تا پیش از اینکه او جایزه را بگیرد، برخی تصور می‌کردند کورمک کارتی نویسنده آمریکایی یا هاروکی موراکامی نویسنده نامی ژاپنی، شانس اول برای دریافت جایزه نوبل 2010 هستند اما روز پنجشنبه نام ماریو بارگاس یوسا از سوی آکادمی نوبل به عنوان برنده جایزه اعلام شد تا این نویسنده اهل کشور پرو بالاخره پس از چند سال نامزدی این جایزه را از آن خود کند. بعد از هرتا مولر نویسنده آلمانی که سال گذشته توانست با اثر سیاسی- انتقادی و اجتماعی خود یعنی «آونگ نفس» جایزه را از آن خود کند، این بار نوبت نویسنده‌ای اهل پرو است که جایزه ادبی نوبل را میان دست‌های خود بگیرد. این نویسنده ٧٤ساله به دلیل نقشه‌نگاری‌اش از ساختارهای قدرت و ارائه تصاویر قاطع و کوبنده از شکست، مقاومت و شورش فردی برنده جایزه نوبل شده است.
سیری در گذشته پرفراز و نشیب نویسنده
ماریو بارگاس یوسا، سال ۱۹۳۶ در پرو به دنیا آمد. وی تنها فرزند پدر و مادرش بود. والدینش 5 ماه بعد از ازدواج از هم جدا شدند. بارگاس یوسا در رشته هنرهای آزاد دانشگاه لیما فارغ‌التحصیل شد و سپس از دانشگاه مادرید در رشته ادبیات درجه دکترا گرفت. یوسا در سال ۱۹۵۹ به پاریس مهاجرت کرد و به عنوان معلم و روزنامه‌نگار خبرگزاری فرانسه و همچنین تلویزیون ملی فرانسه مشغول به کار شد. وی در 19 سالگی ازدواج کرد اما این ازدواج دیری نپایید. او بعد از آن با «پاتریسیا» دیدار کرد که تا امروز همسر اوست و از او 3 فرزند دارد.
آغاز ورود به دنیای نویسندگی
یوسا 20ساله بود که نخستین داستان خود با عنوان «سردسته‌ها» را نوشت. این اثر در یکی از نشریات پایتخت به چاپ رسید، هرچند هنوز برای رسیدن به یک نویسنده کامل راه درازی در پیش داشت. با چاپ نخستین شعرهایش و سازماندهی اعتصابات دانشجویی نخستین سال‌های دانشگاه، چهره یک روشنفکر تمام‌عیار را به خود گرفت. شهرت یوسا با نخستین رمانش «زندگی سگی» آغاز شد. او یک سال بعد، مجموعه داستان‌های کوتاهش با عنوان «در بارسلون» را به چاپ رساند. سرانجام مثل خیلی دیگر از هنرمندان و روشنفکران آمریکای لاتین از پاریس سر در آورد. در همین شهر بود که با بورخس، فوئنتس و تعدادی دیگر از نویسندگان اسپانیولی‌زبان آشنا شد. او در سال 1966 نیز دومین رمان خود یعنی «خانه سبز» را نوشت و در کنار آن به تدریس ادبیات نیز پرداخت.
ملاقات با خالق «صد سال تنهایی»
او از معدود نویسندگانی بود که شانس این را داشت با گابریل گارسیا مارکز ملاقات کند. این ملاقات بعدها به همکاری ادبی و انتشار «رمان در آمریکای لاتین» انجامید. اواخر دهه 60، سومین رمان نویسنده یعنی «گفت‌وگو در کاتدرال» چاپ شد و یک سال بعد نیز او در قالب یک کتاب، نقدهای معتبری بر آثار مارکز نوشت که مورد توجه محافل ادبی زیادی واقع شد. «سروان پانتوخا و خدمات ویژه» چهارمین رمان او بود که در سال ۱۹۷۳ منتشر شد. او در سال ۱۹۷۴ پس از اقامت طولانی در اروپا به زادگاهش بازگشت. در ۱۹۷۶ به ریاست باشگاه پن (انجمن قلم آمریکا) برگزیده شد و سفرهای زیادی به دانشگاه‌های مختلف اروپا، آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی کرد و به عنوان استاد مدعو به سخنرانی و تدریس پرداخت. او ماجرای نخستین ازدواج خود را در قالب کتابی با عنوان «خاله خولیا و نویسنده» چاپ کرد. بعد از آن، رمان حجیم «جنگ آخرالزمان» که در سال ۱۹۸۱ منتشر شد، حاصل کار هنرمندانه او را به نمایش گذاشت که دوران جوانی نویسندگی‌اش را پشت سر گذاشته است.
«جنگ آخرالزمان» و...
یوسا پس از «جنگ آخرالزمان» چند اثر دیگر نیز به مجموعه آثارش افزوده که از میان آنها «زندگی واقعی الخاندرو مایتا» و «سوربز» و «نامه‌هایی به نویسنده جوان» اهمیت بیشتری دارند. «عصر قهرمان»، «چه کسی پالومینو مولرو را کشت؟»، «بهشت آنجا»، «شهر و سگ‌ها» و «لیتوما در میان کوه‌های آند» برخی دیگر از آثار او در حیطه داستانی به شمار می‌روند. او علاوه بر این در حوزه پژوهش نیز دست دارد و از این رهگذر به تالیف آثار زیادی پرداخته است که بارز‌ترین آنها «زبان هیجان»، «نامه‌هایی به رمان‌نویس جوان»، «ماهی در دریا»، «واقعیت پوشیده»، «میان سارتر و کامو» و «چرا ادبیات» از این جمله‌اند.
درباره نوبل ادبیات
جایزه نوبل ادبیات هرساله از سوی آکادمی نوبل برای تقدیر از یک عمر دستاورد ادبی به یک شاعر، نویسنده یا نمایشنامه‌نویس اعطا می‌شود. این جایزه طی بیش از یک قرن برگزاری، همواره با جنجال‌های کوچک و بزرگ همراه بوده است. بسیاری از کارشناسان و منتقدان ادبی معتقدند آکادمی نوبل به دلایل سیاسی و غیرادبی، نویسندگان بزرگی را از دریافت این جایزه محروم کرده که مارسل پروست، جیمز جویس، ولادیمیر ناباکوف و خورخه لوئیس بورخس سرشناس‌ترین آنها هستند. هرچند بزرگانی چون لئو تولستوی، هنریک ایبسن، امیل زولا و مارک تواین نیز به دلایلی که مغایر وصیت‌های بنیانگذار آکادمی نوبل بودند، از کسب این افتخار بازماندند. از دیگر نویسندگان سرشناس به آسترید لیندگرن، نویسنده سوئدی خالق «پی‌پی جوراب‌بلند» می‌توان اشاره کرد که به اعتقاد برخی منتقدان، چون آکادمی نوبل به ادبیات کودک توجهی ندارد، از قافله برندگان جایزه نوبل جاماند. توجه ویژه آکادمی نوبل به نویسندگان اروپایی در نوع خود جالب و البته اعتراض‌آمیز بوده است. از مجموع 105 برنده نوبل ادبیات در سال‌های گذشته، تنها 27 نفر غیراروپایی بوده‌اند و حتی کشوری چون سوئد بیشتر از همه قاره آسیا سابقه کسب نوبل ادبیات را دارد. شگفت‌انگیزترین انتخاب آکادمی نوبل در شاخه ادبیات، وینستون چرچیل است که در سال 1953 به این عنوان دست یافت. او در واقع برای جایزه صلح نوبل نامزد بود که به‌عنوان برنده نوبل ادبیات معرفی شد!