رانندگي به شيوه ايراني سال گذشته 23 هزار نفر كشته، 280 هزار نفر زخمی و حدود 800 هزار فقره تصادف بر جاي گذاشته است. نرخ تصادفات و تلفات در كشور همچنان بالاست و بخش عمده اين موضوع به رانندگي نامناسب ايرانيان بازمي‌گردد. سال گذشته 23 هزار نفر در تصادفات كشته شدند كه روزي 64 نفر در تصادفات از بين رفته‌اند كه در ساعت مساوي با 3 نفر كشته در تصادفات مي‌شود. 280 هزار نفر نيز در تصادفات سال گذشته مجروح و مصدوم شدند يعني روزانه 760 نفر و در ساعت 31 نفر در تصادفات مجروح شده‌اند. حدود 800 هزار فقره تصادف نيز در سال 87 به وقوع پيوسته كه روزانه 2هزار و 200 فقره تصادف و در هر ساعت 90 فقره تصادف در كشور روي داده است. فرمانده پليس راه كشور ميگويد: خسارت تصادفات جاده‌اي و ترافيكي سالانه در كشور 45 هزار ميليارد تومان است. به‌گزارش فارس، تصادفات و تلفات ناشي از آن خسارت عظيمي به كشور وارد مي‌كند كه علت عمده آنها عدم انضباط در رانندگي و ترافيك است. چرا آمار تصادفات در ايران بالاست و چه دلايلي منجر به شكل‌گيري فرهنگ كنوني رانندگي در ايران شده است، چگونه مي‌توان نحوه صحيح رانندگي در ايران را نهادينه كرد و چه مقررات يا قوانيني مي‌تواند باعث جلوگيري از خطرات و آسيب‌پذيري‌هاي ناشي از نحوه رانندگي در كشور شود. رئيس راهنمايي و رانندگي تهران بزرگ ميگويد: درحالي‌كه سرانه تملك خودرو در ايران به ازاي هر 10 نفر 4/1 خودرو است، در كشورهايي كه 2 برابر ما توليد خودرو دارند و سرانه تملك خودروشان براي هر نفر بيش از 2 خودرو است، تعداد كشته‌هاي تصادف‌هايشان در سال 360 نفر است.
رانندگي به شيوه ايراني
رانندگي ايراني قانون و مقررات خاص خود را دارد، مهم‌ترين مساله در اجراي قوانين حضور پليس است، اگر پليس نباشد قانون تعطيل است و حق تقدم با رانندگاني است كه خطرناك‌تر رانندگي مي‌كنند. قوانين نانوشته‌اي بين رانندگان ايران وجود دارد و رانندگان در بي‌نظمي و بي‌انضباطي كه دارند به نوعي نظم رسيده‌اند! اگر كسي در اين بي نظمي بخواهد منضبط باشد، نظم را به هم‌مي‌زند. اگر فردي در محيطي خارج از ايران زندگي كرده باشد به محض رانندگي در جاده‌ها و خيابان‌هاي ايران، دچار دوگانگي مي‌شود. رانندگان ايراني پس از تخلف هم رفتار جالبي دارند يا التماس مي‌كنند و خود را به بي اطلاعي مي‌زنند - پس از جريمه و رفتن پليس مجدداً تخلفاتشان را تكرار مي‌كنند- يا توجيه قانوني براي تخلفشان پيدا كرده و براي پليس تبصره و قانون را يادآوري مي‌كنند. مثلاً وقتي پليس خودرويي را به علت توقف پاي تابلوي توقف مطلقاً ممنوع جريمه و با جرثقيل حمل مي‌كند به پليس اعتراض مي‌كند كه اين تابلو حمل با جرثقيل ندارد! رانندگان ايراني در خيابان‌هاي شهر كه بايد با سرعت مجاز بين 40 تا 50 كيلومتر در ساعت حركت كنند 100 كيلومتر سرعت دارند و در كوچه‌ها نيز با دنده 4 مي‌رانند. براي اين رانندگان قوانين با حضور پليس معنا دارد و در حومه شهر و كوچه‌ها نيز باوجود تابلو ريش سفيدانه و با تبصره بچه محلي! قوانين را ناديده گرفته و دور مي‌زنند.
سرهنگ هادي هاشمي، رئيس پليس راهور تهران ميگويد: تخلفات رانندگي امسال 20 درصد افزايش داشته است و ميل به تخلف در رانندگان افزايش نشان مي‌دهد. رانندگان ايراني در ساعات شب كه بايد سرعت خودرو به حداقل رسيده و با احتياط بيشتري رانندگي كنند، با ناديده گرفتن چراغ راهنمايي و با نوربالا! پاي خود را بر پدال گاز مي‌فشارند و احتياط را هم فراموش مي‌كنند.
رانندگان ايراني و قوانين راهنمايي و رانندگي
چراغ خطر؛ همه جاي دنيا چراغ قرمز يعني توقف كامل و انتظار تا سبز شدن چراغ و عبور با اطمينان و رعايت كامل قوانين اما در ايران، عبور از چراغ قرمز- در صورتي كه پليس در صحنه نباشد- زرنگي برخي راننده‌ها محسوب مي‌شود. موتوسيكلت‌ها كه اصلاً محدوديتي ندارند و در ايران هميشه حق با موتوسيكلت است و هيچ بند و تبصره‌اي هم ندارد. چراغ زرد؛ در قوانين آمده هنگام مشاهده اين چراغ بايد ضمن كاهش سرعت پشت خط عابر پياده ايستاد اما در مرام راننده ايراني اين چراغ معنا ندارد، راننده ايراني پس از مشاهده اين چراغ بر سرعت خودرو مي‌افزايد تا از شر چراغ قرمز راحت شود و حتي تا چند ثانيه بعد از قرمز شدن چراغ برخي رانندگان همچنان با سرعت سرسام‌آوری از تقاطع عبور مي‌كنند.
سبقت؛ مسابقه‌اي كه قانون ندارد
سبقت گرفتن در رانندگي اصولي دارد و با رعايت قوانين مي‌توان اقدام به سبقت از خودروی جلويي كرد. بايد سبقت از سمت چپ انجام شود، اما رانندگان ايراني علاوه بر اينكه اصول فوق را ناديده مي‌گيرند، از سمت راست نيز سبقت گرفته و فاصله ايمن 2 خودرويي كه در خط سبقت هستند را نيز پر كرده و موجب حادثه مي‌شوند. در اين حالت اگر تصادفي رخ دهد راننده‌اي كه در خط سبقت بوده و فاصله ايمن را نيز رعايت كرده مقصر شناخته مي‌شود. سبقت گرفتن يعني سپر به سپر شدن خودروي عقبي با جلويي و بوق ممتد و استفاده مداوم از نور بالا، در اين حالت احتمالاً راننده جلويي دچار ايست قلبي مي‌شود!
ورود ممنوع؛ فقط حق با من است
اصولاً در همه جاي دنيا تابلوهاي راهنمايي و رانندگي حكم پليس را دارند و راننده با مشاهده تابلو با ديواري مواجه مي‌شود اما رانندگان ايراني در مواجه با تابلوی ورود ممنوع عملكرد ديگري دارند. بالاخره عجله دارند و نبايد براي يك دورزدن ناقابل 4 تا كوچه آن‌ورتر بروند. در اين حالت راننده بدون توجه به تابلو و بوق و چراغ رانندگي كه مسير را درست طي مي‌كنند، با روشن كردن چراغ به ديگران مي‌گويند مواظب باشيد! من هم حق تردد از اين ورود ممنوع را دارم. تابلوي «ورود ممنوع» تنها هنگام حضور پليس معنا دارد. پليس براي مقابله با اين تخلف ابتداي اين خيابان‌ها را با سيمان و يا ميله مسدود كرده تا نتواني براحتي وارد اين مسير ممنوع شوي اما بالاخره براي حرفه‌اي‌ها كار نشد ندارد.
بوق، آچار فرانسه رانندگان
بوق فقط براي مواقع خاص نيست، بوق براي رانندگان ايراني پركاربرد است و گره‌هاي زيادي را براي رانندگان مي‌گشايد. بوق براي ابراز خوشحالي، ناراحتي، اعتراض، جلب توجه، تشكر كردن، ترساندن، سوار كردن مسافر، ابراز تنفر، دوست داشتن، عشق ورزيدن تهديد، تفريح و سرگرمي، ناسزا نثار كسي كردن و ... استفاده مي‌شود.
راننده حق دارد از بوق خود در هر شرايطي استفاده كند؛ شب، روز، كوچه، خيابان، تونل، پاركينگ مقابل بيمارستان و... فرقي ندارد.
ويراژ و لايي‌كشي؛ حركات مفرح و موزون
از حركاتي كه در بزرگراه‌ها و خيابان‌ها به وفور قابل مشاهده است ويراژ و لايی كشي است. در تمام دنيا به اين اقدامات حركات پرخاشگرانه و پرخطر رانندگي لقب داده‌اند اما در ايران نشان از اعتماد به نفس، جسارت و دست فرمان عالي است. در همه جا مي‌توان لايي‌كشي كرد و ويراژ داد، اگر اين حركات موجب وحشت رانندگان خانم هم شد كه بسيار لذتبخش‌تر است. همه از دست‌فرمان اين رانندگان تعريف مي‌كنند و با هيجان از زرنگ بودن و فرز بودن اين رانندگان سخن مي‌گويند.
موتوسيكلت‌سواران؛ سلطان جاده‌ها
رانندگي خطرناك ايرانيان شهره دنياست اما موتورسواري ايرانيان در تمام كهكشان‌ها شهرت دارد. موتوسيكلت قانون ندارد و تنها قانون اين افراد اين است كه حق هميشه با موتوسيكلت‌سوار است، تبصره هم ندارد. رعايت مقررات راهنمايي و رانندگي براي خودرو الزامي است اما موتوسيكلت در ايران به دليل كاربردهايي كه دارد خودرو محسوب نمي‌شود؛ موتوسيكلت‌سوار آزاد است، اين آزادي عمل به گونه‌اي است كه اخيراً رئيس پليس راهنمايي و رانندگي تهران اعلام كرده پليس هم از دست موتورسواران خسته شده است؛ اعتراف شيريني است و دست اين رانندگان را براي شدت بخشيدن به تخلفاتشان باز مي‌گذارد. موتورسوار مي‌تواند به هر جا كه مي‌خواهد برود، از آنجايي كه موتوسيكلت‌سواران برخي اوقات پياده تردد مي‌كنند پس عابر پياده محسوب شده و مي‌توانند با سرعت از پياده‌رو بگذرند و با بوق ممتد به عابران امر و نهي كنند كه مگر چشم نداريد. چراغ قرمز براي موتوسيكلت معنا ندارد و ويژه خودروهاست. با اين توصيف خط ويژه، پياده‌رو، لاين سبقت بزرگراه، ورود ممنوع، سوار شدن بيش از 3 نفر به موتوسيكلت، حمل بارهاي سنگين مثل فرش، يخچال و لباسشويي، تابلوهاي پارك ممنوع و ... براي موتوسيكلت‌سواران آزاد است. پليس هم كه فقط به فكر رفع گره ترافيكي و تسهيل و عبور و مرور است. رئيس مركز فرماندهي و كنترل ترافيك پليس راهور ناجا اعلام كرده است: آمارها نشان مي‌دهد تعداد كشته‌هاي موتوسيكلت در كشور ما 10 درصد بيش از كشته‌هاي تصادفات 80 ميليون خودرو در آلمان است. نوشتن از رانندگي موتوسيكلت‌سواران نيازمند چندين جلد فرهنگنامه و آيين‌نامه خاص است. موتوسيكلت سواران مي‌توانند با دمپايي و بدون كلاه كاسكت و ديگر وسايل ايمني در خيابان‌ها، جاده‌ها و بزرگراه‌ها با سرعت 100 کيلومتر برانند. پليس هم با رأفت با آنان برخورد مي‌كند. كلاه كاسكت هم وسيله لوكس، اضافي و فقط براي آويزان كردن به فرمان موتوسيكلت است. رئيس پليس راهور تهران ميگويد: موتوسيكلت‌سواران ما رها هستند، 18 درصد كشته‌هاي تصادفات و 50 درصد مجروحان تصادفات رانندگي در تهران موتوسيكلت‌سوارند، قوانين در برخورد با موتوسيكلت‌سواران ضعيف بوده و كارآمد نيست. يكي از موتوسيكلت‌سواران در پاسخ به خبرنگار فارس ميگويد: موتور خريده‌ايم تا سريعتر به مقصد برسيم. اگر قرار باشد از پياده‌رو تردد نكنيم، عبور ممنوع را جدي بگيريم و به طور كلي قوانين را رعايت كنيم، نيازي به موتوسيكلت نيست. تغيير رفتارهاي اجتماعي، بویژه رفتارهاي ترافيكي، علاوه بر آموزش قدم به قدم و جزء به جزء و فرهنگ‌سازي، نيازمند راهكارهايي گوناگوني از جمله پافشاري بر اجراي آن و اعمال جريمه‌هاي سنگين براي متخلفانش، حتي محروميت‌هاي اجتماعي و زنداني كردن رانندگاني كه تخلفات متعدد مرتكب مي‌شوند، است. تجربه نشان داده نهادينه كردن فرهنگ ترافيك با اعمال جريمه‌هاي سنگين سرعت مي‌گيرد و به اعتقاد جامعه‌شناسان و كارشناسان حوزه حمل و نقل و ترافيك هيچ‌يك از رفتارهاي اجتماعي جز رفتارهاي ترافيكي مردم در اجتماع با اعمال زور و اجبار شكل نمي‌گيرد، تنها فرهنگ ترافيك را مي‌توان با ايجاد محدوديت‌هاي سختگيرانه و اجبار شكل داد. رئيس راهنمايي و رانندگي تهران بزرگ با انتقاد از قانون فعلي راهنمايي و رانندگي و عدم كارآمدي آن گفت: قوانين فعلي متعلق به 37 سال پيش بوده و متخلف‌پرور است، اين قانون دغدغه متخلف را دارد و هدفش اصلاح متخلف نيست. بسياري از تخلفات برشمرده همگي هنگام تعليم رانندگي به فرد آموزش داده مي‌شود و همگي از اين قوانين اطلاع كافي داريم. علت بي‌توجهي به قوانين از منظرهاي گوناگون جاي بحث دارد اما اگر بتوانيم عادت کرده و ديگران را نيز تشويق كنيم تا قوانين را رعايت كنند، گره از مشكلات گشوده مي‌شود.