امید صبوری:
بالاخره فصل عجیب اکران عید فطر هم سپری شد و خوشبختانه کمدی‌های تا همین چندی پیش «بفروش»، دست از پا درازتر پرده‌های سینما را خلوت کرده و راهی آرشیو تهیه‌کنندگان ناراضی خود شدند. ورق برگشت و در فصل تازه اکران ترکیبی قابل توجه از تولیدات سینمایی روانه پرده‌ها شده است؛ «زخم شانه حوا»، «باد در علفزار می‌پیچد»، «شکلات داغ»، «نخودی»، «سن‌پطرزبورگ» و «ملک سلیمان». ترکیبی که البته باز جای این افسوس را باقی می‌گذارد که به‌واسطه همزمانی اکران، برخی را دچار «فیلمسوزی» کند و از مواجهه شایسته با مخاطبان اصلی بی‌نصیب گذارد. در میان فیلم‌های فصل تازه اکران اما اثری متفاوت روی پرده رفته که به‌رغم آنچه انتظار می‌رفت تا به امروز و پس از نزدیک به یک هفته از آغاز اکران تبلیغات چندانی به خود ندیده و حتی فضای رسانه‌ای آنگونه که باید معطوف به اکران آن نشده است؛ فیلمی عظیم و پرهزینه که تا همین چند سال پیش از اینکه مراحل ساخت را طی می‌کرد مفتخر به عبارت «فاخر» بود اما حال که فرصت اکران یافته هنوز هم، هم‌تراز با ساخته‌های بزن در رو این سال‌ها هم قدر ندیده و بر صدر ننشسته است. شاید از همین رو است که در جدول فروش، شاهد رقم نه‌چندان راضی‌کننده 25 میلیون تومان برای 4 روز اکران در مقابل نام «ملک سلیمان(ع)» هستیم. این گزارش بهانه‌ای است برای یادآوری پروسه تولید «عظیم‌ترین فیلم سینمای ایران» که این روزها شاهد بی‌مهری در اکران شده است.
مصوبه‌ای برای تولیدات فاخر سینمایی
سال 1383 بود که دولت هشتم لایحه‌ای را تقدیم مجلس کرد که بر اساس آن مقرر شد ردیف بودجه‌ای برای تولید آثار فاخر در سینما در نظر گرفته شود. به‌واسطه تصویب این طرح، گروه‌های مختلف دست به کار شدند و پیشنهادات رسمی و غیررسمی به فیلمسازان برای ساخت آثار فاخر به جریان افتاد. یکی از این پیشنهادات به مجتبی فرآورده و همکارانش بود؛ گروهی که در نیمه‌راه از ساخت فیلم «امام حسین(ع)» بازمانده بودند و آمادگی کامل برای آغاز یک پروژه تاریخی دیگر داشتند. تحقیقات آغاز شد و زندگی «سلیمان‌نبی» حائز بیشتر امتیازات برای تولید شد. شهریار بحرانی پیرامون این انتخاب به «وطن‌امروز» می‌گوید: «بعد از ساخت و پخش سریال «مریم مقدس(س)» با افراد گروه، شروع به ساخت مجموعه‌ای به نام «امام حسین(ع)» کردیم که این مجموعه بنا به دلایلی نیمه‌کاره ماند و به پایان نرسید. بنابراین مدتی بیکار بودیم! در این هنگام وزارت ارشاد، طرحی را در اختیار ما گذاشت و معاونت سینمایی وقت وزارت ارشاد از ما خواست تا ساخت یکی از داستان‌های قرآنی را در قالبی فاخر آغاز کنیم. با کمک تهیه‌کننده کار، آقای فرآورده و طراح صحنه و مدیر هنری کار، آقای حمید قدیریان، تحقیقاتی در این باره انجام دادیم و به این نتیجه رسیدیم که یکی از داستان‌هایی که به‌عنوان موضوع روز می‌تواند مطرح شود و قابلیت این را دارد تا مشکلات و موانع دنیای امروز در آن مورد بررسی قرار گیرد، داستان حضرت سلیمان(ع) است».
آغاز تحقیقات زیر نظر صاحبنظران
با تصویب طرح از سوی بنیاد فارابی گروه 3 نفره بحرانی، فرآورده و قدیریان تحقیقات میدانی و مکتوب را آغاز کردند و با تشکیل کارگروه‌های تخصصی مقدمات نگارش فیلمنامه را فراهم آوردند. شهریار بحرانی به‌عنوان نویسنده فیلمنامه و کارگردان درباره دلایل انتخاب داستان «سلیمان» برای ساخت یک فیلم فاخر می‌گوید: «دلایل ما، بسیار زیاد بود و یکی از مهم‌ترین آنها، گستردگی نبرد حق و باطل در داستان زندگی حضرت سلیمان(ع) است چرا که ایشان از معدود پیامبرانی است که به‌صورت رودررو با بدی موجودات اهریمنی و اجنه و شیاطین مبارزه می‌کنند. این برای ما بسیار مهم و جالب بود که بتوانیم آزارهایی که این موجودات به نوع بشر وارد می‌کنند و جبهه باطل را نشان دهیم و برای یک بار دیگر، نبرد میان حق و باطل را از دیدگاه قرآن در یک فیلم سینمایی کالبدشکافی کنیم و آن را به تماشاگر نیز نشان دهیم تا تماشاچیان نسبت به تقابل پاکی و گناه، حق و باطل و تقوا و سرکشی بازنگری داشته باشند و تذکری را متوجه شوند. با این انگیزه تحقیقات و همزمان، نوشتار نسخه‌های ابتدایی فیلمنامه را شروع کردیم». کارگردان «مریم مقدس(س)» درباره کیفیت این تحقیقات می‌افزاید: «ما یک گروه تحقیقاتی در زمینه آیات و تفاسیر قرآنی داشتیم، به سرپرستی آقای اصفهانیان که به‌طور مفصل و موشکافانه جزئیات این داستان قرآنی را به‌دست آوردند و تمام تلاش خود را برای مطابقت فیلمنامه با اصل داستان به کار گرفتند. آقای اصفهانیان و گروه‌شان پرونده‌ای مفصل درباره موضوعات مختلف این روایت تهیه کردند و در تمام مدت ساخت فیلم و سر لوکیشن‌ها همراه ما بودند و کوچک‌ترین سوال ما را با تحقیق و مستدل پاسخ می‌دادند. از طرفی ما از حضور حجت‌الاسلام والمسلمین حمید محمدی بهره‌مند بودیم که ایشان هم در زمینه روایی تحقیقات گسترده‌ای درباره این داستان انجام دادند و برای نخستین‌بار، مجموعه از هزاران حدیث و روایت درباره نحوه به تسخیر درآمدن باد به دست حضرت سلیمان(ع)، نحوه سخن گفتن حضرت با موجودات زنده و حیوانات مختلف و نوع برخورد ایشان با اجنه و موجودات دیگر را به دست آوردند. ایشان بسیاری از این روایات را پالایش کردند و بیان آنها در شکل اسرائیلی‌اش را مورد بررسی قرار دادند، از طرفی با تلاش پژوهندگانی که در حوزه علمیه قم حضور داشتند و مطالعه می‌کردند، سره از ناسره جدا شد و سرفصل‌های مختلف برای تبدیل شدن به قالب فیلمنامه به شکلی متقن، آماده شد».
کارشناسی استراتژیک- سینمایی
اما موارد و نکته‌های مذهبی تنها محور مورد توجه تیم نگارش فیلمنامه ملک سلیمان نبود، چه اینکه در این میان از کارشناسان مسائل استراتژیک بویژه سینمایی نیز بهره‌مندی‌های بسیاری صورت گرفت: «ما در کنار گروه‌های پژوهنده و محقق، در تمام کار از وجود علمای بسیار ارزشمند و اساتید مختلفی استفاده کردیم که جای هر شک و شبهه‌ای را برای خودمان از بین ببریم و درباره سلامت کار و صحت آن به اطمینان خاطر دست پیدا کنیم. از جمله آنها– که بسیار وقت گذاشتند- دکتر حسن عباسی بود که درباره سینمای استراتژیک، مسائل سیاسی و فکری و انحرافات شیطان‌پرستان به ما بسیار کمک کردند. استاد معینی و آقای نوبخت هم بسیار ما را یاری کردند. موضوع کارشناسی حرفه‌ای سینمایی نیز از نکات بسیار مهمی بود که برای ما از جایگاه خاصی بهره‌مند بود و همین موضوع موجب شد در طول کار از تجربه هنرمند گرانقدر، آقای حمید خضوعی‌ابیانه در امر فیلمبرداری استفاده بسیار بموقع و مناسبی داشته باشیم. از دیگر کارشناسان نیز که در نوشتن فیلمنامه به ما بسیار کمک کردند، می‌توان به آقای دکتر بلخاری، دکتر شاه‌حسینی، آقای رضا داد، آقای حیدریان و... نیز اشاره کرد و جالب است بدانید فیلمنامه «ملک سلیمان نبی(ع)» 39 بار بازنویسی شده است و به اصطلاح خودمان، چکش بسیار خورده است». سرانجام این فیلمنامه چندین‌بار بازنویسی شده، در تاریخ 14 تیر 1386 همزمان با سالروز ولادت حضرت زهرا (س) در رستم‌آباد گیلان مقابل دوربین رفت.
نخستین گام‌ها در مسیر همکاری جهانی
اما نمی‌توان از روند تولید «ملک سلیمان» گفت و به ویژه‌ترین اتفاقی که در حین ساخت آن رقم خورده است، اشاره نکرد؛ همکاری با چهره‌ای مطرح و نام‌آشنا در سطح جهانی برای خلق جلوه‌های ویژه کامپیوتری. «لئو لو» که این روزها نامش به‌عنوان خالق جلوه‌های ویژه ملک سلیمان بسیار شنیده می‌شود از نام‌آوران این عرصه در سینمای جهان است و تاکنون نامزدی اسکار و دریافت چندین جایزه معتبر جهانی را در کارنامه خود ثبت کرده است. بحرانی درباره همکاری با این چهره جهانی می‌گوید: «معتقدم در امر فیلمسازی باید سراغ اهل فن و افراد زبردست در هر رشته رفت تا کار مورد توجه مخاطب قرار گیرد. لئو لو هم هنرمندی بودایی بود که به ما در این پروژه بسیار کمک کردند و سعی می‌کردند در تنظیم صحنه‌ها در هنگام فیلمبرداری بهترین راهنمایی را داشته باشند». کارگردان ملک سلیمان می‌افزاید: «تاثیر فکری آقای لو، انرژی مثبت و خوبی برای بالابردن کیفیت صحنه‌ها به ما می‌داد اما طبق نظر ما. بعد از فیلمبرداری این پروژه سینمایی باید مراحل پس‌تولید را آغاز می‌کردیم که یکی از آنها همین جلوه‌های ویژه کار بود که شامل چندصد نما می‌شد که کار بسیار بزرگی بود. در وهله اول، ما آمادگی چنین کاری را نداشتیم اما افرادی مثل آقای لئو لو یا صدابردارمان آقای «کینگ سون» یا موسیقیدان کار آقای «چانگ»، بسیار از دیدن صحنه‌ها و راش‌های فیلم هیجان‌زده می‌شدند و همین هیجانات به ما بسیار انرژی می‌داد و امیدوارمان می‌کرد. بنابراین انرژی مثبت کار بالاترین عاملی بود که کار سختی مثل ملک سلیمان نبی(ع) به پایان برسد». اینگونه با طی مراحل فنی و گذر از چند مرحله فراز و فرود، سرانجام نسخه سینمایی نخستین قسمت از سه‌گانه ملک سلیمان آماده اکران شد و این روزها روانه پرده سینما شده است؛ فیلمی به واقع سینمایی با صحنه‌هایی چشم‌نواز به کارگردانی شهریار بحرانی که معتقد است: «صرف‌نظر از بحث فیلمسازی باید هر روز از نور قرآن بهره ببریم. کسانی مثل ما که در ارتباط با قرآن کار می‌کنند باید روی تسلط خود بر آیات قرآن بیشتر تلاش کنند و این اشکال به خود من وارد است که با وجود آنکه اذعان می‌کنم به کار در زمینه آیات قرآنی علاقه‌مندم از تسلط کافی درباره آن بهره‌مند نیستم، بنابراین ترجیح می‌دهم از نظرات متخصصان استفاده کنم و به نظرم این راه درست‌تری باشد نسبت به اینکه بخواهم با ذهن ضعیف خودم برداشت ظاهری خود را از مفاهیم قرآنی به تصویر بکشم».