امید صبوری:
انگار سرانجام دوران نقاهت گیشه‌ها هم به پایان رسیده و تب استقبال از خنده‌های دندان‌نما و نسخه‌های بازسازی شده بر محور فرمول‌های نخ‌نما شده فیلمفارسی فروکش کرده است، چه اینکه آمار و ارقام منتشر شده از فروش فیلم‌های در حال اکران رنگ و بوی کابوس تهیه‌کنندگانی را به خود گرفته که تا همین چند ماه پیش یکه‌تازان گیشه‌ها بودند و به اعتبار فروش‌های میلیاردی تولیداتشان درباره «سلیقه مخاطبان سینما» تئوری‌پردازی می‌کردند. محصولات کمپانی به ظاهر قدرقدرتی که تا دیروز تولید و پخش را در ید قدرت خود می‌دید امروز روی دست سالن‌داران باد کرده و فروش نمی‌کند؛ این شاید از معدود اتفاقات مبارک این روزهای سینمای ایران باشد.
دردسر بزرگ پویافیلم
فروش فیلم سینمایی «دردسر بزرگ» تازه‌ترین محصول کمپانی «فرحبخش- علیخانی» بی‌تردید اصلی‌ترین سند برای اثبات این ادعاست که عمر سینمای «گیشه‌پسند» (نه مخاطب‌پسند) به پایان رسیده است، چه اینکه کارگردان جوان «دردسر بزرگ» که همچون نمونه‌های گذشته ملزم به تولید اثری بر مبنای معادلات تهیه‌کنندگان خود بوده، از هیچ کوششی برای فتح گیشه دریغ نکرده و چکیده تمام گزاره‌هایی را که در نمونه‌هایی از این دست لحاظ می‌شد در اثر خود گنجانده است؛ از رقص و آواز و لودگی گرفته تا بازی با خطوط قرمز و حضور پورمخبر! هرچند تهیه‌کنندگان فیلم حتی به این هم قناعت نکرده و بازسازی مضحک کلیپ کوچه‌بازاری «سوسن‌خانوم» را هم در میان تصاویر متحرک «دردسر بزرگ» گنجانده‌اند تا شاید به‌زعم خود، بتوانند بار دیگر بر صحت گزاره‌ای که بیش از دیگران خود بر بی‌راه و اشتباه بودنش واقفند، مهر تایید بزنند. اما خوشبختانه دست و پا زدن‌ها این بار جواب نداده و فیلم با فروشی زیر 500 میلیون تومان می‌رود که در دفتر پویافیلم بایگانی شود.
سینما تعطیل است؟!
واکنش تهیه‌کننده «دردسر بزرگ» به شکست فیلمش در گیشه هم در نوع خود جالب توجه بود، چه اینکه حسین فرحبخش در یک فرافکنی عجیب در تشریح دلایل عدم فروش فیلم «سخیف» خود بر پرده سینما گفته است: «معاونت سینمایی باید جلوی تولید فیلم‌های سخیف ویدئویی در شبکه نمایش خانگی را بگیرد تا مشکل کمبود مخاطب در سینما برطرف شود(!)» تعجب نکنید؛ اگر از مخاطبان احتمالی «دردسر بزرگ» بوده باشید از این جمله فرحبخش بیشتر تعجب خواهید کرد که معتقد است: «خوشبختانه تمام کسانی که به دیدن فیلم دردسر بزرگ می‌روند، از سالن سینما راضی بیرون می‌آیند. در شهرستان‌ها سینماداران معتقد بودند اگر این فیلم فروش نکند، باید سینما را تعطیل کرد. به هر حال این شرایطی است که هم‌اکنون برای همه فیلم‌ها وجود دارد.» و اینگونه است که یکی از اصلی‌ترین تهیه‌کنندگان فیلم‌های گیشه، حکم به تعطیلی سینما می‌دهد و جالب اینکه در مواجهه با سوالی درباره فروش بالای فیلمی چون «ملک سلیمان(ع)» هم اینگونه موضع‌گیری می‌کند: «این فیلم هم به نسبت فیلم‌های دیگر فروش معمولی دارد».
مخاطب به‌دنبال فیلم «خوب»
در مقابل این سقوط معنادار اما فروش فیلم‌هایی چون «سن‌پطرزبورگ» و «ملک سلیمان(ع)» آن هم در شرایطی که پدیده همپوشانی اکران‌ها به معضل «فیلم‌سوزی» منجر شده است، تا حدودی نشان از حیات سینمای ایران دارد؛ سینمایی که همین چندی پیش اکران موفق و فروش دور از انتظار فیلم خارجی «یتیمخانه» (با فروش تقریبی 34 میلیون تومانی، تنها در یک سالن) نشان داد مخاطبانش تشنه فیلم «خوب» هستند و چندان در گیرودار معضلاتی از جنس اکران نامناسب، نبود تبلیغات، قیمت بالای بلیت و... نیستند. در همین زمینه فیلم «ملک سلیمان(ع)» ساخته شهریار بحرانی هم به نسبت آثار تاریخی مشابه فروش قابل توجهی داشته است؛ فروشی که به تعبیر مدیر سینما آفریقا نشان از رونق سالن‌های سینما و آشتی مخاطبان با فیلم‌های ایرانی دارد. فیلم کمدی «سن‌پطرزبورگ» به کارگردانی بهروز افخمی هم که برخلاف فیلم‌های «گیشه‌پسند» برای خنداندن مخاطب شعور او را به بازی نمی‌گیرد، توانسته فروش امیدوارکننده‌ای داشته باشد و حتی تهیه‌کننده را به تکاپوی ساخت قسمت‌های بعدی بیندازد.
و اما معضل فیلم‌سوزی
در این میان اما نمی‌توان معضل «فیلم‌سوزی» را نادیده گرفت. پوران درخشنده، کارگردان فیلم سینمایی «خواب‌های دنباله‌دار» که از چهارشنبه هفته گذشته فیلمش را روانه پرده سینماها کرده است از معترضان به این شرایط اکران است. درخشنده می‌گوید: متاسفانه شرایط اکران «خواب‌های دنباله‌دار» به هیچ‌وجه خوب نیست اما چاره‌ای هم جز نمایش آن نداشتیم. طبعا اگر می‌خواستیم صبر کنیم و منتظر شرایط بهتری برای اکران باشیم فیلم باید مدت‌ها در نوبت اکران می‌ماند و می‌پوسید. کارگردان «خواب‌های دنباله‌دار» پیرامون شرایط بد اکران که از آن یاد کرده، توضیح داد: متأسفانه ناچار شده‌ایم این فیلم که در ژانر کودک است را به صورت تک‌سئانس در چند سینما نمایش دهیم و این مساله در حالی اتفاق می‌افتد که از مسؤولان انتظار داریم بیش از اینها از سینمای کودک و نوجوان حمایت کنند. پوران درخشنده درباره اینکه چرا فیلمش دارای سینمای سرگروه نیست، تصریح کرد: سینماهای سرگروه مختص فیلم‌های به اصطلاح کمدی هستند و فیلم‌های کودک و نوجوان نقشی در این زمینه ندارند.
فیلم‌سوزی به روایت سینماداران
همزمان با انتشار این اظهارات درخشنده، سینماداران هم زبان به اعتراض از شرایط اکران گشودند و در شرایطی که این روزها بیش از 10 فیلم به‌طور همزمان در سینماهای پایتخت به نمایش درآمده است، تصریح کردند: «این شیوه اکران نه‌تنها موجب استقبال بیشتر مخاطب نمی‌شود، بلکه نوعی فیلم‌سوزی به حساب آمده و فروش فیلم‌ها را هم کاهش می‌دهد». امیرحسین علم‌الهدی،کارشناس سینمایی و مدیر سابق پردیس سینمایی ملت در گفت‌وگو با ایسنا در ارزیابی خود از نمایش همزمان 10 فیلم در سینماهای پایتخت، گفت: قطعا اکران همزمان تعداد بالایی فیلم، استقبال را بیشتر نخواهد کرد چرا که اکران این حجم فیلم در تعداد محدودی سالن بیش از هر چیز، سردرگمی مخاطب را در پی خواهد داشت. وی ادامه داد: مهرماه امسال بیش از 10 فیلم به طور همزمان اکران شده‌اند و بدین ترتیب سینماهای خوب که بیشتر فروش فیلم‌ها متعلق به آنهاست، ناچار شدند سئانس‌های کمتری برای هر فیلم در نظر بگیرند و اگرچه در این میان فیلمی مانند «ملک سلیمان(ع)» که مخاطبانی هدفمند هم دارد خوب می‌فروشد اما مگر بقیه فیلم‌ها چند سئانس می‌توانند داشته باشند و چقدر می‌فروشند؟ علم‌الهدی معتقد است: در واقع در این زمینه، ایران یک‌بار دیگر رکورد‌شکنی کرده و طی مدت یک ماه و با اکران 10 فیلم در 20 سالن در زمینه عدم هدف‌گذاری درست سینمایی رکورد زده است، قطعا این حرکت هیچ دستاوردی هم به دنبال نخواهد داشت و تنها موجب فیلم‌سوزی می‌شود. این کارشناس به تاثیر اکران فیلم‌ها بر قیمت قرار‌داد آنها در شبکه نمایش خانگی اشاره کرد و افزود: بسیاری از سینماگران تلاش بسیار دارند تا فیلم‌هایشان در سینما اکران شود چرا که در این صورت حتی اگر فروش آنها 150 میلیون تومان هم باشد، نزدیک به 37 درصد از هزینه تولید بازگشته و علاوه بر آن سازندگان می‌توانند چانه‌زنی بهتری در عرضه خانگی آنها داشته باشند. به هر حال در هر شرایطی سینماگر هزینه‌های خود را تامین می‌کند و این وسط همیشه سینمادار است که بازنده بازی است.
زیان فیلم‌های بفروش و نفروش
علی شاهوردی، مدیر مجتمع سینمایی «اریکه ایرانیان» هم در ارزیابی‌اش از اکران تعداد بالایی فیلم در زمانی کوتاه گفت: اکنون استقبال مخاطبان ما تنها به روزهای سه‌شنبه (بلیت نیم‌بها) و آخر هفته محدود شده و در روزهای دیگر استقبال چندانی از فیلم‌ها نمی‌شود. وی که این روزها از میان 10 فیلم در حال اکران 8 فیلم را در سینمایش نمایش می‌دهد، ادامه داد: اکران تعداد بالایی فیلم در زمانی اندک قطعا به فیلم‌ها لطمه می‌زند و فروش آنها را پایین می‌آورد اما اگر فیلم‌ها پس از به پایان رسیدن دوره اکرانشان برداشته شوند، قدرت مانور فیلم‌های جدید هم بهتر می‌شود. شاهوردی در عین حال گفت: اینکه بخواهیم این تعداد فیلم را به طور همزمان اکران کنیم، هم فیلم‌های بفروش و هم فیلم‌های نفروش را متضرر می‌کند.
مخاطب سرگردان است
پیمان پارسی‌نژاد مدیر «عصر جدید» هم در این باره معتقد است: اکران فیلم‌های متعدد در زمانی کوتاه موجب می‌شود که سینماداران چند فیلم را از دست بدهند و این موضوع بویژه در سینماهای تک‌سالنه مشکل‌ساز است. وی با بیان اینکه مدتی است کمی وضع استقبال مخاطبان از سینماها بهتر شده، ادامه داد: اگرچه فیلم «ملک‌سلیمان(ع)» به دلیل جلوه‌های ویژه‌اش تاثیر زیادی در افزایش فروش سینماها دارد اما شاید یکی دیگر از دلایل استقبال مخاطبان هم بحث تنوع فیلم‌ها باشد. علی هیربد، مدیر سینما «فرهنگ» نیز معتقد است: زمانی که تعدد فیلم‌ها زیاد است، سینماداران با توجه به تعداد سالن‌ها مجبور می‌شوند روزی چند فیلم را در یک سالن به نمایش بگذارند و این شیوه مخاطب را سرگردان کرده و فروش فیلم‌ها را پایین می‌آورد. وی با تاکید بر ضرورت برنامه‌ریزی دقیق درباره اکران ادامه داد: اگرچه اکنون با اکران فیلم‌هایی مثل «ملک سلیمان(ع)»، «سن‌پطرزبورگ» یا حتی با یک تک‌سئانس «نخودی»، این روزها استقبال به نسبت خوبی را تجربه می‌کنیم اما باید برنامه‌ریزی درستی وجود داشته باشد و فیلم‌ها در زمان خاص خود به اکران درآیند تا حداقل تا حدی سرمایه آنها بازگردد.
به‌دنبال پرتقال‌فروش!
در کنار این اعتراضات جالب است یادآوری بیانیه چند هفته پیش شورای صنفی اکران که آنها نیز گله‌مند از شرایط اکران زبان به اعتراض گشوده و برای وضع سینمای ایران مرثیه‌سرایی کرده بودند. در این بیانیه آمده بود: «شورای صنفی نمایش که متشکل از صنوف موثر در این امر است و هدف و نیتی جز در جهت حمایت از اعضای سینمای کشور و همه صنوف ندارد، اخیرا به طور دائم در معرض انتقادات مختلف درباره عملکرد و سمت و سو دادن روند اکران فیلم‌ها در سینمای کشور قرار گرفته است. این شورا به واسطه آرام‌سازی فضا و عدم ایجاد تنش، در سکوت پذیرای همه اتهامات و انتقادات شده و سعی کرده همچون گذشته به کار خود که همان حسن‌اجرای آیین‌نامه شورای صنفی نمایش باشد، ادامه دهد». در بخش پایانی این متن آمده: «متاسفانه دخالت‌های مسؤولانه و غیرمسؤولانه افراد مختلف، به‌رغم اینکه ظاهری دلسوزانه دارند، جوانب کار را در نظر نگرفته و از همین رو سبب بروز خدشه در اجرای صحیح آیین‌نامه می‌شوند». نتیجه اینکه فیلمساز و سینمادار و شورای اکران هر سه ناراضی‌اند؛ پیدا کنید پرتقال‌فروش را!