امید صبوری:
طنز تلخی است اشراف به این واقعیت که این روزها فاصله میان تقدیر از فیلمی در یک جشنواره سینمایی و فراهم آوردن حداقل امکان برای اکران مناسب همان فیلم، تا چه حد می‌تواند زیاد باشد. بارها و بارها نوشته‌ایم و شاهد بوده‌ایم فیلمی که در مقیاس جشنواره‌ای بسیار قدر دیده و شاهد بالیدن مسؤول و غیرمسؤول بوده‌است، در هنگامه اکران در ردیف ناکامان قرار گرفته و حتی گوش شنوایی برای پاسخ به چرایی این مهجوری نیافته است. چه جالب که این روزها شاهد از غیب رسیده و با اندکی جابه‌جایی در تقدم و تاخر این بی‌توازنی، شاهد تقدیر از یک فیلم در جشنواره فیلم کودک، آن هم در گیرودار دست و پنجه نرم کردن عوامل با دست‌اندازهای اکران بودیم. فیلم «نخودی» که به انتخاب داوران بیست و چهارمین جشنواره فیلم کودک و نوجوان شایسته دریافت عنوان بهترین فیلم کودک این سال‌های سینمای ایران شده‌است، چندی پیش و به دلیل ناکامی در جلب نظر یک سینمای سرگروه، به اکران در گروه آزاد رضایت داد و تا امروز هم به‌دلیل تبلیغات اندک و نداشتن تعداد سالن مناسب، فروش بسیار پایین‌تر از حد انتظار را در گیشه ثبت کرده‌است. شاید بی‌راه نباشد این انتظار که پس از برگزیده شدن در معتبرترین جشنواره حوزه سینمای کودک در ایران، شعار حمایت از این گونه رو به فراموشی با فراهم آوردن شرایط مناسب‌تر اکران برای این فیلم در عمل به اثبات برسد.
آرزوی پردردسر
اما فیلم «نخودی» اولین فیلم جلال فاطمی در مقام کارگردان است؛ کارگردان جوانی که آنقدر ساده سخن می‌گوید و ایده‌آل تخیل می‌کند که تماشای فیلمی چون «نخودی» از او اصلا غیرقابل انتظار نیست. فاطمی در گفت‌وگو با «وطن امروز» پیرامون ایده اولیه نگارش فیلمنامه این فیلم می‌گوید: «بچه که بودم یادم می‌آید سریالی آمریکایی به نام سرزمین عجایب پخش می‌شد که من شیفته این سریال بودم. در آن سریال مسافرهای یک سفینه فضایی از سیاره‌ای شبیه زمین سر درمی‌آورند که آدم‌هایش صد برابر بزرگ‌تر از آنها بودند. این سریال با تخیل من خیلی بازی کرد، طوری که من را از درس و مشق انداخته بود. بعدها هم که فیلم‌های کلاسیک این ژانر، یعنی ژانر «آدم کوچک‌ها علیه آدم بزرگ‌ها» را دیدم یا کتاب‌هایی مثل «سفرهای گالیور» را خواندم، علاقه‌مندی‌ام بیشتر شد تا اینکه چند سال پیش که برگشتم ایران، شرکت تبلیغاتی و فیلمسازی رسانه پویا را با برادرم و مرحوم جمشید اردلان و فرهاد توحیدی تاسیس کردیم. در کنار پروژه‌های تبلیغاتی، سریالی به اسم «آرزوی پردردسر» ساختیم که فرهاد توحیدی نویسندگی آن را برعهده داشت و درباره پدری بود که آرزو می‌کرد قد بچه‌هایش بلند شود و سر آخر هم شد. آن سریال خیلی طرفدار پیدا کرد. بعد هم قرار شد یک فیلم سینمایی در این ژانر کار کنیم که ایده «نخودی» زاده شد. فاطمی معتقد است: «این داستان به شکلی شرح حال خود من است! زمانی که به ایران بازگشتم وارد جامعه‌ای شده بودم که 20 سال در آن نبودم. خب روابط آدم‌ها و زن و مرد و بچه نسبت به گذشته برایم اندکی متفاوت به‌نظر می‌‌‌‌‌آمد، نه اینکه برایش آمادگی نداشته باشم، نه. پیش خودم فکر می‌کردم اگر در چنین محیطی، جایگاه فیزیکی زن و مرد عوض شود، یعنی زن‌ها نسبت به مردها از لحاظ قد و وزن برتری داشته باشند، انتظار چه حوادثی را باید داشته باشیم! یا مثلاً اگر یک آدمی احساس حقارت بکند و شروع کند به کوچک شدن، چه اتفاقاتی رخ می‌دهد! موقع نوشتن «نخودی» ضمن اینکه با این ایده‌ها کلنجار می‌رفتم، ذهنیات یک شخصیت هنرمندمآب مثل‌خودم را در قصه تزریق کردم. یک مرتبه همه چیز مرتب شد و شکل قصه پیدا کرد».
اما یکی از امتیازات «نخودی» در اجرا، استفاده صحیح از جلوه‌های ویژه رایانه‌ای است؛ برگ‌برنده‌ای که کارگردان فیلم در تشریح آن می‌گوید: «من بعد از ساخت 3 فیلم بلند تلویزیونی (در آمریکا و ایران) چندین فیلم کوتاه، 40-30 کلیپ موسیقی و 300- 200 آگهی تلویزیونی که در بیشتر آنها از تروکاژهای دیجیتال استفاده کرده بودم، شجاعت پیدا کردم که دست به ساخت این فیلم بزنم. جلوه‌های ویژه این فیلم که به این حجم تا به‌حال در سینمای ما سابقه نداشته، با ترکیب یک مدیر فیلمبرداری و دستیارهای مجربش و 3 گروه از بچه‌های زبده کار دیجیتال میسر شد. اگر بخواهم به شکل خلاصه بیان کنم، از پرده سبز و دوربین اچ‌دی در این راستا استفاده فراوان کردیم». فاطمی درباره همکاری با فرشته طائرپور به‌عنوان تهیه‌کننده فیلم می‌گوید: «دلایل همکاری با ایشان به غیر از آشنایی کوچکی که من و ایشان در جلسات فیلمنامه‌خوانی در حوزه هنری داشتیم و اینکه بعدها فهمیدم یک نسبت خانوادگی هم با هم داریم، این بود که اولا پذیرفت تهیه‌کنندگی کار را برعهده بگیرد، دوم اینکه خودش هم ایده‌هایی برای یک فیلمنامه در رابطه با داستان نخودی افسانه‌ای داشت و سوم هم تجربه خانم طائرپور در زمینه سینما و ادبیات کودک بود».
شانس بزرگ
جلال فاطمی جدای از انگیزه بسیاری که برای ورود به سینمای کودک داشته درباره همکاری با بازیگران شناخته شده سینما و تلویزیون در نخستین تجربه کارگردانی می‌گوید: «بودن این بازیگران زبده و محبوب در فیلم من حاصل شانس بزرگ بنده، الزامات فیزیکی و سبک بازیگری این اشخاص بود». کارگردان «نخودی» درباره همکاری با بازیگران به همین حد بسنده می‌کند و ترجیح می‌دهد به کلیت سینمای کودک در سال‌های اخیر بپردازد. فاطمی معتقد است: «سینمای کودک در ایران چند دوره خوب را پشت سر گذاشته؛ سال‌های 60 و اوایل دهه 70. در این 2 دوره، فیلم‌ها از نظر کیفی خوب و چشمگیر بودند اما از لحاظ ساخت تا حد زیادی تابع سلایق روشنفکرانه. شاید هدف‌گیری جشنواره‌ای تا حدی میان مخاطب و سازندگان فیلم فاصله ایجاد کرده‌است اما به نظر بنده، در اواسط دهه 70 سینمای کودک ما از کیفیت فاصله گرفت و گیشه را هدف قرار داد. شاید ملحق شدن تلویزیون به میدان یکی از دلایلش بود. اگر به تکامل این سینما (که نسبت به کشورهای غربی کمی نوپاست)، لطمه‌ای وارد نشود، من ایرادی در این هدف‌گیری‌ها نمی‌بینم. به هر حال باید منصف بود. هر دوی این پدیده‌ها در مقاطع خودشان به جلو پیش رفتند و مثبت عمل کردند و به ندرت اتفاق افتاده است که یکی از این دو مورد فدای دیگری نشده باشد!»
بچه‌ها را جدی بگیریم
فاطمی به‌عنوان آخرین کلام هم به نکته جالب توجهی اشاره می‌کند؛ «حرف آخرم شاید زیاد سینمایی نباشد اما دوست دارم آن را بگویم. دوست دارم بچه‌ها و نوجوا‌ن‌ها را در فیلم‌هایم جدی بگیرم. بچه‌ها هیچ چیز کمتر از بزرگترها ندارند. ممکن است تجربه زندگی‌شان کمتر باشد یا مهارت‌های اجتماعی‌شان مثل بزرگترها نباشد ولی از خیلی نظرها، هم صادق‌تر هستند و هم منطقی‌تر اندیشه و عمل می‌کنند. دوست دارم در دنیایی زندگی کنم که در آن به کودک و نوجوان احترام می‌گذارند، چون مطمـئنم آنها هم برای بزرگترها احترام قائل می‌شوند. زندگی در دنیایی که خوبی‌هایش نسبت به بدی‌هایش بیشتر باشد خیلی بهتر است، نه؟! اگر برای چنین دنیایی آمادگی دارید، فیلم «نخودی» به شما خوشامد می‌گوید!»
«نخودی» بهترین فیلم جشنواره
به هر ترتیب فیلم نخودی در تازه‌ترین حضور جشنواره‌ای خود توانست عنوان بهترین فیلم را از آن خود کند. آیین اختتامیه بیست‌وچهارمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوان سه‌شنبه شب گذشته در تالار ابن‌سینای شهر همدان برگزار شد و پروانه‌های زرین بخش‌های مختلف بر شانه هنرمندان نشستند. به گزارش «وطن امروز» در این مراسم که با حضور بیش از يكهزار نفر از هنرمندان، مسؤولان و مردم هنر‌دوست شهر همدان برگزار شد، معاون امور سینمایی وزارت ارشاد، استاندار همدان، مدیر عامل بنیاد سینمایی فارابی و مدیر کل ارزشیابی و نظارت بر سینمای حرفه‌ای حضور داشتند. در این مراسم داوران بخش مسابقه سینمای ایران ضمن اعطای دیپلم افتخار به بازیگر فیلم «شکارچی شنبه» و کارگردان فیلم «راز موفقیت»، پروانه زرین بهترین منتخب داوران کودک و نوجوان را به فیلم «دختران» به تهیه‌کنندگی قاسم جعفری اهدا کردند. انجمن منتقدان جوایز خود را به تهیه‌کننده فیلم «راز دشت تاران» و نویسنده فیلمنامه «دختران» اهدا کردند. در ادامه دیپلم افتخار و پروانه زرین بهترین دستاوردهای فنی، هنری به اتفاق آرا به خاطر جلوه‌های ویژه رایانه‌ای به فیلم «راز دشت تاران»، پروانه زرین بهترین بازیگر پسر نوجوان به علیرضا مظفری برای فیلم «راز موفقیت»، پروانه زرین بهترین بازیگر دختر نوجوان به فاطمه ولی‌محمدی برای فیلم «علفزار» و پروانه زرین بهترین بازیگر پسر نوجوان به محمدجواد جعفرپور برای فیلم «شکارچی شنبه» اهدا شد. همچنین ناصر رفائی برای فیلمنامه و کارگردانی «خانه امن است» 2 پروانه زرین را به خود اختصاص داد. در ادامه جایزه ویژه هیات داوران و پروانه زرین بهترین فیلم به کارگردانان فیلم هاتف علیمردانی و محمد لطفعلی برای فیلم «راز دشت تاران» و پروانه زرین بهترین فیلم به فیلم «نخودی» به خاطر فراهم کردن امکانات فنی تولید اهدا شد. بیست و چهارمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان از 16 مهر ماه در همدان آغاز شد و طی مراسمی روز بیستم مهر ماه به کار خود پایان داد.