این روزها اگر گذرتان به پردیس‌های سینمایی افتاده باشد یا برای انتخاب فیلمی مخاطب تلفن گویای این پردیس‌ها قرار گرفته باشید حتما متوجه تراکم قابل توجه فیلم‌های در حال اکران شده‌اید؛ فیلم‌هایی که اگرچه برای قرار گرفتن در فهرست اکران بسیار تلاش کرده‌اند اما در مواجهه با چنین تراکمی، متوجه خطر سقوط از دیگر سوی بام اکران سینمای ایران شده‌اند؛ «فیلم‌سوزی»! با این حال هراس بازماندن از اکران و ناگزیری از توزیع در شبکه نمایش خانگی که تا به امروز نمونه‌های قابل توجهی را گرفتار خود کرده، فیلمسازان را به قبول این شرایط مجاب کرده است. احتمالا همین امر هم سبب شده در سومین هفته پیاپی شاهد آغاز اکران فیلم‌های جدید از صبح چهارشنبه باشیم. «هر چه خدا بخواهد»، «لطفا مزاحم نشوید»، «دردسر بزرگ» و «...و آسمان آبی» 4 فیلمی هستند که از صبح امروز در جدول اکران گنجانده شدند تا در رقابت تنگاتنگ با «ملک سلیمان(ع)»، «سن‌پطرزبورگ»، «شکلات داغ»، «بعد از ظهر سگی‌سگی»، «نخودی»، «از مابهترون»، «یه جیب پرپول»، «باد در علفزار می‌پیچد» و «یتیمخانه»(خارجی)، بخت خود را بیازمایند. در چنین جغرافیایی آرزوی ورود حتی یکی از این آثار به باشگاه میلیاردی‌ها (که در سال جاری وضع راکدی داشته است) هم چندان قابل تحقق نمی‌نماید. تنها می‌توان امیدوار بود.
شبکه نمایش خانگی یا مافیا؟!
وضع اکران و فروش فیلم‌ها راضی‌کننده نیست و اگر حتی سینماگران در کلام ابراز رضایت کنند بی‌تردید در گوشه ذهن برای جبران مافات، چاره‌جویی می‌کنند. بیش از نیمی از سال 89 سپری شده و هنوز هم باشگاه میلیاردی‌های سینما در انتظار یک پدیده است. در راستای آسیب‌شناسی این ناکامی هم هر از گاهی سینماگری زبان به اعتراض از شرایط اکران می‌گشاید از «مافیای اکران» سخن به میان می‌آورد. ادعایی که البته روز گذشته با واکنش شدید محمدرضا صابری مواجه شد. سخنگوی انجمن سینماداران گفت: متاسفانه هرگاه دوستان سینمایی کم می‌آورند همه چیز را به گردن اکران و مافیا و سالن‌دارها می‌اندازند اما مشکل اصلی این است که فیلم و فیلمنامه خوب نداریم. صابری در گفت‌وگو با خبرگزاری سینمای ایران درباره وضع اکران اظهار کرد: بحث اکران و بحث ریزش مخاطب بحث امروز و دیروز نیست. ما به‌عنوان سالن‌دار مدت‌ها پیش در این درباره هشدار داده بودیم. وقتی وضع شبکه خانگی ما به این صورت است و فیلمی که هنوز در شهرستان‌ها اکران نشده در شبکه خانگی نماش داده می‌شود نباید چندان انتظاری داشت. وی افزود: در اروپا، آمریکا و حتی آسیای شرقی قیمت هر CD از فیلم‌ها حدود 20 تا 25 دلار است در حالی که قیمت بلیت سینما 6 تا 9 دلار. در ایران اما این وضع عکس است. قیمت بلیت سینما 3 تا 4 هزار تومان است و قیمت CD فیلم‌ها 1500 تومان. طبیعی است که در این شرایط کسی به دیدن فیلم‌ها در سینما نمی‌رود و ترجیح می‌دهد در منزل بماند و با قیمت کمتر فیلم‌ها را تماشا کند. تازه وقتی خانواده‌ای بخواهد به سینما برود باید به اندازه 4 یا 5 نفر پول بلیت بدهد که با هزینه ایاب و ذهاب حدود 20 هزار تومان خواهد شد. چرا باید کسی این کار را انجام دهد وقتی می‌تواند همان فیلم را با قیمتی بسیار کمتر در خانه ببیند؟ این عضو شورای صنفی نمایش در ادامه خاطرنشان کرد: آن وقت من سینمادار در این وضع متهم می‌شوم. البته معاونت سینمایی گویا قانونی را مصوب کرده که هر فیلم تا 4 ماه پس از اکران در اختیار شبکه خانگی قرار نگیرد. به هر حال این یکی از علل ریزش مخاطب در سینماست. این فضای رقابتی بسیار ناجوانمردانه و ناسالم است که میان شبکه خانگی و سالن‌های سینمایی برپا شده است.
شرایط مناسب نیست
همزمان با اظهارات صابری اما محمد احمدی که از صبح امروز «لطفا مزاحم نشوید» را در مقام تهیه‌کننده راهی پرده سینماها کرده، معتقد است: پیشنهادهای شورایعالی تهیه‌کنندگان باعث معرفی مافیای اکران می‌شود و تصریح می‌کند: بنده عضو شورای مرکزی فیلمسازان هستم و این شورا نیز زیر نظر شورایعالی تهیه‌کنندگان فعالیت می‌کند که اخیرا پیشنهادهای بسیار خوبی برای اصلاح قانون نمایش فیلم‌ها ارائه کرده و به نظر من اگر این پیشنهادها اجرا شود، می‌تواند به وضع کنونی سینمای ایران کمک کند و شرایط قانونی مناسبی را فراهم کند. در واقع عقیده دارم با اجرای این پیشنهادها اگر مافیایی در سینمای ایران وجود داشته باشد معرفی و قانون به درستی اجرا می‌شود. تهیه‌کننده فیلم «لطفا مزاحم نشوید» معتقد است: شرایط اکران فیلم من به لحاظ زمان اکران و سینمای سرگروه آن خوب است، یعنی در کل از شرایط اکران این فیلم راضی هستیم. همانطور که گفتم فیلم در زمان خوبی اکران شده و پخش‌کننده فیلم یعنی موسسه سینمایی فیلمیران شرایط مناسبی را برای اکران آن فراهم کرده ولی در مجموع اگر بخواهیم ارزیابی کنیم شرایط مناسبی برای اکران فیلم‌های سینمایی وجود ندارد. با توجه به فیلم‌هایی که اکران آنها از هفته گذشته و هفته ماقبل آن آغاز شده‌اند باید پرسید آیا سینمای ما گنجایش و ظرفیت آن را دارد که ظرف مدت 11 روز این تعداد فیلم جدید به نمایش درآیند؟
تهیه‌کننده‌ها، عامل فیلم‌سوزی!
محمد احمدی تاکید می‌کند: خود تهیه‌کننده‌ها با تصمیماتی که می‌گیرند باعث می‌شوند موقعیت فیلم‌ها از دست برود و اصطلاحا فیلم بسوزد. احساس می‌کنم خود ما داریم به یکدیگر لطمه می‌زنیم، طبعا فیلمی که دارای سرگروه است و زمان اکران آن مشخص شده چاره‌ای جز نمایش در آن زمان ندارد ولی اکران فیلم‌هایی که به صورت آزاد و بدون سرگروه انجام می‌گیرد به نظر من باید کنترل شده باشد زیرا این فیلم‌ها خیلی از سئانس‌های سینماها را به خود اختصاص می‌دهند و حتی برخی از این فیلم‌ها اکثر سئانس‌های سینماهای شهرستان را اشغال می‌کنند، با چنین شرایطی که از آن نام بردم باید تاکید کرد که وضع اکران چندان بسامان نیست و قانون نمایش فیلم‌ها نیازمند اصلاح است.
مشکل اصلی در قراردادهاست
عبدالله علیخانی، دیگر تهیه‌کننده سینمای ایران که در فصل جدید و از صبح امروز «دردسر بزرگ» را روانه پرده سینماها کرده هم معتقد است: با هماهنگی بین صاحبان سالن‌های سینما و فیلم‌ها، می‌توان اکران را به بهترین شکل مدیريت کرد. علیخانی درباره وضع اکران سینمای ایران گفت: متاسفانه بسیاری از افراد بدون آگاهی از دلایل واقعی ضعف اکران درباره نبود نظم در این بخش صحبت می‌کنند در حالی که مشکل اصلی اکران ما در نحوه قراردادهایی است که برای اکران فیلم بسته می‌شود. وی افزود: تنها اکرانی که در طول سال تاریخ مشخصی دارد، اکران نوروزی است که تا حد زیادی پخش‌کنندگان و صاحبان فیلم می‌توانند برای آن برنامه‌ریزی کنند که البته اکران نوروزی هم مشکلات خاص خود را از نظر ترافیک فیلم دارد. مشکل اصلی اکران در سینمای ما مشخص نبودن دقیق زمان اکران و بحث قراردادهای مربوط به اکران است. علیخانی که خود از صاحبان سالن سینما نیز هست در ادامه با بیان مثالی گفت: در نظر بگیرید که فیلمی قرارداد اکران 12 هفته‌ای در یک گروه سینمایی دارد و پس از آن قرار است فیلمی کمدی اکران شود. در گروه سینمایی دیگری نیز قرار است یک فیلم کمدی دیگر چهار هفته بعد اکران شود و صاحب این فیلم روی اکران آن قبل از فیلم کمدی گروه سینمایی دیگر حساب کرده است اما ناگهان به دلیل پایین بودن فروش، فیلم بعد از 4 هفته به کف فروش می‌رسد و فیلم کمدی در این گروه همزمان با فیلمی کمدی در گروه دیگر اکران می‌شود که نتیجه این موضوع جز ضرر برای صاحبان فیلم و سینمادار نیست. علیخانی معتقد است: ایراد دیگری که به نوع اکران می‌گیرند این است که آثار کمدی زیاد ساخته و اکران می‌شود. این حقیقت دارد که مردم جامعه ما به دنبال خندیدن و فراموش کردن مشکلات خود هستند و تهیه‌کننده سینما هم که در این جامعه زندگی می‌کند این موضوع را درک می‌کند. اما به نظر من مشکل در کیفیت آثاری است که به نام کمدی ساخته می‌شوند که بعضی از آنها کیفیت لازم را ندارد و بیشتر لودگی را اشاعه می‌دهد و موجب می‌شود عده‌ای بگویند فیلم طنز مشتری ندارد، در حالی که افزایش کیفیت فیلم‌ها نیز به رفع مشکلات اکران کمک می‌کند.
صدای سالن‌دارها به جایی نمی‌رسد
نکته پایانی اظهارات علیخانی اما مورد تاکید محمدرضا صابری نیز قرار دارد. چه اینکه این عضو شورای صنفی اکران هم معتقد است: باید بررسی کنیم که ما چه کرده‌ایم که مخاطب از سینما فراری شده است؛ ما داستان نداریم. فیلمنامه‌ها خوب نیست. مردم ثابت کرده‌اند که هربار فیلم خوبی به نمایش درآمده از آن استقبال کرده‌اند. برای مردم اول فیلم مهم است بعد سالن. فیلمسازی ما ضعیف شده و این حرف خود فیلمسازان هم هست. صابری افزود: ما اعتقاد داریم که تولیدات ما بیش از ظرفیت سالن‌های ماست. این وضع بسیار نگران‌کننده‌ای است و سالن‌دارها در این زمینه بسیار لطمه می‌بینند. اما چون دوستان سینمایی صاحب چهره، نام و شهرت هستند، صدایشان بیشتر شنیده می‌شود اما سالن‌دارها در این زمینه حرف‌هایی دارند و می‌توانند با سند و مدرک ثابت کنند. با این همه و با وجود این دیدگاه‌های مختلف در حوزه آسیب‌شناسی دلایل فروش پایین فیلم‌ها در سال جاری چرخ اکران سینماهای کشور همچنان در حال گردش است و باید منتظر ماند و دید آیا با تنوع بیش از این فیلم‌های در حال اکران اتفاقی در این حوزه رقم خواهد خورد یا خیر.