پس از موفقیت طرح عرضه فیلم در سوپرمارکت‌ها، این بار شاهد عرضه کتاب در سوپرمارکت‌ها هستیم.
احتمالا شما هم کتاب «دا» را در کنار محصولات دیگر مغازه‌ها و زیر عبارت «بسته کتاب خانواده» دیده و کنجکاو شده‌اید که قضیه از چه قرار است؟
راستش طرح عرضه کتاب در سوپرمارکت‌ها در کشورهای پیشرفته دنیا سال‌هاست اجرا میشود. در کشور ما انتشارات «سوره مهر» پرچمدار این طرح شده و قرار است بزودی تالیفاتی دیگر همانند «احمد احمد»، «ای کاش گل سرخ نبود» و «شطرنج با ماشین قیامت» به «دا» بپیوندند.
برای تحقق فرمایش رهبری
در تازه‌ترین اظهار نظر درباره علت اجرای این طرح، رئیس حوزه هنری با اشاره به سخن مقام معظم رهبری مبنی بر اینکه «کتاب باید وارد زندگی مردم شود»، گفت: «طرح «بسته کتاب خانواده» در راستای تحقق فرمایش رهبری اجرا شد». محسن مومنی‌شریف، تاکید کرد: «قطعا هر چیزی که کمک کند تا کتاب به دست مردم برسد، باید از آن ظرفیت استفاده کنیم. او با نو خواندن این طرح اضافه کرد: ارائه و عرضه کتاب در سوپرمارکت‌ها طرحی نو و بدیع است؛ پس باید منتظر نتیجه باشیم اما هدف اصلی سهولت دستیابی و در دسترس بودن کتاب برای مردم است».
دیدگاه موافقان
طرح عرضه کتاب در سوپرمارکت البته مانند هر طرحی، موافقان و مخالفانی دارد. محسن مطلق که چندی پیش رمان «مگیل» او منتشر شد، با یادآوری اینکه در گذشته فروش اقلام فرهنگی در یک مکان خاص صورت می‌گرفت اما بعد فیلم‌ها در سوپرمارکت‌ها عرضه شد که خیلی زود جاافتاد، می‌گوید: «کتاب هم مثل اقلام فرهنگی دیگر می‌تواند در سوپرمارکت‌ها عرضه شود. البته باید درباره این طرح سعه‌صدر داشت تا جابیفتد و مردم استقبال کنند». نویسنده «زنده‌باد کمیل» ادامه می‌دهد: «هیچ جای دنیا این‌طور نیست که سوپرمارکت فقط مواد خوراکی داشته باشد؛ مثلا در مالزی و خیلی کشورهای دیگر در سوپرمارکت‌ها اقلام فرهنگی و کتاب عرضه میشود». او در این باره توضیح می‌دهد: «آنها در سوپرمارکت‌ها کتاب داستان‌های عامه‌پسند و رمان‌های جدید و چیز‌هایی که هم جنبه سرگرمی و هم جنبه آموزشی دارند عرضه می‌کنند و کتاب‌های تخصصی را باید از کتابفروشی‌ها تهیه کرد. حال اگر این طرح در ایران هم جابیفتد در توسعه کتابخوانی خیلی موثر خواهد بود».
طرحی موفق
عباس براتی‌پور هم درباره عرضه کتاب‌های مشهوری مانند «دا» در سوپرمارکت‌ها می‌گوید: «بررسی‌های بنده حاکی از انتشار فراوان کتاب است، کتاب در جاهای زیادی مانند اتوبوس عرضه میشود، در دیگر کشورها هم عرضه کتاب در سوپرمارکت در قطع جیبی وجود دارد و افراد در کنار دیگر لوازم، کتاب مورد نظر خود را هم خریداری می‌کنند». این شاعر تاکید می‌کند: «عرضه کتاب در هر مکانی جلب توجه می‌کند و برای افراد اهل مطالعه که علاقه‌مند به استفاده کتاب هستند و در تلاشند از زمان بهره‌وری مناسبی داشته باشند، امری مناسب و پسندیده است». او معتقد است: «یکی از راه‌های ترویج کتابخوانی عرضه آن در سوپرمارکت است، چرا که نباید تنها کتاب را خریداری و در کتابخانه بایگانی کرد و معتقدم این طرح موفق است».
به یک شرط
محمود حکیمی هم از طرفداران این طرح است، منتها به یک شرط: «اگر عرضه آثار نویسندگان در سوپرمارکت‌ها دارای ویرایش و محتوای خوب باشد، توزیع آن بلامانع بوده و باعث افت شأن کتاب نمی‌شود».
این نویسنده درباره توزیع برخی از آثار نویسندگان در سوپرمارکت‌ها، ادامه می‌دهد: «برخی از آثار نویسندگان بی‌محتوا بوده و فقط دارای تصاویر شکیل و جذاب است که باید جلوی توزیع این کتاب‌ها در کتابفروشی‌ها، کیوسک‌های روزنامه‌فروشی و سوپرمارکت‌ها گرفته شود». وی با بیان اینکه برخی از آثار نویسندگان دارای اشکال دستور زبانی است و نباید این کتاب‌ها نه‌تنها در سوپرمارکت‌ها بلکه در هیچ مکانی توزیع شود، اضافه می‌کند: «اگر قرار است آثار نویسندگان و هنرمندان در مراکز عمومی و داروخانه‌ها، سوپرمارکت‌ها و مترو توزیع شود باید این آثار جزو بهترین و بامحتواترین اثر برای مخاطبان باشد».
زرد نشود!
علی شجاعی‌صائین، مدیرعامل خانه کتاب در گفت‌وگو با فارس، درباره عرضه کتاب در سوپرمارکت‌ها با عنوان طرح «بسته کتاب خانواده» چنین گفت: «سیستم توزیع کتاب در کشور ضعیف است، این امر در حالی است که تعداد کتابفروشی‌ها هم بسیار کم و محدود هستند، با این ضعف قطعا حجم تقاضا بیش از کارهایی است که در این زمینه انجام میشود». مدیرعامل خانه کتاب تصریح کرد: «برخلاف بسیاری از تحلیل‌ها، در شرایط موجود اگر اصلاحات ساختاری در سیستم توزیع و در وضعیت کتابخوانی انجام نشود، امکان بالا بردن تیراژ کتاب‌ها امکان نخواهد داشت اما در صورتی که 2 حوزه «اطلاع‌رسانی» و «در دسترس بودن کتاب» تقویت شود، امکان 2 یا 3 برابری تیراژ آثار وجود دارد چرا که مردم ما کتابخوان و بافرهنگ هستند و استقبال‌شان از برخی کتاب‌ها همانند «دا» فراوان بوده و این مهم نشان از کتابخوان بودن مردم شهر و سرزمین‌مان دارد. به گفته شجاعی اما نباید توقع داشت در شهری بزرگ چون تهران مردم برای یافتن کتاب با وجود ترافیک سنگین، وقت گذاشته و به کتابفروشی بروند، ما از طریق چنین طرح‌ها و فعالیت‌هایی که یک نمونه آن عرضه کتاب در سوپرمارکت‌ها با عنوان طرح «بسته کتاب خانواده» است، می‌توانیم در امر سهولت دسترسی به کتاب موثر باشیم». وی در ادامه اظهار کرد: «اگر از طریق طرح «بسته کتاب خانواده» بتوان تازه‌های نشر را در سوپرمارکت‌ها معرفی و عرضه کرد، مردم از آن استقبال خواهند کرد اما باید توجه داشت که این فضای عرضه، صرفا به کتاب‌های تخصصی یا زرد اختصاص نیابد».
دیدگاه مخالفان
جعفر ابراهیمی (شاهد) اما به گونه‌ای متفاوت از دیگر نویسندگان درباره این طرح نظر می‌دهد و با بیان اینکه «این کار تا حدودی کتاب را تبدیل به کالا می‌کند» می‌گوید: «من با بحثی هم که برخی مطرح می‌کنند که جای کتاب در سوپرمارکت‌ها نیست تا حدودی موافق هستم چرا که بعضی کتاب‌ها نویسندگان بزرگی دارند و نویسندگانشان عام نیستند. معمولا صورت خوشی ندارد که این کتاب‌ها در سوپرمارکت‌ها عرضه شود». وی البته توضیح می‌دهد: «هنوز برای قضاوت درباره این طرح زود است، ولی در کل من حس خوبی نسبت به عرضه کتاب‌های خوب در سوپرمارکت‌ها ندارم». این نویسنده و شاعر معتقد است: «فکر نمی‌کنم مشکل اصلی ما کمبود کتابفروشی‌ها و عدم دسترسی مردم به کتاب‌ها باشد، مشکل جای دیگری است؛ مشکل در خود مردم نهفته است، مردم به مطالعه کم‌علاقه‌اند، در این زمینه باید کاری صورت گیرد».
جایگاه کتاب در سوپرمارکت نیست
احمد عربلو هم از مخالفان این طرح است. او می‌گوید: «طراحان این امر به دنبال روش‌هایی برای ورود کتاب به زندگی افراد هستند اما بنده چندان موافق این طرح نیستم». این نویسنده ادامه می‌دهد: «معتقدم کتاب دارای جایگاه ارزشی و مناسبی است، پس باید در مکان‌های مناسب عرضه شود و نباید از هر روشی برای عرضه کتاب استفاده کرد». عربلو معتقد است: «سوپرمارکت مکان خرید مایحتاج روزمره مردم است و مردم برای رفع مایحتاج خود به سوپرمارکت می‌روند، امکان دارد در برخی فروشگاه‌ها چند کتاب کودکان عرضه شود اما بنده با چنین طرحی موافق نیستم».
نه فقط کتاب‌های خاص
کامران پارسی‌نژاد هم از دیگر مخالفان طرح «بسته کتاب خانواده» است. به این دلیل: «بنده در پشت این قضیه بیشتر جنبه تبلیغی و حمایت خاص از کتاب‌های خاص را می‌بینیم و معتقدم پس از ارائه کتاب موردنظر طراحان این امر، طرح نیز به پایین خواهد رسید». این نویسنده در توضیح بیشتر می‌گوید: «معتقدم، هدف اصلی این طرح، حمایتی خاص از کتاب‌های خاصی است، به این ترتیب نیست که دست‌اندرکاران این امر قصد آشنایی افراد با کتاب و فلسفه کتابخوانی داشته باشند و به‌طور کلی تبلیغ برای کتاب خاصی است و نهادهای مختلف نیز این کتاب را تبیلغ می‌کنند و احتمال به فراموشی سپرده شدن این طرح را پس از به نتیجه رسیدن هدف می‌دهم». پارسی‌نژاد تاکید می‌کند: «معتقدم انجام این طرح نیازمند کارشناسی دقیق‌تری است، عواقب ارائه این طرح را باید سنجید چرا که عادت شده ابتدا طراحی انجام شده، سپس به عواقب آن فکر شود؛ این کار نیازمند بررسی‌های دقیق‌تر است و این بررسی باید با برگزاری نشست‌هایی با کارشناسان ذی‌ربط انجام شود».
جایگاه کتاب متزلزل نخواهد شد
وجه مشترک دیدگاه مخالفان طرح، نگرانی‌شان از اهانت به کتاب است. محسن مومنی در این باره می‌گوید: «فکر نمی‌کنم ارائه کتاب و عرضه آن در سوپرمارکت‌ها اهانت به شأن کتاب باشد چرا که ما ارزشمندترین کالاها را از سوپرمارکت تهیه می‌کنیم و احساس اهانت به آن نمی‌کنیم اما نمی‌‌دانم چرا برخی به غلط چنین تصوری دارند». رئیس حوزه هنری با اشاره به ارائه طرح کتاب در اتوبوس تاکید می‌کند: «چطور ارائه کتاب در اتوبوس یا مترو اهانت به شأن کتاب نیست؟ قاطعانه می‌گویم که هیچگاه در سوپرمارکت جایگاه کتاب متزلزل نخواهد شد چرا که لوازم ارزشمند هم در فروشگاه‌ها و سوپرمارکت‌ها وجود دارد».
راضی هستیم
مدیرعامل انتشارات سوره مهر با اشاره به موفقیت این طرح گفت: «طرح «بسته کتاب خانواده» علاوه بر مناطق 12گانه تهران، تمام کشور را دربر می‌گیرد، در حال حاضر در استان‌های مختلف توافقات اولیه‌ای برای اجرای آن صورت گرفته است». محمد حمزه‌زاده درباره طرح «بسته کتاب خانواده» و میزان رضایت از اجرایی شده آن به فارس گفت: «از نظر ما و با توجه به نسخه‌های به فروش رفته و نظر خریداران، این طرح و پروژه تا امروز موفق بوده است». وی در ادامه اظهار کرد: «قرار است این امر توسعه افزون‌تری یابد اما این طرح تنها یک کار مطالعاتی است، حجم موضوع به حدی نیست که بتوانیم مدعی شویم تحولی در امر کتابخوانی پدید آورده‌ایم». وی ابراز داشت: «امیدواریم با اجرای کامل طرح، یکی از مسیرهای توسعه کتابخوانی و مشکل عدم دسترسی آسان به کتاب را حل و طی کنیم».