محمد شمس‌لنگرودی در روز بزرگداشت مولانا (هشتم مهرماه) در گفت‌وگويي عنوان کرد: در تاریخ ما، اعتلای عرفان به نوعی نتیجه حمله مغول به سرزمین ایران بوده است. اگر چه عرفان پیش از حمله مغول در ایران وجود داشته اما اوج‌گیری آن پس از شکست ایرانیان در برابر مغول‌ها بوده است. از این منظر، عرفان نوعی فرار به درون است برای نجات و رهایی یافتن از بیرون بنابراین عرفان را می‌توان یک راه انفعالی در برابر معضلات انسانی دانست. او افزود: نکته دیگر اینکه عرفایی که در طول تاریخ عرفان ایرانی پیدا شدند، با مشکلات برخورد‌هایی یکسان نداشتند، جریانی برخورد انفعالی و ذلت‌بار و شکست‌طلبانه داشته و یک جریان هم شورمندانه در جهت یافتن راهی دیگر برای معنی دادن به زندگی بوده که مولانا از نوع دوم بوده است. شمس‌لنگرودی در ادامه گفت: بعد از شعر خراسانی که شعری سرخوشانه بود، کمتر شاعری را در ادبیات داریم که به اندازه مولوی شعر سرخوشانه داشته باشد. او همچنین متذکر شد: اما نکته‌ای که در این تحلیل مدنظر من است، نه مسأله‌ای است که مورد علاقه مورخان قرار دارد و نه آن بخشی است که به عرفان می‌پردازد، بلکه علاقه من به مولانا به خاطر کیفیت شعرش است. این پژوهشگر عنوان کرد: مولوی تنها شاعر ایرانی نبوده که چنین اعتقاداتی داشته اما به ظاهر، تنها کسی بوده که با چنین اعتقاداتی، شعرش به این اعتلا رسیده است، بنابراین تصریح دارم علاقه من به مولوی نه به خاطر باورهایش بلکه به خاطر شعرهایش است که در شعریت به اعتلا رسیده و به جایی می‌رسد که گاه با شعر ناب روبه‌رو می‌شویم که شباهتی غریب به رقص پیدا می‌کند. اگر همان‌طور که
پل‌‌الوار می‌گفت، در نظر بگیریم، نثر مثل راه رفتن برای رسیدن به مقصدی است، اما شعر مثل رقصیدن است که هدفی جز خود ندارد. در واقع اعتلای رقص در هرچه بهتر رقصیدن است و اعتلای شعر در شعریت آن است. به عبارتی، اعتلای شعر جایی است که دریافت و فهم می‌شود، اما به روایتی قابل بیان نمی‌رسد مثل این بیت مولوی: «گفتی اسرار در میان آور / کو میان اندر این میان که منم؟» به گزارش ایسنا، او ادامه داد: این شعر اگر چه به نظر می‌رسد آسان‌یاب است ولی با کمی دقت متوجه می‌شویم که چنین نیست و معناهای پوشیده‌ای در آن است و اینجاست که به خاطر شعریت، شعر مولانا احترام‌برانگیز می‌شود. شمس لنگرودی با تمایز قائل شدن میان «مثنوی معنوی» و «غزلیات» مولانا خاطرنشان کرد: « مثنوی معنوی» بیش از اینکه شعر باشد، درس و بحث و آموزش مولوی است. مولوی در غزلیاتش شاعر است و من غزلیاتش را دوست دارم. علاقه چندانی به «مثنوی» مولوی ندارم زیرا چندان به آن رویکردش در زندگی علاقه ندارم. نباید فراموش کنیم که «مثنوی معنوی» نتیجه اعلام نوعی دانستگی مولوی است. او در «مثنوی» درس می‌دهد چون به گمانش جهانی را که می‌شناسد، تبیین می‌کند، اما «غزلیات» مولوی نتیجه
شور نادانستگی است.