فهیمه خزائیفر:
برگزاری همایش بزرگ علمی- فرهنگی موسیقی کار، یکی از اتفاقات نیک در حوزه موسیقی است که به مدت 3 روز در حوزه هنری برپا شد. هر چند هوشنگ جاوید، دبیر همایش بزرگ علمی- فرهنگی موسیقی کار اعتقاد دارد: «اگر نسل جوان ایرانی از کاربردهای متنوع موسیقی کار آگاه شود به کارکردهای نو آن نیز خواهد اندیشید» اما بر این نکته نیز تاکید دارد که امروز کمکاری نهادهای فرهنگی بویژه در حوزه موسیقی موجب شده همین نسل جوان بیشترین گرایش را به سمت وام گرفتن از موسیقی غرب پیدا کند. او در گفتوگویی با «وطنامروز»درباره چگونگی شکلگیری این جشنواره گفت: طراحی این جشنواره که عنوان«همایش بزرگ علمی- فرهنگی موسیقی کار» را برایش انتخاب کردهایم بر اساس پژوهشهایی صورت گرفته که طی 5، 4 سال گذشته در مناطق مختلف ایران انجام دادهام. این گونه از موسیقی به آواها و آوازهایی اطلاق میشود که در مشاغل مختلف و در حین انجام کار اجرا میشود و گسترهای وسیع از فرهنگ موسیقایی ما را در بر میگیرد. او ادامه داد: من این طرح را به مناسبت سال همت مضاعف و کار مضاعف به مرکز موسیقی حوزه هنری پیشنهاد دادم که خوشبختانه پذیرفته شد.
اهداف جشنواره
این پژوهشگر موسیقی درباره اهداف برپایی جشنواره تصریح کرد: یکی از اهداف ما این است که آوازها و آواهای کار در سراسر ایران را ضبط و ثبت کنیم تا حداقل سندی از این فرهنگ گرانبها داشته باشیم. هدف دیگر ما معرفی موسیقی کار و ایجاد یک جریان تاثیرگذار برای استفاده آهنگسازان در خلق آثار است. مساله دیگر به تغییر نگاه نسل جوان نسبت به داشتههای فرهنگی خودش در زمینه موسیقی بازمیگردد. نگاه فرهنگی نسل پس از انقلاب بویژه در زمینه موسیقی به گونهای است که گمان میرود داشتههای ما بسیار اندک است و هر چیزی که موجب حرکت و رشد میشود منشأ غربی دارد. از این رو رویکرد اصلی این نسل به موسیقی و منابع غرب بسیار جدی است.
تأثیر موسیقی ایرانی بر ملل دیگر
جاوید در بخش دیگری از این گفتوگو درباره تاثیر موسیقی ایران بر دیگر ملل گفت: بر اساس اسناد موجود، پیش از دوره ساسانیان تمام لحظات زندگی و کار ایرانیان با موسیقی عجین بوده و همچنین بر اساس نقوش حکاکی شده روی سنگها، موسیقی ایران روی فرهنگ موسیقایی دیگر ملل همجوارش تاثیر گذاشته است. در اواخر حکومت ساسانیان و اوایل ظهور اسلام وقتی بناهای ایرانی در حال ترمیم خانه کعبه بودهاند یک موزیسین عرب به نام «ابن سوریج» که پدرش مسؤولیت نگهداری خانه کعبه را برعهده داشته تحت تاثیر این آوازها قرار میگیرد و به فراگیری موسیقی ایرانی میپردازد. وی افزود: همین شخص بعدها نفوذ موسیقی ایرانی را در موسیقی اعراب گسترش میدهد و به این وسیله موجبات تحول موسیقی عرب را فراهم میکند. قبل از او «مسعود ابن مسجه» این کار را انجام میدهد و جالب اینکه او نیز از روی آوازهای بناها این کار را انجام میدهد. جز این
2 نفر حتی مطربان عرب مانند «توویس» از موسیقی ایرانی بویژه موسیقی کار ایرانی بهره میگیرند و موسیقی آوازی خودشان را تقویت میکنند.
کارکرد مختلف آواهای کار
هوشنگ جاوید در ادامه درباره کارکرد آواهای کار بیان کرد: کارکرد آواهای کار در ایران در هر یک از
گونههایش جای بررسی مفصلی دارد. یکسری از آواها مختص ارتباط با حیواناتی است که مورد استفاده قرار میگیرند. مانند چوپانی که از طریق آواهای آهنگین این ارتباط را با گلهاش برقرار میکند. ما این اصوات آهنگین را به عنوان آواهای کار میشناسیم. شبانان ایرانی در طول تاریخ از نی خود در 4 مورد مختلف استفاده میکردهاند؛ اولین کارکرد نی چوپانان در شمارش گله بوده که با آهنگهایی گله را 10 راس، 10راس میشمردهاند؛ علاوه بر آن آهنگهای دیگری داشتهاند که برای به خط کردن گله جهت عبور دادن آنها از کوهها استفاده میشده است. کارکرد سوم نی برای چوپانان در نواختن نوعی آهنگ بوده که همه گله با شنیدن آن در یک مکان جمع میشده است. چهارمین کارکرد نی چوپانان ایرانی برای آب خوردن گله بوده است. او تصریح کرد: این آوازها تقریبا در همه مشاغل وجود داشته است. برای مثال طباخها از لحظه اول شروع به کارشان ذکرهای دینی داشتهاند و در تمام مراحل آمادهسازی غذا این ذکرها را بيان ميكردهاند. در ماهیگیری نیز آوازهای متنوعی وجود دارد که فرم آنها در شمال و جنوب کشور متفاوت است. این اتفاق برای داروفروشها، سلمانی ها، قصابیها و سایر مشاغل نیز وجود داشته و واقعا جای تاسف دارد که امروز کمترین اثر از این فرهنگ گرانبها را در سطح جامعهمان شاهد هستیم. جاوید در پایان هشدار داد: متاسفانه این فرهنگ تحت تاثیر فرهنگهای بیگانه در حال نابودی است. قطعا اگر نسل جوان ایرانی از کاربردهای متنوع موسیقی کار آگاه شود به کارکردهای نو آن نیز خواهد اندیشید و برای این کار حتما باید نهادها و سازمانهای فرهنگی وارد میدان شوند.