برای دنیای سینما، تابستان امسال پر بود از خبرهای تلخ و شیرینی که هیچ یک از رسانه‌های خبری جهان نمی‌توانستند به سادگی از کنار آنها بگذرند. فصل تابستان شاهد ظهور نام‌های جدید در دنیای فیلم‌های بلند بود، در حالی‌که هنر هفتم و دوستداران سینما با بهت و اندوه و برای همیشه با برخی دیگر از نام‌های ماندگار سینما خداحافظی می‌کردند. تابستان پر بود از فیلم‌هایی که با موفقیت یا شکست‌های مالی یا هنری خود باعث خلق شگفتی می‌شدند. در زیر به بررسی برخی از مهم‌ترین رویدادهای اقتصادی هالیوود در آن فصل گرم خواهیم پرداخت.
بحران اقتصادی در کمین سینما
از سال گذشته میلادی تا چند ماه مانده به تابستان، شاهد گمانه‌زنی‌ها و اظهارات گوناگونی پیرامون تاثیر بحران اقتصادی بر صنعت فیلمسازی بودیم. تاثیر این بحران بر سینما برخی از کارشناسان را به فکر انداخت تا برای مواجهه با این پدیده چاره‌اندیشی کنند و البته نظرهای مختلفی نیز درباره چشم‌انداز این صنعت ارائه شد و از همین معبر در بعضی از کشورها استفاده از داستان‌هایی که می‌توانست پتانسیل بالایی برای تولید یک فیلم خوب داشته باشد و نیز تکیه بر افراد با استعداد، راه‌حلی قابل قلمداد می‌شد.
در این بین اما عده‌ای از کارشناسان اعتقاد داشتند که می‌توان نیمه پر لیوان را در نظر گرفت. به باور این گروه نداشتن نگرانی‌های مالی در سال‌های گذشته باعث می‌شد تا بعضی از فیلمسازان به صرفه‌جویی در بودجه توجهی نداشته باشند و این مطلب را نادیده بگیرند، اما در شرایط پیش‌رو می‌توان با هزینه‌های پایین‌تر نیز فیلم‌ها را به همان خوبی تولید کرد. از سوی دیگر این بحران باعث می‌شد با کاهش فیلم‌های عرضه شده در بازار، رقابتی کمتر (و در نتیجه آسان‌تر) به وجود آید اما گروه دیگری نیز به این مساله فکر می‌کردند که استودیوهای فیلمسازی و حتی شرکت‌های سرمایه‌گذار، در این وضعیت پروژه‌های پرخطر و آمیخته با ریسک را کنار خواهند گذاشت. همچنین ساخت فیلم‌هایی که نیازمند بودجه تولید بالایی بودند نیز حداقل برای مدتی تعطیل می‌شد. نگرانی دیگر به تعدیل نیرو بازمی‌گشت که بیشتر شرکت‌ها و صنایع در زمینه‌های مختلف صنعت، تجارت و اقتصاد در صورت لزوم آن را مورد بررسی قرار می‌دهند، همچنین تولید فیلم بسیاری از شرکت‌های بزرگ با کاهش روبه‌رو می‌شد.
البته پیش‌بینی‌هایی نیز در رابطه با وقوع تغییرات در محتوای فیلم‌ها به میان آمد و بر این اساس، پیش‌بینی‌هایی مبنی بر افزایش تولید فیلم‌های کمدی به گوش می‌رسید. از سوی دیگر بخش فیلمسازی مستقل نیز تحت تاثیر قرار می‌گرفت چراکه تولید فیلم‌های درام در این بخش با مشکلات بسیاری مواجه بود. همچنین بحران اقتصادی روی صنعت انیمیشن نیز تاثیرگذار بود. این امر در ژاپن که یکی از قطب‌های انیمیشن جهان محسوب می‌شود به خوبی احساس می‌شد. در واقع روند رو به رشد صنعت انیمیشن این کشور که تا سال 2006 در حال افزایش بود از آن پس رو به کاهش گذاشت و به این ترتیب هنرمندان این بخش را در تنگنا قرار داد. با این وجود برای عده‌ای از علاقه‌مندان به مسائل سینما بویژه سینمای هالیوود، تابستان فصلی بود که حتی انتظار می‌رفت رکوردهای فروش جابه‌جا شود چراکه بسیاری از جوانان و نوجوانان این فصل را برای رفتن به سینما مناسب می‌دانند و حضور فیلم‌هایی چون «مردان ایکس»، «تبدیل‌شوندگان»، «هری پاتر»، «ترمیناتور» و «پیشتازان فضا» این احتمال را قوی‌تر هم می‌کرد. این در حالی بود که پیش از شروع تابستان برخی از فیلم‌های مختص بزرگسالان با استقبال ناامیدکننده‌ای روبه‌رو شده بودند.
هالیوود در تابستان
با این همه گمانه‌زنی اما سرانجام تابستان آمد و به کار خود هم پایان داد و اکران پرفروش‌ترین فیلم‌های سال را نیز به خود دید چراکه 3 فیلم «هری پاتر و شاهزاده دورگه»، قسمت سوم انیمیشن «عصر یخبندان» و قسمت دوم «تبدیل شوندگان» عنوان پرفروش‌ترین فیلم‌های سال را به خود اختصاص دادند که هنوز تا پایان آن زمان زیادی باقی است. همچنین این 3 فیلم به ترتیب در رده‌های دهم، هجدهم و بیستم پرفروش‌ترین فیلم‌های تاریخ سینما نیز جای گرفتند اما شاید نکته‌ای که بیش از عملکرد تجاری فیلم‌ها اهمیت داشت محبوبیت آنها از دید مخاطبان بود. در این راستا برخی از سایت‌ها مانند The Movie Times، با نظر سنجی از کاربران خود میزان این موفقیت‌ها را بررسی کردند. برای مثال و براساس آماری که از این سایت به‌دست آمد فیلم‌های «تبدیل‌شوندگان» و «هری پاتر» محبوب‌ترین فیلم‌های تابستان نام گرفتند و البته نکته جالبی که در این نظرسنجی به چشم می‌خورد این بود که این 2 فیلم با همان ترتیب ناامیدکننده‌ترین فیلم‌های تابستان نیز نام گرفتند.
چند فیلم متفاوت
در تابستان امسال شاهد اکران چند فیلم متفاوت نیز بودیم که علاوه بر جلب نظر مثبت منتقدان و علاقه‌مندان به سینما نام‌های جدیدی را نیز به دنیای فیلم‌های بلند معرفی کردند. فیلم علمی تخیلی «منطقه 9» در حالی‌که از حضور کارگردانی جوانی با نام نیل بلامکمپ سود می‌برد و پیتر جکسون را در مقام تهیه‌کنندگی خود می‌دید، توانست با استقبال چشمگیری روبه‌رو شود. پویانمایی«9» نیز وضعیتی کاملا مشابه داشت، چراکه شین آکر، کارگردان آن، برای نخستین بار فیلمی بلند را تجربه می‌کرد و از حضور نام بزرگی چون تیم برتون در مقام تهیه‌کننده سود می‌برد. یکی دیگر از فیلم‌های متفاوت تابستان آخرین فیلم اکران شده از کوئینتین تارانتینو بود که برد پیت در آن به ایفای نقش پرداخت. فیلم «لعنتی‌های بی‌آبرو» بی‌تردید یکی از خبرسازترین فیلم‌های تابستان بود چراکه بسیاری از علاقه‌مندان به سینما از مدت‌ها قبل منتظر اکران آن بودند. این فیلم به اعتقاد برخی از کارشناسان چشمگیرترین فیلم به نمایش درآمده از کمپانی یونیورسال بود اما یکی از جالب‌ترین خبرهای تابستان نیز به اسکار و 2 برابر شدن تعداد نامزدهای بخش بهترین فیلم سال بازمی‌گشت. این خبر باعث شد بار دیگر توجه‌ها به آخرین انیمیشن سینمایی پیکسار یعنی «بالا» جلب شود. در واقع این اتفاق شانس این انیمیشن را که نظر بسیار مثبت منتقدان را به همراه داشت، برای حضور بین نامزدهای این بخش افزایش داد اما نکته‌ای که این مساله را بیش از پیش پراهمیت جلوه می‌دهد این است که در صورت انتخاب این پویانمایی، «بالا» نخستین انیمیشن رایانه‌ای خواهد بود که می‌تواند بهترین فیلم سال از نگاه اسکار باشد.
صدرنشینان تابستانی
فصلی که گذشت شاهد رقابتی سنگین میان فیلم‌هایی بود که پیوسته صدر جدول پرفروش‌ترین‌ها را دستخوش تغییر می‌کرد به‌طور‌‌ی که تنها 2 فیلم تبدیل شوندگان و مقصد نهایی توانستند برای 2 هفته متوالی در صدر بمانند. فیلم‌های «برونو»، «هری پاتر و شاهزاده دورگه»، «جی فورس»، «مردمان بامزه»، «جی. آی. جو»، «منطقه 9»، «لعنتی‌های بی‌آبرو» و «تایلر پری» به ترتیب صدر فهرست فروش فیلم‌ها را از آن خود کردند و فیلم‌های موفق دیگری نیز مانند «پیشنهاد»، «خماری»، «بالا»، «حقیقت زشت» و «جولی و جولیا» نیز روی پرده‌های نقره‌ای خودنمایی کردند.
پایان تابستان
اکنون اظهارنظرهای مختلفی پیرامون عملکرد اقتصادی سینمای هالیوود در فصل تابستان وجود دارد. گرچه هالیوود در 4 ماه اول سال جاری میلادی و با توجه به مشکلات اقتصادی بین‌المللی، عملکردی قابل قبول را از خود به نمایش گذاشت اما برخی از کارشناسان بر این باورند که فصل تابستان برای بازار فیلم چندان هم داغ نبود، اما در این میان نکته‌ای که می‌توانست برای بسیاری از استودیوها قابل توجه باشد گرایش مخاطبان به گونه فیلم‌های سرگرم‌کننده یا کمدی بود. این امر در موفقیت فیلم‌هایی چون دنباله «تبدیل شوندگان» و کمدی «خماری» که از فیلم‌های موفق تابستان به شمار می‌آیند به خوبی به چشم می‌خورد. «راب مور»از مدیران بلندپایه «پارامونت پیکچرز» در این باره می‌گوید: این کاملا درست است که در زمان بحران اقتصادی مردم در جست‌وجوی راهی برای گریز (فکری) هستند تا هم بخندند و هم سرگرم شوند. در این بین برخی از فیلم‌های درام (مانند «پلهام 123» و «دشمنان ملت») و کمدی (مانند «مردمان بامزه») نیز وجود داشتند که تلاش می‌کردند هزینه‌های تولید خود را جبران کنند.
اما نکته جالب توجه دیگر به چالش کشیده شدن تفکری بود که در برخی از استودیوها وجود داشت. این تفکر بر این اساس بود که نام هنرپیشه‌های تراز اول به تنهایی می‌تواند برای آغاز نمایش و موفقیت یک فیلم کافی باشد اما عدم برآورده شدن انتظارات در برخی فیلم‌ها مانند «سال یک» و «مردمان بامزه» که از حضور نام‌های پر آوازه‌ای چون «جک بلک» و «آدام ساندلر» سود می‌بردند این نظر را کاملا به چالش کشید. در عین حال یکی دیگر از عواملی که در عملکرد موفق فیلم‌ها نقش دارد انتقال نظرات مثبت مخاطبان و منتقدان به یکدیگر است که در موفقیت فیلم‌هایی چون «بالا» و «پیشتازان فضا» کاملا مشهود بود.
کارنامه تولیدکنندگان
اما عملکرد تابستانی شرکت‌های مختلف نیز در نوع خود جالب توجه بود که در زیر به گوشه‌هایی از آن اشاره می‌شود:
برادران وارنر:
به عنوان مثال قسمت ششم از مجموعه فیلم‌های هری پاتر با عنوان «هری پاتر و شاهزاده دورگه» پرفروش‌ترین فیلم تابستانی «برادران وارنر» محسوب می‌شد اما با توجه به بودجه 250 میلیون دلاری که صرف تولید آن شده بود این فیلم نتوانست پرسودترین فیلم این استودیو در فصلی که گذشت، باشد. در عوض، این عنوان به فیلم کمدی «خماری» رسید که فروش 270 میلیون دلاری آن بودجه 35 میلیونی‌اش را کاملا پوشش داد.
پارامونت پیکچرز:
از سوی دیگر فیلم «تبدیل‌شوندگان» از کمپانی «پارامونت پیکچرز» با فروش داخلی حدود 400 میلیون دلار، پرفروش‌ترین فیلم فصل این کمپانی بود اما این فیلم با وجود موفقیت چشمگیر نسبت به فیلم قبلی از همین مجموعه، نظر منفی برخی منتقدان را به همراه داشت اما فیلم موفق این شرکت بی‌تردید «پیشتازان فضا» بود، هرچند شکست فیلم‌هایی چون «تصور کن» مشکلاتی را برای پارامونت پیکچرز به همراه داشت که باعث به تعویق افتادن پروژه بعدی کارگردانی چون مارتین اسکورسیزی بزرگ شد.
دیزنی:
فیلم کمدی عاشقانه «پیشنهاد» و پویانمایی «بالا» نیز از موفق‌ترین فیلم‌های دیزنی در فصل تابستان بودند.
فاکس:
از سوی دیگر موفقیت تابستان امسال برای کمپانی فاکس بسیار پر اهمیت بود چراکه این شرکت تابستان سال گذشته را با ناکامی پشت سر گذاشته بود و فیلم‌هایی چون «میمون‌های فضایی» نتوانسته بودند انتظارات را برآورده کنند از این رو موفقیت قسمت سوم فیلم «عصر یخبندان» برای این شرکت دارای اهمیتی دوچندان بود.
سونی:
برای کمپانی سونی وضعیت پیچیده‌تری پیش‌رو بود. دنباله فیلم «رمز داوینچی» (با نام «فرشتگان و شیاطین») پرهزینه‌تر و در عین حال کم فروش‌تر بود و فیلم‌های «سال یک» و «پلهام 123» نیز حضور چندان پررنگی را در فهرست پرفروش‌ترین فیلم‌های هالیوود و جهان تجربه نکردند اما خلاقیت این کمپانی موجب شد فیلم خوش ساخت «منطقه 9»، کمدی «حقیقت زشت» و «جولی و جولیا» به کمک سونی بیایند.
یونیورسال:
اما شاید بیراه نباشد اگر تابستان را فصلی ناموفق برای شرکت «یونیورسال» قلمداد کنیم. در واقع درخشان‌‌ترین نقطه برای این کمپانی بی تردید فیلم «لعنتی‌های بی آبرو» تارانتینو بود. فیلم «دشمنان ملت» نیز به طور کامل انتظارات را برآورده نکرد و از سوی دیگر «مردمان بامزه» با بودجه بالایی که به آن اختصاص داده شده بود چندان موفق ظاهر نشد.
تلاش برای سالم ماندن
با این همه و به لطف موفقیت فیلم‌های پیشین مانند «تیکن» (فاکس)، «تند و بی امان»(یونیورسال) و «پلیس فروشگاه» (سونی) درآمد حاصل در سال 2009 هنوز بیش از 7 درصد بالاتر از سال پیش است و استقبال نیز تا 3 درصد بهبود را نشان می‌دهد، اما برخی از کارشناسان بر این باورند که با توجه به سقوط 5/13 درصدی فروش دی‌وی‌دی در نیمه اول سال و بالا ماندن هزینه‌های تولید و بازاریابی، هالیوود نیازمند آن خواهد بود تا برای سالم ماندن فعالیت تجاری خود تا پایان سال، حداقل به همین خوبی به مسیر خود ادامه دهد. اکنون باید منتظر فصل پاییز ماند و دید که عملکرد سینما با اکران فیلم‌های جدید چگونه خواهد بود چراکه تا پایان سال میلادی زمان بسیاری باقی مانده و هنوز فیلم‌های بسیاری خود را برای نمایش عمومی آماده می‌کنند.
مهم‌ترین اتفاقات تابستانی هالیوود
در تابستانی که گذشت سینمای هالیوود شاهد درخشش نام‌های تازه‌ای چون نیل بلامکمپ (با فیلم منطقه 9) و شین آکر (با انیمیشن 9) بود که نخستین فیلم‌های بلند خود را روانه پرده‌های سینما می‌کردند. این فیلم‌ها شروع بسیار خوبی برای این 2 کارگردان بود که البته پیش‌تر و با ساخت فیلم‌های کوتاه نظر کارشناسان امر سینما را به خود جلب کرده بودند. حتی شین آکر موفق شده بود با ساخت فیلم کوتاه 9 جایزه اسکار برترین فیلم کوتاه را از آن خود کند اما استقبال مثبت منتقدان از نخستین ساخته‌های بلند این 2 کارگردان، نام آنها را بیش از پیش بر سر زبان‌ها انداخت.
اما هالیوود خداحافظی تلخی را هم با تعدادی از هنرپیشه‌هایی داشت که نام برخی از آنها برای اهالی و دوستداران این سینما در ایران هم آشنا بود. در این میان شاید نام‌هایی چون کارل مالدن و پاتریک سوایزی بیش از دیگران شناخته شده باشند. کارل مالدن در نخستین روز ماه جولای و در سن 79 سالگی درگذشت. مالدن از جمله هنرپیشه‌هایی به شمار می‌رفت که در بعضی از بهترین فیلم‌های کلاسیک زمان خود به ایفای نقش مي‌پرداخت. وی موفق شد جایزه بهترین هنرپیشه مکمل مرد را برای نقشی که در فیلم «اتوبوسی به نام هوس» (1951) در کنار مارلون براندو ایفا کرد از آن خود کند. او یک بار نیز برای نقش خود در فیلم «در بارانداز» نامزد این جایزه شده بود. او در این فیلم نیز براندو را در کنار خود می‌دید. از دیگر کارهای به یاد ماندنی وی می‌توان به فیلم «پرنده‌باز آلکاتراز» اشاره کرد. جوایز دیگری مانند «امی» نیز در کارنامه این هنرپیشه بزرگ به چشم می‌خورد.
مرگ زودهنگام پاتریک سوایزی (بازیگر فیلم روح) نیز یکی دیگر از وقایع تکان‌دهنده تابستان امسال بود. هرچند رسانه‌ها پیش‌تر از ابتلای وی به سرطان پانکراس (لوزالمعده) خبر داده بودند اما درگذشت سوایزی 75 ساله تمام علاقه‌مندان به سینما را متاثر کرد. وی موفق شد تا در طول فعالیت هنری خود 3 بار نامزد جایزه گلدن‌گلاب شود. در 18 آگوست 1997 و مانند کارل مالدون ستاره‌ای به نام وی در پیاده‌روی مشاهیر هالیوود نام‌گذاری شد.
چند روز پیش از آغاز تابستان نیز آخرین ساخته پیکسار موضوع خبری بسیار ناراحت‌کننده شد، چراکه تماشای فیلم «بالا» آخرین آرزوی کلبی کورتین، دختر 01 ساله مبتلا به سرطان بود که شدت بیماری‌اش مانع از آن می‌شد که او برای برآورده شدن این خواسته بتواند به سینما برود. از این رو مسؤولان پیکسار این فیلم را در خانه کلبی کورتین به صورت اختصاصی برای او به نمایش گذاشتند. کلبی تنها چند ساعت بعد از این اتفاق درگذشت.