوری که برای ارائه راه‌حل‌های گوناگون برای مدیریت ترافیک جلسه‌های گوناگونی میان مسؤولان دولتی و شهری انجام می‌شود.
ترافیک تهران، طرح‌های تازه شهرداری در بحث حمل و نقل و... بهانه‌ای شد تا گفت‌وگویی با هاشمی تشکری معاون حمل‌و‌نقل و ترافیک شهرداری تهران درباره وضعیت حمل و نقل عمومی تهران انجام دهیم. تشکری در این گفت‌وگو از مدیریت هوشمند حمل و نقل، اتوبوس‌های تندرو، منوریل و مترو صحبت کرد و از طرح‌های جدید ترافیکی تهران و آخرین جلسه شورای عالی ترافیک درباره مدیریت ترافیک تهران خبر داد.
به عنوان معاون شهرداری تهران در بحث ترافیک آیا از وضعیت موجود ترافیک پایتخت راضی هستید؟
وضعیت ترافیک ما مشابه خیلی از کلانشهرهای دیگر دنیاست و خیلی هم وضعیت ما بحرانی نیست. شاید سطح توقعات شهروندان ما بسیار بالا باشد چون به هر حال ما انتظار داریم که همیشه در همه کارها بهترین باشیم. اما در بخش حمل و نقل عمومی همیشه گله‌مندیم و وضعیت را نامطلوب می‌دانیم و از بسیاری از کشورها عقب‌تر هستیم. عقب‌ماندگی ما آنقدر زیاد است که اگر ده‌ها سال دیگر هم کار کنیم کار برای انجام دادن داریم. ضمن اینکه گذشته را خوب نمی‌بینیم، وضع موجود هم مطلوب نیست. ما نباید با کشورهایی که همه زیرساخت‌هایشان فراهم است و خیلی با آرامش مسیر توسعه را طی می‌کنند مقایسه شویم. ما باید عقب‌ماندگی‌های چند ده ساله‌مان را با شتاب خیلی بالایی طی کنیم که با توجه به زیرساخت‌های حمل و نقل عمومی در اولویت است.
نقش فرهنگ ترافیکی در این میان چه می‌شود؟
به لحاظ فرهنگ ترافیکی نیز بارها تاکید کرده‌ام که موزه فرهنگ یک مساله بسیار جدی است که متاسفانه به آن بی‌توجهی شده است. وضعیت فرهنگ ترافیکی موجود برای نظام ما، کشور ما، تمدن ما و بویژه تهران به عنوان پایتخت و ام‌القرای کشورهای اسلامی اصلا زیبنده نیست، به هر حال هرکدام از اینها هم می‌تواند بخش عمده‌ای از مساله ترافیک را شامل شود یعنی با بهبود رفتارهای ترافیکی ما شاید به اندازه ده‌ها هزار میلیارد تومان که قصد داریم در شهر هزینه کنیم «ارزش افزوده ترافیکی» به شهر اضافه کرده و با توسعه حمل و نقل عمومی بسیاری از دغدغه‌های مردم حل خواهد شد.
به اعتقاد شما به ایده‌های شهرداری برای بهبود وضعیت حمل و نقل و کاهش ترافیک تا چه حد عمل شده است؟
اگر این‌گونه احساس کنم که در مقام خودم مفید نیستم و روند کار روند خوبی نیست ترجیح می‌دهم که آن کار را ادامه ندهم. معتقدم که کارهای خوبی در تهران در حال انجام است ولی سرعت آن بسیار پایین است اما تمام ظرفیت‌های شهرداری با تدبیر و حمایت شهرداری تهران برای کاهش مشکلات ترافیکی به کار گرفته شده است.
یکی از ایده‌های شما طرح هدایت هوشمند ترافیک است. آیا این طرح به صورت واقعی در خیابان‌های شهر انجام می‌شود؟
100درصد این طرح در حال انجام است. طوری که در حال حاضر توسعه حوزه ITS (سیستم هوشمند حمل‌و‌نقل) در شهر تهران را به جد دنبال می‌کنیم. به عنوان نمونه در طول 15 سال گذشته در تهران کمتر از 100 کیلومتر فیبر نوری داشتیم در حالی که فیبر نوری بستر ارتباطی سیستم هوشمند حمل و نقل را برقرار می‌کند اما در سه سال گذشته این میزان را به 400 کیلومتر رسانده‌ایم و پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال آن را به 500 کیلومتر برسانیم. به عبارتی زیرساخت و بستر انجام کار را به شکل مطلوبی فراهم خواهیم کرد.
رویکردتان در بحث هوشمندسازی ترافیک تهران، نظارت تصویری را هم شامل می‌شود؟
بله، بحث نظارت تصویری مساله فوق‌العاده مهمی است. ضمن اینکه در شهر تهران نیاز داشتیم که نظارت تصویری‌مان را گسترش دهیم تا سه سال پیش حدود 110 تا 120 دوربین در سطح خیابان‌ها داشتیم اما در حال حاضر 340 دوربین داریم که طبق برنامه تا پایان سال باید به 400 دوربین برسد تا هیچ نقطه کوری در تهران نداشته باشیم. همچنین نزدیک به 350 تقاطع هوشمند داریم اما به دلیل ناهماهنگی‌های ترافیکی در بعضی از معابر شهروندان آن را احساس نمی‌کنند.
بهترین آمار و ارتباط‌گیری‌های ما به وسیله همین تقاطع‌های هوشمند انجام می‌شود و دقیق‌ترین آمارهای ما درباره سفرهای شهری، تعداد خودروها و... از طریق اطلاعات مخابره‌شده همین تقاطع‌ها به دست می‌آید.
در حال حاضر چه بخشی از معابر شهری ما به این دوربین‌ها مجهزند؟
اولین بزرگراهی که به این دوربین‌ها مجهز شد، بزرگراه نیایش بود. الان در بزرگراه شهید صیاد شیرازی در حال نصب هستیم و تا پایان سال پنج تا شش بزرگراه اصلی شهر مجهز به این امکانات می‌شود.
خبر مجهز شدن محدوده طرح ترافیک به دوربین‌های هوشمند در همین راستاست؟
بله، این کار به صورت پایلوت در بخش‌هایی از تهران انجام شد و بررسی نتایج آن نشان از موفقیت ما در کنترل ورود خودروها به محدوده طرح ترافیک داشت. بنابراین پیگیر انجام این کار در کل محدوده طرح ترافیک هستیم.
با توجه به پیچیده بودن مسائل شهری به نظر می‌رسد که بسیاری از طرح‌های ترافیکی و حمل و نقلی در تهران چندان با کار کارشناسی صورت نمی‌گیرد.
اجازه بدهید که نقد شما را قبول نکنم. هیچ پروژه‌ای وجود ندارد که یک پایلوت مطالعاتی و اجتماعی در ارتباط با آن وجود نداشته باشد. این‌گونه پروژه‌ها توسط شرکت مطالعات جامع حمل‌و‌نقل و ترافیک انجام می‌شود.
آیا خطوط BRT که در حال حاضر با مشکلات زیادی مواجهند با همین مطالعات ساخته شد؟
مهم‌ترین ایرادی که به خط BRT وارد است معضل گذر عابر پیاده است. ما با علم به این مشکل، این خطوط را احداث کردیم چون می‌دانستیم که خرید خارجی ما زمان زیادی می‌برد. مشکلات زیادی در حین خرید ایجاد شد. خیلی از خریدهای ما اکنون متوقف است. در چنین شرایطی قبول کنید که مدیریت شهر باید سعی کند که به بهترین شکل از ابزارهای در اختیارش استفاده کند. ما با کاری که انجام دادیم توانستیم نزدیک به 5/2 برابر گذشته مسافر جابه‌جا کنیم.
آیا موافقید که مجموعه تاکسی‌های رنگارنگ و اتوبوس‌های خصوصی که شهرداری به شهر وارد کرده به فشرده شدن ترافیک معابر کمک کرده است؟
در حال حاضر تهران سه میلیون خودرو دارد، اما تعداد تاکسی‌ها و مسافربرهای شخصی به 100هزار تا هم نمی‌رسد، یعنی سه درصد از خودروهای شهر می‌توانند تولید بحران کنند؟!
با این همه چند نکته در این میان وجود دارد، اول اینکه تاکسی را نباید جزو حمل و نقل عمومی به حساب آورد بلکه نوعی حمل و نقل نیمه‌عمومی است و ظرفیت جابه‌جایی آن بسیار پایین است. از طرف دیگر 21 درصد ازجابه‌جا‌یی‌های شهر تهران با تاکسی انجام می‌شود در حالی که این میزان در کشورهای دیگر بسیار پایین‌تر است. شاید به خاطر همین مساله باشد که نحوه استفاده از تاکسی‌ها با معیارهای جهانی مطابقت نداشته و قرار است که در طرح جامع تهران روی آن کار شود.
اما حرف شما را برای اتوبوس خصوصی قبول ندارم، در حال حاضر هزار و 500 دستگاه اتوبوس خصوصی داریم که در همان شبکه اتوبوسرانی در حال فعالیت هستند و بشدت به آنها نیاز است.
در زمینه خطوط ریلی چه فعالیت‌هایی انجام شده است؟
در بخش مترو جهش تاریخی انجام شده است. تا پیش از این متوسط فعالیت اجرایی در زمینه مترو 5/3 کیلومتر در طول 30 سال بوده که در حال حاضر ساخت سالانه 15 کیلومتر به عنوان هدف ما انتخاب شده است.
در مثلث شهرداری، دولت و اعتبارات ارزی چه اتفاقی افتاده که جدال میان شهرداری و دولت همچنان ادامه دارد؟
شهر تهران و متروی آن در حال حاضر همه چیز دارد به غیر از پول! دانش فنی، وسایل تولید و... را در داخل کشور داریم که این مساله ارزشمند است اما همچنان با مشکل اعتبار مواجه هستیم. هر کیلومتر مترو حدود 50 میلیارد تومان هزینه دارد ضمن اینکه این میزان هزینه، می‌تواند هزاران مورد اشتغال‌زایی داشته باشد اما ما نمی‌دانیم چرا این مبلغ را در اختیارمان نمی‌گذارند. اگر برای تهران 430 کیلومتر خط مترو ساخته شود، تهران و حومه آن به طور کامل پوشش خواهد یافت. در حال حاضر 90 کیلومتر خط ریلی ساخته شده که نشان از نیاز 340 کیلومتری ما به خطوط مترو دارد. بنابراین سالانه باید 20 کیلومتر خطوط ریلی ایجاد کنیم که اگر مبلغ آن را به ما بدهند، می‌توانیم 10 ساله خطوط ریلی تهران را به پایان برسانیم.
با توجه به مسائل مطرح شده در رابطه با منوریل، اولویت تهران با مترو است یا منوریل؟
اصولاً ارزان‌ترین روش حمل و نقل در روی زمین است اما این مساله همه جا امکان‌پذیر نیست و در بعضی از مکان‌ها باید از زیرزمین حرکت کرد ولی این مساله نباید به صورت یک چالش مدیریتی میان دولت و شهرداری مطرح شود. درباره اینکه قطارهای شهری ما باید منوریل باشند یا مترو چند نکته هست، اول اینکه برای ساخت متروی تهران از یکی از قوی‌ترین مشاوران خارجی استفاده شد که در دنیا اعتبار و جایگاه خاصی دارد.
اگر این مشاور به ما با منطق و استدلال بگوید که باید منوریل بسازیم، ما نظر مشاور را در اولویت قرار خواهیم داد. اما به این دلیل که از سوی برخی مسؤولان برای ساخت منوریل علاقه‌مندی فراوانی وجود دارد، مسیر نمایشگاه بین‌المللی تا برج میلاد که یک منطقه گردشگری شهر به حساب می‌آید را به عنوان مسیر احداث منوریل پیشنهاد دادیم. در حال حاضر در طرح جامع ترافیک تهران، 12 خط مترو پیشنهاد داده‌ایم که 8 خط آن شهری، 3 خط آن حومه‌ای و سه خط مکمل ریلی است که بنابر نظر مشاور طرح می‌توان در این سه خط از تراموا، منوریل و BRT هم بهره برد. در حال حاضر هم آمادگی ساخت منوریل در مسیر نمایشگاه بین‌المللی و برج میلاد را به عنوان نمادی از منوریل در کشور داریم.
در چه محل‌ها و مسیرهایی می‌توان از منوریل استفاده کرد؟
به اعتقاد ما در مکان‌هایی باید از منوریل استفاده کرد که ظرفیت مسافرها در آن برای هر مسیر تا 15 هزار نفر باشد، اما در مکانی‌هایی که تعداد بیش از این باشد ساخت منوریل خطای بزرگی است.
دو روایت از جلسه شورای عالی ترافیک
سه‌شنبه اعضای شورای عالی ترافیک گرد هم آمدند تا طرح جامع ترافیک تهران را تصویب کنند، اما وقتی که مسؤولان و مدیران شهری پس از چند ساعت بحث و چانه‌زنی، از ساختمان فاطمی خارج می‌شدند، اعلام کردند که تصویب این طرح به تعویق افتاده است. روایت معاون عمرانی وزارت کشور از این نشست و حاشیه‌های آن به تعویق افتادن بررسی طرح تا 25 روز دیگر است. بور‌بور اظهار کرد: طرح جامع ترافیک تهران امسال پس از چهار سال مطالعه و تحقیق کارشناسان شهری در شورای شهر به تصویب رسید اما هنوز در دولت تصویب نشده است. وی افزود: این طرح با حضور اعضای شورای عالی ترافیک بررسی شد اما به دلیل اعلام پیشنهادهايی از سوی برخی از اعضا و بررسی مجدد مصوبه دولت، طرح مذکور به تصویب نرسید و برای بررسی دوباره به شهرداری باز گردانده شد. روایت هاشمی تشکری نیز که در این جلسه به دلیل عدم حضور قالیباف، به عنوان نماینده شهرداری تهران شرکت کرده بود جالب توجه است. وی به «وطن امروز» گفت: در این جلسه برای نخستین بار به ما فرصت کم نظیری داده شد تا طرح جامع ترافیک تهران را در حدود یک ساعت وقت ارائه کنیم. اما طرحی که نزدیک به 300 هزار نفر ساعت کار روی آن انجام شده، برای تصویب نیاز به زمان بیشتری دارد تا مورد بررسی قرار بگیرد. معاون حمل و نقل و ترافیک قالیباف افزود: به دلیل حجم انبوه اطلاعات این طرح، قرار شد تا به اعضای شورای عالی ترافیک زمان بیشتری برای بررسی آن داده شود و بعد از کار کارشناسی، در جلسه بعدی طرح به تصویب برسد.
قالیباف: طرح جامع حمل و نقل تهران در جلسه بعدی شورای عالی ترافیک تصویب می‌شود
شهردار تهران گفت: مشكل خاصي در مورد برگرداندن طرح جامع حمل و نقل و ترافيك شهر تهران به شهرداري تهران براي بررسي مجدد وجود ندارد. به گزارش ايسنا، محمدباقر قالیباف دیروز صبح در مراسم افتتاح بوستان «گلبرگ» در منطقه هشت شهرداري تهران و كلنگ‌زني باغ موزه مينياتوري به عنوان فاز دوم اين بوستان در جمع خبرنگاران، در پاسخ به سوالي در رابطه با بازگرداندن طرح جامع حمل و نقل و ترافيك شهر تهران در جلسه گذشته شورای عالی ترافیک و به تعویق افتادن تصویب آن تا 25 روز آینده گفت: به عنوان شهرداري تهران وظيفه داشتيم تا طرح جامع حمل و نقل و ترافيك شهر تهران را ارائه كنيم، چرا كه به مردم قول داده‌ايم كه بدون برنامه در شهر حركت نكنيم. شهردار تهران افزود: اين طرح مراحل قانوني خود را طي كرده و در مدت بيش از 20 ماه در شوراي شهر تهران و كميسيون‌هاي مربوطه آن مورد بررسي قرار گرفته است. وي تصريح كرد: اين طرح بايد قاعدتا به شوراي عالي ترافيك هم مي‌رفت كه ديروز در جلسه اين شورا مورد بررسي قرار گرفت. قاليباف با بيان اين كه روز گذشته معاون حمل‌و‌نقل و ترافيك شهرداري تهران و رئيس شوراي شهر در اين جلسه حاضر بودند، يادآورشد: طبق گزارشي كه شب گذشته به دست من رسيده، مشكل خاصي در اين زمينه وجود ندارد و اين موضوع مراحل نهايي خود را طي كرده و در جلسه بعدي شوراي عالي ترافيك به تصويب مي‌رسد.