رضا خسروی:
نخستین جلسه شورای سیاستگذاری
بیست و نهمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر، با اتخاذ تصمیمی مهم برگزار شد. پس از پایان جلسه روز شنبه، روابط عمومی معاونت سینمایی گزارش داد: «در این نشست مقرر شد به منظور تقویت جایگاه و منزلت جشنواره‌های بین‌المللی فیلم کوتاه تهران و نیز مستند حقیقت، از این دوره بخش فیلم کوتاه و مستند جشنواره فیلم فجر حذف شود. همچنین با طراحی و تدارک جشنواره مستقلی برای فیلم‌های پویانمایی که در سال آینده برگزار خواهد شد، این بخش نیز از جشنواره فیلم فجر حذف شد». این خبر بلافاصله موجی از واکنش‌ها را به همراه داشت و به احتمال فراوان واکنش به مهم‌ترین تصمیم برگزارکنندگان جشنواره فیلم فجر تا پایان جشنواره ادامه خواهد داشت.
ورهرام: موافقم
فیلمسازان مستند، کوتاه و پویانمایی پس از حذف این بخش‌ها از جشنواره فیلم فجر واکنش‌های مختلفی داشته‌اند. فرهاد ورهرام، مستندساز برجسته کشور در این باره گفت: از آنجا که فیلم‌های مستند در جشنواره فجر در بدترین شرایط نمایش داده می‌شدند، اکنون من هم با حذف این بخش کاملا موافقم. این مستندساز که چند سال پیش هم نامه‌ای در ارتباط با وضع بخش مستند جشنواره فیلم فجر را با همراهی تعدادی از مستندسازان منتشر کرده بود، عنوان کرد: در جشنواره فجر از سوی برگزارکنندگان جشنواره، مطبوعات و دیگر رسانه‌ها، همواره سینمای کوتاه و مستند در سایه قرار می‌گیرد و فیلم‌های این بخش در بدترین شرایط به نمایش درمی‌آیند، به همین دلیل اکنون من هم با حذف این بخش کاملا موافق هستم. وی در ادامه گفت: اکنون قرار است سینما «سپیده» به فیلم‌های مستند اختصاص پیدا کند، از سویی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، خانه هنرمندان، سینما «آزادی» و مراکز دیگر به نمایش فیلم‌های مستند می‌پردازند و فکر می‌کنم سینمای مستند خیلی به چند روز نمایش محدود در فجر نیازی نداشته باشد. ورهرام همچنین گفت: در این سال‌ها شاهد بوده‌ایم که برگزارکنندگان جشنواره بلیت‌های بخش مستند را در اختیار افرادی که خواهان دیدن فیلم‌های جشنواره بودند، قرار می‌دادند و همان افراد هم که جزو مخاطبان دائم سینمای مستند نبودند، پس از اینکه متوجه می‌شدند این بلیت‌ها متعلق به بخش مستند است از حضور در سالن خودداری می‌کردند. حال در چنین شرایطی نمایش این فیلم‌ها در جشنواره فجر چه فایده‌ای می‌تواند داشته باشد؟! وی در عین حال گفت: علاوه بر این موارد، جشنواره فجر در آخرین ماه‌های سال برگزار می‌شود و تا پیش از آن تولیدات عمده مستند در جشنواره‌های دیگر دیده شده‌اند و اینگونه نیست که اکنون با حذف این بخش شرایط دیدن فیلم‌های جدیدی برای سینمادوستان مستند فراهم نشود.
بی‌مهری به فیلم کوتاه
البته توفان نهان‌قدرتی، از کارگردانان فیلم کوتاه، اقدام مسؤولان جشنواره فیلم فجر مبنی بر حذف این بخش از جشنواره را بی‌مهری به فیلم کوتاه می‌داند. او در این باره گفت: در یک سال گذشته مدیران سینمایی بی‌مهری فراوانی به حوزه فیلم کوتاه داشته‌اند و حذف این بخش از جشنواره فیلم فجر ادامه این بی‌مهری است. فیلمسازان سینمای کوتاه در این روزها برای تصویب و تایید فیلمنامه دچار مشکلات فراوان هستند و روند ساخت یک فیلم کوتاه به سختی اتفاق می‌افتد. وی ادامه داد: حذف بخش فیلم کوتاه از جشنواره فیلم فجر امکان دیده شدن این آثار را در مهم‌ترین رویداد سینمایی کشور از سینماگران این حوزه می‌گیرد. اگرچه فیلم کوتاه جشنواره‌های معتبری دارد اما جشنواره فیلم فجر هم فرصت خوبی برای دیده شدن آثار سینماگران این حوزه بود که از دست می‌رود. این کارگردان افزود: با این همه به دلیل اینکه در جشنواره فیلم فجر تمرکز و برنامه‌ریزی برای بیشتر دیده شدن فیلم‌های بلند بود، حذف بخش فیلم کوتاه ضربه‌ای بزرگ به این نوع آثار نمی‌زند. مهوش شیخ‌الاسلامی هم از مخالفان این تصمیم است: اگرچه این بخش هیچگاه در جشنواره فجر حالت جدی نداشت و بیشتر تحمیلی به نظر می‌رسید اما با این وجود مگر ما چند جشنواره مستند داریم که بخواهیم یکی از آنها را هم از دست بدهیم؟!
این مستندساز با بیان اینکه اگر این بخش حذف شود جای آن خالی خواهد بود، اظهار کرد: ما هم سینما را از کشور‌های مختلف دنیا گرفته‌ایم و امروز در دنیا در جشنواره‌های بزرگی مانند اسکار هم بخش‌های خاصی به فیلم‌های کوتاه و مستند اختصاص دارد و به هر صورت متولیان این فستیوال‌ها جایگاهی را برای مخاطبان این بخش در نظر می‌گیرند، هرچند به هر حال مخاطبان جشنواره‌ها هم در مدت برگزاری گاه به تماشای فیلم‌های مستند و کوتاه می‌روند. وی در عین حال اظهار کرد: امروز سینمای مستند ما برای خود جایگاهی درست کرده و دیگر مانند گذشته ناشناخته نیست. این سینما این روزها با ازدیاد بینندگان مواجه شده، لذا شاید خیلی هم درست نباشد که بخواهیم این بخش را از جشنواره فجر حذف کنیم.
اقدام خوبی است
ناصر صفاریان اما نظر دیگری دارد: با توجه به شرایط جشنواره فجر شاید این، اقدام خوبی باشد مشروط بر اینکه واقعا جشنواره‌های فیلم کوتاه و مستند حقیقت از حالت سفارشی دربیایند و به شکل واقعی به فیلم‌های کوتاه و مستند بپردازند. این مستندساز ادامه داد: با توجه به شرایط جشنواره فجر و میزان اهمیتی که مسؤولان این جشنواره برای فیلم‌های بلند قائل هستند، در اغلب مواقع فیلم‌های کوتاه و مستند اصلا در این جشنواره دیده نمی‌شوند و نه برنامه‌ریزان و نه مخاطبان در جشنواره به سراغ این فیلم‌ها نمی‌روند، لذا شاید حذف این بخش‌ها اقدام خوبی باشد. صفاریان درباره اینکه حذف این بخش باعث می‌شود یکی از راه‌های دیده شدن فیلم‌های مستند که اتفاقا فرصت اندکی برای نمایش دارند گرفته شود، اظهار کرد: از این منظر قبول دارم که به هر حال یکی از راه‌های دیده شدن فیلم‌های مستند از آنها سلب شده و این اتفاق خوبی نیست اما واقعیت این است که تماشاگر جشنواره فجر مخاطب مستند نیست و به همین دلیل شاید به غیر از مواردی محدود، حذف این بخش ضرر خاصی به سینمای مستند نزند و شاید حتی به حرفه‌ای‌تر شدن جشنواره‌های مستند هم کمک کند؛ البته شاید.
جلوگیری از موازی‌کاری
روز گذشته در تازه‌ترین واکنش، خبرگزاری مهر ضمن استقبال از این تصمیم در یادداشتی که بر خروجی خود قرار داد، عنوان کرد: «در شرایطی که جشنواره‌های فیلم کوتاه و مستند برگزار می‌شود و هدف این جشنواره‌ها پوشش مناسب اخبار این حوزه‌ها و جهت‌دهی به تولیدات و تشویق هنرمندان فعال در این عرصه است، اختصاص بخشی از جشنواره فیلم فجر به نمایش و داوری این آثار که همیشه زیر سایه بخش اصلی و فیلم‌های بلند قرار می‌گیرد، موازی‌کاری بی‌نتیجه است. بیشترین حجم توجه و رقابت در جشنواره فیلم فجر در حوزه سینمای بلند است و این بخش عملا مهم‌ترین و اصلی‌ترین ویترین جشنواره است. نمایش فیلم در بخش مستند، کوتاه و ویدئویی هرگز نتوانسته به اندازه نمایش فیلم‌های بلند مورد توجه قرار بگیرد. حتی فعالان در حوزه سینمای مستند و کوتاه، فیلم‌هایی که در این عرصه ساخته می‌شود را در جشنواره‌های فیلم کوتاه تهران و سینماحقیقت دنبال می‌کنند و کمتر فرصت فیلم دیدن در جشنواره فجر را دارند. در جشنواره فیلم فجر بیشترین میزان حاشیه، جنجال و خبرسازی برای فیلم‌های بلند اتفاق می‌افتد و پوشش خبری و اطلاع‌رسانی در این زمینه بیشتر است. به نظر می‌رسد گنجاندن بخش‌هایی مثل فیلم کوتاه، مستند، پویانمایی و ویدئویی تنها به فربه کردن جشنواره و پرکردن برنامه‌های جدول نمایش فیلم‌ها انجامیده و نتیجه مهم دیگری نداشته است. در جلسه شورای سیاستگذاری بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر وعده داده شده که جشنواره‌ای مستقل برای آثار پویانمایی برگزار شود، این موضوع می‌تواند تولید و نمایش در این حوزه مهجور اما همیشه جذاب را سامان بدهد، پس حذف این بخش از جشنواره فیلم فجر به تخصصی برگزار شدن جشنواره پویانمایی و توجه ویژه به این حوزه و اهمیت دادن به آن موثراست. نخستین گام شورای سیاستگذاری بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر تصمیم‌گیری برای حذف زواید و تخصصی کردن جشنواره است به شرطی که در جلسه‌های آتی کمبود این بخش‌ها با در نظر گرفتن بخش‌های غیرجذاب و غیرمفید دیگر پر نشود».
یک نکته
در یک نگاه و ارزیابی کلی از این تصمیم و واکنش‌های آن، می‌توان نتیجه گرفت که نفس تصمیم برای حذف
3 بخش مذکور از جشنواره فیلم فجر اقدامی ارزشمند برای بالا بردن کیفیت جشنواره است. وانگهی می‌توان با برگزاری جشنواره مستند، کوتاه و پویانمایی به شکل مستقل و تخصصی، بر کیفیت آنها افزود. منتها لازمه رسیدن به این مهم، پرهیز از نگاه جشنواره‌ای و نگنجاندن بخش‌های جنبی و غیرضروری است که اصل جشنواره را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. همانگونه که جشنواره فیلم فجر همواره از بخش‌های زاید بیشترین لطمه را دیده است. امیدواریم مسؤولان بار دیگر کیفیت را فدای کمیت نکنند.