حوادث امنیتی سال‌های اخیر در عربستان سعودی نشانگر تشدید چالش‌ها و کانون‌های تهدید‌زای این کشور است. افزایش تنش میان شیعیان و پلیس مذهبی عربستان سعودی، بالا گرفتن شایعات مربوط به کودتای نافرجام و توطئه شاهزاده بندربن‌سلطان و اخیرا ترور شاهزاده محمدبن نایف، معاون امنیتی وزارت کشور و پسر شاهزاده نایف، وزیر کشور توسط یک سلفی جهادی، همگی بخشی از شاخص‌های ناامنی و بی‌ثباتی و آینده اصلاحات و از مهم‌ترین دغدغه‌های سیاسی و امنیتی این کشور است که به نحوی بر روند آینده عربستان سعودی تأثیر خواهد گذاشت.
مطالبات شیعیان
گرچه سیاست مذهبی عربستان سعودی به سود حاکمیت اندیشه‌های وهابی و روحانیون سلفی منطقه نجد بوده و به تمام مذاهب اسلامی همچون شافعی، مالکی، حنفی و تشیع اجحاف می‌شود [ و در حقیقت در این سرزمین یک آپارتاید مذهبی و عشیره‌ای حاکم است] ولی به شیعیان سعودی یک ظلم مضاعف در این کشور اعمال می‌شود. شیعیان احساء، قطیف و مدینه منوره طی 8 دهه از سوی حاکمیت سعودی – سلفی وهابی انواع ظلم‌ها و مرارت‌ها را چشیده‌اند. آنها هم‌اکنون در حاشیه جامعه عربستان سعودی هستند و هیچگاه احساس یک شهروند کامل این کشور را نداشتند.
گرچه آنها در منطقه شرقیه (کانون استخراج و صنعت نفت) هستند ولی از لحاظ اقتصادی، عمرانی و توسعه محروم و فقیرند. مبارزات 8 دهه آنها همگی به سوی یک هدف و آن نائل شدن به حقوق و مزایای یک شهروند عادی سعودی بوده است.
القاعده و سلفی‌های جهاد
نجد و اندیشه‌های وهابی زاینده افکار ارتجاعی و کشتار مقدس است و روحانیون سلفی، جمعیت‌های خیریه سلفی و مدارس علمیه وهابی، زایشگاه و پرورشگاه القاعده و جوانان سلفی جهادی بوده‌اند و امنیت منطقه خاورمیانه توسط اقدامات انتحاری این گروه‌های تروریستی مختل شده است. آنچه هم‌اکنون در پاکستان، افغانستان و عراق رخ می‌دهد محصول سیاست‌های مذهبی عربستان سعودی بوده است و از این رهگذر خود امنیت این سرزمین به مخاطره افتاده است. ریشه‌کن کردن منابع و کانون‌های سلفی جهادی در عربستان سعودی سهل و ممتنع است زیرا حاکمیت سعودی بخوبی می‌داند چه کسانی افکار سلفی ترویج و پرورش می‌دهند و چه کسانی از گروه‌های تروریستی حمایت‌های مالی و مادی می‌کنند و مقابله با تروریسم در این کشور با دستگیری روحانیون تندرو و حامیان مالی گروه‌های تروریستی ممکن است ولی حاکمیت سعودی بخوبی می‌داند این کانون‌ها مدافع مشروعیت خاندان سعودی و پاسداران تاج و تخت پادشاهی‌اند. شهروندان سعودی با سوابق و مهارت مردان دستگاه مطاوعه (هیات امر بالمودت سعودی) و مخبران وزارت کشور سعودی خوب آشنا هستند و می‌پرسند چرا مطاوعه و افسران وزارت کشور (زیر نظر شاهزاده نایف بن عبدالعزیز) تاکنون حتی یک تروریست سلفی را دستگیر نکرده‌اند.
رقابت جناح‌های درون هیأت حاکمه و موضوع جانشینی
از زمان درگذشت ملک عبدالعزیز آل سعود (مؤسس دولت سوم سعودی) در دهه 50 تاکنون میان شاهزادگان سعودی برای جانشینی و به تاج و تخت رسیدن کشمکش شدیدی وجود دارد و بسیاری از اسرار و راز‌های این رقابت‌ها و خصومت‌ها هنوز فاش نشده است. گرچه ملک‌عبدالله نهادی به نام «هیات‌‌البیعه» در سال‌های اخیر تأسیس کرده ولی موضوع رقابت میان نسل‌های قدیم و جدید شاهزادگان برای پادشاه شدن هنوز به‌طور جدی حل و فصل نشده است. برخی از آگاهان به مسائل عربستان سعودی بر این عقیده‌اند که ابتکار عمل ملک‌عبدالله در تأسیس نهادی همچون هیأت البیعه نقش مهمی در تداوم نظام پادشاهی در خاندان سعودی داشته زیرا این مؤسسه خانوادگی روند پادشاه شدن شاهزادگان سعودی طبق ضوابط و توافقات افراد خانواده را ساماندهی کرده است.
در مقابل عده‌ای از پژوهشگران مسائل عربستان سعودی زیاد به موفقیت این نهاد برای فیصله دادن به رقابت‌ها و خصومت‌های میان 7 جناح درونی خاندان سلطنتی خوشبین نیستند.
اصلاحات
بسیاری از متخصصان امور عربستان سعودی بر این عقیده‌اند که بقای حاکمیت در خاندان سلطنتی سعودی در گروي انجام اصلاحات و تجددگرایی است و ادامه سیاست‌های کهنه و سنتی، نظام پادشاهی در این سرزمین را با مجموعه‌ای از تهدیدات و چالش‌های امنیتی روبه‌رو خواهد کرد. در قبال روند اصلاحات و الگو‌های آن، مواضع و دیدگاه‌های جناح‌های درون خاندان سلطنتی و تکنوکرات‌‌های وابسته متفاوت و متعارض است. برخی از شاهزادگان تحصیلکرده آمریکا و اروپا به الگوی اصلاحات لیبرالی و سکولاریستی معتقدند و خواستار اقدامات رادیکالی در این راستا هستند و عده‌ای همچون خود ملک‌عبدالله به نوعی اصلاحات که توجهی به اصول و سنن اسلامی و عربی دارد، اعتقاد دارند. با وجود اینکه اقدامات اصلاح‌طلبانه ملک‌عبدالله برای احیای نظام سلطنتی از فروپاشی کافی نبوده ولی همین روند رفرمیستی نیز با موانع و مشکلات جدی روبه‌رو بوده است. در درون هیأت حاکمه جناحی به رهبری شاهزاده نایف‌بن عبدالعزیز کاملا با هر چه اصلاحات است مخالف است. این جناح به‌طور آشکارا با اصلاحات و آزادی نسبی زنان و مطالبات شهروندی شیعیان کاملا مخالف است و نسبت به روند اصلاحات موضع قاطع و سرکوبگرایانه‌ای دارد. موضوعات یاد شده بخشی از چالش‌ها و مشکلات امنیتی این سرزمین است اما در روند بقا یا فروپاشی نظام پادشاهی سعودی به‌طور مستقیم و غیرمستقیم دخالت مؤثر دارد.