حضرت امام (ره) از قدیم و بارها اشاره می‌فرمودند، برخی به دنبال القای این هستند که روحانیت را صرفا محدود به محراب و منبر و اشتغالات درسی و بحثی کنند و از شئونات اجتماعی و اصلی که می‌تواند اثرگذار در حکومت، سیاست، اجتماع و جامعه باشد، کنار بگذارند. می‌خواهند فضا را اینگونه ترسیم کنند که اگر کسی هم خواست وارد این عرصه‌ها شود، دنیاطلب و قدرت‌طلب معرفی شود. افرادی را هم که کناره می‌گرفتند از وظایف حکومتی که باید انجام می‌دادند ـ بویژه در جریان مبارزاتی که قبل از انقلاب صورت می‌گرفت‌ـ اینها را افراد مقدس و به تعبیری روحانیون واقعی معرفی می‌کردند.این شائبه یا انفکاک از سال‌های دور درباره روحانیت مطرح می‌شد. چون دشمن می‌خواهد روحانیت را منزوی کند و از این تفکر استقبال می‌کند. این فکر غلطی است اگر روحانی فکر کند از سیاست کناره بگیرد، مورد احترام قرار می‌گیرد. اگر روحانیت منزوی شد و کناره‌گیری کرد و به این دلیل مورد احترام واقع شد، باید بدانیم که این احترام، بی‌پایه و سست است، چراکه آنها با اصل روحانیت مشکل دارند. بنابراین بر روحانیت لازم است که بداند وظیفه اصلی‌اش در قبال جامعه و دین چیست تا انجام وظیفه کند.
نسبت روحانیت و نظام اسلامی
باید توجه کنیم که نسبت روحانیت و نظام اسلامی که رهبر معظم انقلاب به آن اشاره کردند، یک بحث کلان و بالادستی است. روحانیت باید نسبت به اصل نظام دغدغه‌مند باشد و در مقابل تهدیدها و چالش‌های پیش روی نظام احساس وظیفه کند. باید در عرصه‌های فکری، برنامه‌ریزی و اعتقادی حضور مؤثر داشته باشد. به نقش مراجع تقلید نسبت به حکومت توجه کنید. در بزنگاه‌های اصلی که نظام نیازمند حمایت مراجع است، پا به عرصه می‌گذارند و حمایت می‌کنند. مثلا در جریان پس از انتخابات 1388، مراجع در برهه‌های مختلف آمدند، حمایت کردند، بیانیه دادند و سخنرانی کردند. جنس حمایت و نصیحتی هم که رهبری درباره روحانیون نسبت به نظام فرمودند، از این جنس است. یعنی در جاهایی که نیاز است و دشمن می‌آید و این شایعه را ترویج می‌کند که مثلا مراجع نسبت به اصل نظام ناامید شده‌اند و نسبت به بخشی از نظام روی‌گردانند، مراجع می‌آیند و حمایت می‌کنند. یا اینکه مراجع در جایی که احساس خلأ و کاستی می‌کنند، وارد شوند و انتقاد بکنند و نسبت به موضوعات اصلی نظام دغدغه‌مند و حساس باشند و به نصيحت و امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر مبادرت کنند.
بنده معتقدم توقع مردم از روحانیت این است که روحانیت را در وسط گود نظام ببینند. در مقطعی رهبر انقلاب نسبت به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم گفتند که جامعه مدرسین نسبت به مسائل حکومتی موضع‌گیری داشته باشد، یعنی بعضی جاها بگوید آری و بعضی جاها بگوید نه. همین حضور فکری و پشتوانه عقیدتی و فکری بودن روحانیت برای نظام، به نظر من بخشی از رسالت روحانیت است.
عقبه تاریخی نسبت روحانیت و سیاست
متاسفانه حوزه و روحانیت در گذشته آن جایگاه اصلی خودش را به‌روشنی نتوانسته بود ایفا کند. البته حضور داشت اما به صورت فردی و شخصی. حضرت امام(ره) توانست این پتانسیل حوزه و روحانیت را اجرایی و عملیاتی کند و حکومت را به دست روحانیت بسپارد. در گذشته اینگونه نبود و هر جا که روحانیت احساس کرده بود می‌تواند منشا اثر باشد، پا به میدان گذاشته بود. نمونه‌اش آقا سیدمحمد طباطبایی، معروف به سیدمحمد مجاهد که ایشان در جنگ ایران و روس از نجف آمد و از طرف ایران در جنگ شرکت کرد. این یکی از نقاط عطف حضور روحانیان است. در واقع وقتی می‌بیند یک کشور بیگانه نسبت به منافع داخل نظام چشم طمع دوخته و حمله کرده است، درس را در نجف رها کرده و به ایران می‌آید و در جنگ ایران و روس شرکت می‌کند و فتوای جهاد صادر می‌کند.این نقاط متمایز فرهنگ روحانیت شیعی است اما اینها تا پیش از نظام جمهوری اسلامی به صورت پراکنده و فردی و شخصی بود. نمونه دیگرش مساله مشروطه است که به دلیل اختلاف نظری که بین روحانیت و علما ایجاد شد، متاسفانه مشروطه به جایگاهش نرسید. تنها پس از پیروزی انقلاب اسلامی بود که حکومت جایگاه اصلی خود را میان روحانیت پیدا کرد. تاریخ نشان داده که هر وقت روحانیت منزوی شده و خودش را کنار کشیده، افراد دیگری آمده‌اند و صحنه‌گردان شده‌اند. در نهضت مشروطه مشاهده می‌کنید به محض اینکه روحانیت خودش را کنار کشید، افرادی با عناوینی مثل منورالفکری آمدند و کار را به دست گرفتند و صحنه‌گردان شدند. هر جا روحانیت خودش را کنار بکشد و کنار گود بایستد، عرصه اداره جامعه اسلامی طبیعتا نیاز به متولی خواهد داشت و افراد دیگری که با این فرهنگ بیگانه هستند، می‌آیند و حکومت را دست می‌گیرند. آنجا دیگر چیزی از روحانیت و دین باقی نخواهد ماند.این جمله معروف دکتر شریعتی که: من امضای هیچ روحانی را پای هیچ قراردادی ندیدم که ذره‌ای از خاک ایران را به بیگانه بدهد؛ نشان از حریت و آزادگی روحانیت دارد که باعث شد در قرون متمادی نقش محوری خودش را ایفا کند. البته این نقش و حضور فراز و نشیب هم داشته اما تجربه نشان داده هر جا روحانیت وارد عرصه شده، بیگانگان چشم طمع از این کشور بریده‌اند. در جریان فتنه سال 1388، دشمن با تفکر جدایی حوزه از حکومت، جدایی حوزه از سیاست و جدایی مراجع از حکومت، به دنبال ایجاد یک انشقاق بود. به همین دلیل با تدارک بمباران‌های گسترده تبلیغاتی و هجمه‌های رسانه‌ای، این موضوع را به جامعه پمپاژ می‌کرد. آنها می‌خواستند چنین وانمود کنند که بخشی از بدنه حوزه و روحانیت نسبت به نظام و حکومت و نسبت به رهبری زاویه دارد اما در طول حضور رهبر معظم انقلاب در قم و در جلسات و دیدارهایی که ایشان با مراجع معظم تقلید، علما، فضلا و نخبگان داشتند، شما دیدید که برنامه‌های دشمن در قبال حوزه راه به جایی نبرده است.
* مدیر سیاسی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم